Skip to main content

Full text of "Quintij Bonioannis ... *Peripateticarum disputationum De principiis naturae, sectiones tres. Cum indicibus locupletissimis ."

See other formats


QV I N T I I 

BONIOANNIS 

CALABRI TROPIENSIS 

Neapoli Philofophiam 
profifentis. 


peripateticarvm dispvtationvm 

De principiis Natura, 

SECTIONES TRES. 

C v M INDICIBVS LOCVPLETISSIMIS 
‘Ium Kerurru omnium memorabilmnu, 
tum etiam Captunu . 

CVM PRIVILEGIIS. 




■VENETIIS, 

Apud Petrum Dehuchinum. 

M D LXXI. 


1 













i an i 




f r 


V* 1 


A ' 

A i 

1 

'f f 

i/ 

✓ 


ff 

£ L V,/' 

.1 

V ./ 

- A. 

Illi i 

/i 

v r r l 

a •' 

r ' •' 

J i. 

:> 


f ‘ loi jliiKj i - QCj.. 

V. • c ' J lU>’Kf 

c ) 

» 

• • 

vOITATV ^ Tf ■ M'V A*pI .i' 1 i Al l* * 3 3 


zfirj 

i n: :q. (1 

51 T :i ¥ 

t o . r ;> 

• 

r H .1 c i v o o .1 

a 7 a ioi, 


*■ 

vWtfrtttVi* v v 

. i UtttVn J 

, rf Si. 

VWA 

1 TT\' 

• * 'f 

^r^fk Tf f ^ * 

•x • 

• •-•• 

.“ia : 


*a : i : i r / - ‘ i i / a 


v-cds# 


r 


T 4 I* 

J v- 


. | 'V '; ; • 9 ■ 


•. -fc. - 


,21 IT3 /13 V* 

’ 'oartaCI mini^ r/«A 

' .!XX.[ <i' M 












QYINTIVS BONIOANNES 

ANTONIO. CARAF AE 
Cardinali ampliffimo, 

S. P. D. 

V v' m tanta effiet omnium gratulatio aduen- 
tus tui, tanta prtncipum virorurru, doBorum(fi 
hominum vndtque falutationes fi me non 
illuftris fama impelleret mgenij ac virtutis tua, 
mihi tamen putarem ejfe turpifiimum,fivnus 
ego deejfe officio viderer. Nunc vero non tur¬ 
pitudinis iiiuis metufid amore laudum tuarum 
Jum adduBus, vt meum in te animunu, & obfiruanttarru 3 quibus 
modis poffem,non tibi filum, fi d ingemo fis etiam doBis fi hominibus 
teBarer. Stenim officij commune illud genus, quod ab omnibus pm- 
fiari filet, vt cum cater is, in plurimorum hominum frequentta te 
falutarerru, neque ejfem affequutus contenderefivoluifferru, nequefli¬ 
ne vt ajfequerer valde laborandum putaui . Sciebam emm te, affeBa 
valetudine hominenu, qui paucis his diebus abejfe ab vrbe, colligen¬ 
di tui caufa volueris,fer re vix pojfe tantas, primum Puteolis, deinde 
jfeapoli fummorum virorum jdlutationes. <*Ac vidiBi tu quidem 
prudenter, vt modefiiam fimul & quandam gloriola fieciem caue- 
res, ne retia Nfiapolim accederes, neue infinitam equitatus multitu¬ 
dinem tibi obutam vndique prodeuntem ferres. Itaque Puteolis quum 
diebus aliquot contendiffes, ea res etiam accefiit ad confilmm (f vo¬ 
luntatem tuam, vt fubito ad Perafanum Riberam m leBulo agrotan- 
tem tibi veniendum effbt, quo die, ne fuspicio quidem vlla aduentus 
tui ejfe videretur. 'Vt fefelleris tamen, amant fimos tui, & hums no- 
bilifiima fiudia ciuitatis qua tota fi fi obuiam tibi effundere voluiff&t, 
illud certe, fuccedere non potuit, vt non quotidie nunc horisfi^ omnibus, 

. # ij clarifii- 















c larifii morum virorunu,Jorbenda tibi multitudo Jit, eorum qui lau¬ 
des , qui dignitaterru, qui locum honoris, qui virtutem^, qui gloriam 
tuam admirantur . Quam oh rem ego qui cedenduni viris talibus, 
inualetudmis tua mihi rationem ejfe habendam putaui, hos ad te de 
c >Vhilojophia libros mifi, vnde quum te 'a moleftiis, labore, ptf corporis 
imbecillitate tjla relaxaris, & c Rgma confederis, intelligas vnumfuijfe 
me_j, qui objeruantiam in te_j, offciacj omnium Juperare voluijfet. 
Sic enim extftimes velim, me hoc quidem tempore ex his libris, figni- 
fcationem amoris erga te mei potius quam Jcientia opinionem qua- 
rere^j. jfon me contemno equidem, & in quaflionibus de objeuritate 
natura, multum ac diu verfatus, nolim philojophia rudis omnino vi¬ 
deri, Qf in his libris, vt fiudiofa muentuti prodejfem plurimum ela- 
boraui, Jed nunc illud etiam commodi capiam ex meis laboribus, vt 
ex his me cognojcas ejfe objeruanti fimum tui. Oro etiam tcj, niji 
forte qua fcripjimus nihil ejfe credas, aut inania, aliquem his in bi¬ 
bliotheca tua locum ejfe velis, & fi quid vnquam erit otij, beneuolen- 
t tam in iifdem legendis meam recognojcas. dfec defero tamen fore, 
vt qua multis vigiliis diuturnaq r lettione phtlojophorum Junt a 
conquifita, notata, pf mandam literis, nonnihil afferant luminis ad 
cognofcenda qua volumus. %Jerumtamen illud eho Jummum, vt fi 
quid hac, philojophia fiudiofis proderunt, ego me putem effeciffe quod 
potui. 6go quidem certe cupio vehementer, & rngenij doffnnaf lau- 
dem~>, beneuolentiam ac memoriam noHn tuam ejfe conjequu- 
tunu . ‘Ualcj . . Jfeapoh prid. Id. oApr. 









INDEX LOCVPLETISSIMVS 

EORVM OMNI V J, 
qu£ in hoc opere notatu gra- 
uiora continentur. 




B scissio, efl motus vocalis. 

folio ii$. f 

| tAccidens quodlibet efl in fub- 
ieflo, quod efl m a£lu 14. h 
accidens, an poffit effegenera- 

_ tionis terminus 88./ 

Accidens, quotuplex fit. soj.b 

Afius purus, qui fit 4 . g 

Aflu quod non efl: minimi efl ens 6. h 

Aftus diuinorum, efl intelligendi ratio 6.f 

Atius, vt fe habet ad potentiam :itn potentia ad 
aBunu 6. h 

Atius quot agniti ab AriH. n.b 

Atius prxfentia & entitatiuus, quis 4. e 

Atius omnis entelechia efl &perfetiio i$.f 
Atius prxfentix, qui fit 17. c 

Atius qui Jeparat, & ditlingmt, eflatius perfe- 

10. e 

Atius quicunque, ex fua natura notitia parit 8 9. d 
ts£quiuoca & vniuoci contradiSoria opponuntur. 

f oll ° _ }6.h 

*s£quiuocorum modi, quot: & quo patio partian¬ 


tur 


}y.a 
S.e 
11./ 
11. e 


11. e 


t/Eterna, an habeant caupim efficientem^ 
ts£terna omnia, caufja vacant. 
eAeterna omnia funt necejfaria fua natura 
* Aeterna, qua fint. 

Affirmatio, efl cauffa affirmationis: & negatio,ne- 
gationis I0> / 

Albedo, quo patio recipiatur in corporea 50./ 
Album & nigrum, funt sterna fficci 77. b 
Alternatio, fit in tempore, &prxcedit omnem ge¬ 
nerationem .j 9+.b 

An materia fit ens fua natura, & cxiHes atiu 7. d 
Analoga, qua fint, , 6 ,f 

Anm } efl ratio intelligendi 61.7 

s*ma, duplex in homine, &qua *> y b 


Animalis diuifto 

Anima diffinitio, iuxta AriSl. 5 4< b 

An materia fit ens ditlintiu ab entitate formet 8. e 
Animantia, & plantet d quibus complentur j 4 .h 
Anima humana, efl omnium formarum nobiliffi- 
ma 31.« 

Anima rationalis efl ettema 103.6 

Animet in eodem compofito, non loco diilintlet, 

qu* 10 6.b 

Animp, an fint plures in vno compofito, re & loco 
diflmtta 1Q6 ,b 

Animal, ex quibus conflet j 10t / 

Appetitus naturalis,aut inclinatio ad aliquid 66. e 
Appetitum mouens, vel debet ejfe bonum, vel bo¬ 
num appeterem 66. f 

Appetitus fequatur comprehenfimem 66. e 

Appetitus caufa, que 6$.d 

Appetitus quotuplex, & qui 6y. a 

Aqua, an terra maior j ^j 

Aquae forma, quando corrumpitur 47 . d 

Ariflotelts opinio, circa materianu 4 . g 

Arifloteles, quem a ttum non cognonit 18. e 

Auttoris opinio de materia pura potentia 3 . d 
«Auerrois opinio, circa poflibilia reffiefiu agentis. 

f°h> 1 ;.d 

Auerrois, de materia, definitio 6. e 

Amcennp, & B.Thomxopinio,de quodquid }6.g 
Amcennx pofitiocircamaterianu 4 .g 

Axioma, de corporis dwfione_j 4 3. c 

2 

B Acchoni error,circapotentia,&materiam 3.C 

Brutorum anima, qu<e 9°-g 

-"V ' 


C 

i Adauer, vnde dicluitu nX.fi 

,(eli forma,cur expleat appetitum materis: 

* itj omnium 













Index 


omnium diarum formarunt 3 r. a Corpora graui aqua ratione d leuibus differat. 1 09.C 

Cotium ab his inferioribus differt flecie & gene- Corpus, quomodo poffit effe fine loco 10. h 

re _j $o,e Corpus omne, & maximi fub Luna, aut ftmplex 

Ccelimotus, an pofft corrumpi }}.c efl, aut mixtunt, 96. g 

Coelum, quo paBo igni contrarium^ . 3 +e Corpus ftmplex, & item mixtum±, quale dica- 
Coelum non potefl aBudiuidi 19. a tur 96.g 

Coelum, cur non corrumpatur Corpora fimpticia, a quo moneantur 96. g 

Calidum fit ex non calido: & frigidum ex non fri- Corpora animata, quo paBo diuidantur 96. h 

' g l( i 0 51./ Corpus efl fupremm, genus pmdicamenti fub- 

Calidum & frigidum, an poffmt fimul effies, fo- flantia 3 9• b 


lio . ; 

Caro,& os,an eadem participent anima. fo¬ 
lio tn.h 

Cauffa efl dignior cauffato $ • h 

Cauffa, propter quam materia efl, aBu forma efl. 

folio 18. e 

Cauffe, ex quibus conflituuntur rerum quidimtes, 
qua fmt 60. e 

Cera quotupliciter fleBari poffit i ’3 ■ * ■ 

Cerebrum & cor, cutus fini temperamenti, fo¬ 
lio 108. d 

Chaos& feminarium rerum omnium, qua natura. 

conflant, efl materia t6. e 

Cibus fanus, remedium fanunu _ 3 7 • <* 

Cognitio particularis prafupponit vniuerfalentz 
folio if.it 

Communitas prima materia differt a communitate 
vniuerfaliunu i$.b 

Compofitum ex materia & forma, efl diffolubi- 
les 9 }- b 

Compofitum, efl potentia propter materiam-,, fo¬ 
lio 5 ' & 

Compofitu & fimpiicia, quo paBo inter fe diffe¬ 
rant.1 

Compofitum, quomodo dijfolui poffit. 

Compofitum quodcuque dijfolui potefl 
Compofitum & materia, cur vnurn fwt, 
Compofitum, quid fit 
Compofitum,dupricem habet aBualitatenu 
Compofitum & prima materia, efl de nouo faBum. 

folio }° ,b 

Continens, apud Latinos, quale dicatur, 3 4. e 
Contingens, quotupliciter dicatur 3 3 • c 

Contraria debent poni fub eodem generes, fo¬ 
lio 3 z, f 

Contrarium, an fufeipere poffit aliud fuum contra¬ 
rium 37 * d 
Contrarietas quacunque,priuationem contrariorum 
habet 69. c 

Controuerfia inter Veripateticos , de partibus ft- 
milaribns & diffimilaribus so% a 

Corpora diuina, cur materiam non claudant,, fo¬ 
lio 

Corpora diuina, & hac inferiora,mutuo comparan¬ 
tur »7 • d 


39- d 
41. a 
2 9. a 

6 . 1 ) 

.5.4 


Corpora diuina, in quo fmt pradicamento 39. c 
Corpus ccelefle, an finitum fua natura 40. f 

Corpus ccelefle, efl ens naturales * 7 * a 

Corpora diuina, quo paBo inter fe conueniant, vel 
differant, 60 ,g 

Corpus viuentis, efl conimuwru 107 .d 

Corpus, effe nequit, nifi per formant, Si.g 
Corpus omne partitur, & fecatur 91.fi 

Corruptu, an fepdrari queant, 54. e 

Corruptibile, & incorruptibiles, quo paBo diffe¬ 
rant, 4 9. a 

Corruptio nequit effe cauffa formalis generatio¬ 
nis 117. d 

Cuius forma & priuatio efl, illud idem efl po¬ 
tentia & priuatio. 7 .b 


D 


D efinitiones & demonflrationesabflrahunt ab 
exi flentia 11. c 

‘Definitiones & demonflrationes quid agant,, fo¬ 
lio 10. f 

Definitio ex quibus conflare debeat, 46. h 

Definitio, efl demonflratione pmjktntior x}.b 

Definitio cauffam habens, & cauffa vacans, qua. 

folio 6 }.d 

Definitio, quid fit 36.g 

Definitio, ex quibus confletur 61. c 

Deus efl ens perfeBijfimunu 16. g 

Digitus, quot modis fleBari poffit ui.h 

Differentia inter priuationem, & negationem^ • 
folio i 4 ‘ f 

Differentia, qus dicatur 71. e 

Dimenfiones, an pracedant formas fubfltntm na¬ 
turales 49 - b 

Difcrimen inter priuationem & materiant . fo¬ 
lio , flS.h 

Difcrimen maius in potentiis anima, quam tnpar- 
. tibus mixti . _ 108. d 

Dijfimilares, eterogenea & organica partes, qua 
fmt ' I0 7 -c 

Diuerfitas, vnde proueniat . 1 x o.f 

Diuerfa flectes > poflint mutuo continuari. 

foho ui .g 

Diuinum, quod nam dicatur 66. g 

Diurnus 















Rerum memorabilium. 


jftmfiUs & naturalis, quopaRo differant in mate¬ 
ria conftdcrandi 45. a 

Diuifibile, quale fit JJ .b 

Diuifio alicuius corporis, quotupliciter capi pof¬ 
fit 4 1, b 

Diuifio, quid fit Ji.b 

Diuifmis & partibilimtis ratio, qua fit 91. f 


E FfeRus particularis, vt producatur, quid re¬ 
quiritur 5>4./ 

Elementa, quo modo corruptibilia 3 $.b 

Elementa, an corruptibilia 31. g 

Elementa debent ejfeaRuin omnibus mixtis, fo¬ 
lio * i>4•£ 

Elementi diffinitio, fecundum Ariflotelem 94. f 
Elementa, quo paRo fe habeant in quolibet mix¬ 
to 9}.d 

Elementa an poffideant peculiares figuras 9}. de 
Elementa, in mixto, an ftnt penitus corrupta. 

folio <>4. e 

Elephantis vim, qu<e 31 .a 

Embrio, quo ordine viuat. 103.4 

Ens nequit ejfecauffa formalis non entis; & econ- 
tra 11 j.d 

Ens & vnum, idem funt, aC.f 

Enti, qua mfmt 44. g 

Ens & vnum conuertuntur i j. d 

Entium /pedes ,funt velut numeri, & figura. 

folio 87. d 

Effe, quot modis dicatur' 4. e 

Effe materis, longe differt ab effe forma. n.g 
Effe & exiflere, quo paRo differant n.c 

Effe, ab exi flere, in quibus differat it.g 

Effe & exiflere,non praditantur per accidens. 

folio 1 1. g 

Effentia,fecundum Scotum, quid fit p. c 

Effentia, & exiflentia, funt idem. 

Effentia, & exiflentia habent idem contradiRo- 
riunu d 

Effentia eft perfeaRus: exiflentia autem per fepo 
tentia <>. d 

de Effentia & exiflentia, opiniones erronea, fo¬ 
lio 1 o, b 

Effentia, an differre poffit ab eo, cuius ef l effentia. 

folio 45. (i 

Effe & exiflere, maternis, funt idem: in inferiori¬ 
bus autem his, longd differt effe ab exiflere—1. 
folio n.b 

Effentiam & non exiBcntiam habere & econtra 
qua dicantur 11. e 

Ex vtio pugillo terra , generantur mille ignis. 

t -a° $ l,c 

x, ftentia, quando fit accidens 1 i.h 


Exiflentia, fiue perfeRa,fme non, vnde proficifcd 

tur . 4 -f 

Exiflentia omnis finita & perfeRa ejl ,8. e 

Exiflentia, nonefi neceffaria proprietas, effentiam 
infequens 11. b 

Exiflentia realiter, haud differt ab effentia w.b 

Exiflentia quotuplex, & qua 1 8. g 

Exiflere & effe realiter & fmonymd, non funt 
idem n.c 

Extra fuas cauffas, & extra nihil, quid nam fit. 

folio 1 j. d 

Extrema inter circuitum & ambitum entis, quot 
reperiri quaant,. 3. c 

F 

F drrum candens, d maiori parte ternum eft. 

folio 109. d 

Filij, cur non femper fimilentur patri, <& matri. 

folio 10 i.g 

Finis forma corrupta, efl principium generanda. 

folio 104 .g 

Finita & pauciora facere, longi melius quam infi¬ 
nita & plura 107 .d 

Fatus, quo ordine viuat c,q.h 

Forma, eft terminus generationis 70 .f 

Forma, an fit diuifibilts 92-g 

Forma generica magis accedit ad naturam mate¬ 
ria, quam forma /fetifica $1. h 

forma immerfa materia, nequit effe atema nume- 
ro 91. h 

f firma qualibet propriam affert vnitatem 9%.g 
Fomaindimdua, an corrumpatur fecundum nonml 
los g 5 .i 

Forma, potius efl aRus terminans & fpecificans, 
quam terminatus & fpecificus 1 6 x g 

forma in animali organico, quot, & qua 90. g 
forma organixqtionis, an & remaneat mortuo ani¬ 
mali 90 . }, 

FomaperfeRiori,quopa(lo continebit omnem vim 
imperfeRioris 88. e 

Forma Jubilantia qualibet eft principium & cauf- 
fa motus localis 91. c 

forma, efl indiuidua Zi.g 

Forma duplex in homine, & qua ioi.a 

Forma futura, non e fl inaRu 66. g 

Forma, nequit effe fme fubieRo 19. c 

Forma, an poffit effe fme materia 8. e 

forma, & materia, funt partes diffinitionis 6$. b 
Forma, dat effe rei, iuxtn Pkilofopbos 6. h 

forma, an plures ftnt in vno compofito 101. h 
forma, an poffit corrumpi in materia 83.6 

forma,quid fit 62..g 

forma, in rebus inanimis elementorum, an neceffa¬ 
ria no.g 

forma 















Index 


Torna fila> efl vmtatis author m.b 

Torna, quo pafto partiatur 33.fr 

Forma habentes idem fubiettum,an'm eodem phy- 
fico genere cenfenda finb. 88./ 

Torma, continetur ab alia forma S 8. / 

Formam ejfe in materia, & compofitum effe, idem 
funt, ili. C 

Formam claudens, praebeatur in quid . 9). b 

Forma, quid fit 9}-b 

Forma & aBus,verc vnum,&proprU ens. 6. g 
Forma, efl ca uffa vt fit materia 6. g 

Torma in homine, quot, & qua 95 ’ c 

Forma differentes, quando fimul pojflnt recipi, & 
quando non 47-d 

Forma, efl potentia, & priuatio 7. b 

Forma, fortita efl nobiliorem partenu, inter entia 
mundi 66. g 

Forma genus fibi determinans: determinat aliqua 
fiecienu 8./ 

Forma, an in vno compofito, uruca fit. $7. d 

Forma elementorum, qua natura pradita 8<j. a. 
Forma rerum, funt indiuidua 117. a 

Formarum diuerfarum genere & plufquam gene¬ 
re : eodem modo funt diuerfa materia 31 .b 
Forma, an poffit corrumpi 84- b 

Forma, an reuermtur 10 5. c 

Forma eiufdem generis phy fici, an pojfmt idemJ 
fubicBum informares 88.g. 

Forma naturales, habent idem proximum reci¬ 
piens 88.£ 

Forma qualibet, difiofitiones particulares requi¬ 
rit. S8.g 

Forma, qua funt fubjbtntia,funt etiam eiufdem ge¬ 
neris phy fici 88. e 

FruBra illud dicitur, quod efl afium natum propter 
finem, gr illum non perflringit 31 .h 


G gneratio quacuque, aut fimplex, autcompofi- 
tn 37. d 

Genere conuehtentia, conuctiumt etiam in mate¬ 
ria 60. g 

Genus, an abfoluti materiam refer ab. 61. a 

Generatio, quid fit 7. d 

Generatio, quando fieret alteratio 3. d 

Generum, non poteB generare fibi fiimile, rufi cor¬ 
rumpat contranutru 1 17.d 

Genus & fiecies, quo pa&o fint aterna 11. d 

Genus, quotuplex, & quod 11 l.d 

Genus, quid referat, 105. b 

Genus nullum efl in aflu extra intellettus, operatio¬ 
ne ».lj 22. b 

Gemes, an adinucniatur fine fieciebus. 9 3. a 

Genus quodbbet per differentias viftuas contrahi¬ 


tur ad fiecies 93.0. 

Genus quodlibet ex fieciebus colligitur ope intelle- 
£lus 9h a 

Genus, aut eB materia, aut nihil prater generis fle 
cies 9}‘ a 

H 


H 


Ippocrates, medicina & Thilofiphia pa- 


Homo& tempus,diuiftbilia funt 53 .b 

Homo no poteB effe, nec diffiniri fme materia 57. a 
Homo, quando dicatur habere fuum quod quii 
efl S%.fg 

Homo, efl animalium nobihjfmus 9 4. g 

Homo, unde fiat ^ 68./ 

I Daahominis, &Idaa bipedis, an fimul coba- 
reant, 106. h 

Ignis, vnde fiat, 4 9. a 

Ignis in lapidem agens,quid appareat, 94. f 

Ignis quid generet 94.fi 

Ignis, qui apud nos efl, an ab excremento corrum¬ 
patur 34 .h 

Ignis conuexa pars, qua tangit orbem luna, efl cor 
ruptibilis 3 2. c 

Inflans, quid nobis fignificet 104. g 

Interitus cauffam, quotuplice cognoutt, Mrifl. 30./ 
Interminata, & terminata magnitudo, apud non¬ 
nullos, quanam fit :\ 34. e 

joan. Grammatici opinio circa materiam puram po- 
tpitianu 3 .i 


L tsfcerta animam, cur quidam afferant effe par- 
, tibilenu yz.g 

Lacerta pars diuifa, an imum animal fit, an plu 
ra m-g 

Lapis diuiditur in materiam & formarm > 9 3 . c 

Latini, quomodo negem materiam effe vnam aut 
plures ii .b 

Latinorum quorundam opinio, an materia fit attu 
vel potentia 3 . d 

Latinorum opinio de terminata & interminata ma- 

33. i 

78./ 

18. t 


gnitudine_j 
Leue fua natura non tendit deorfurru 
Liberalitati, qua opponantur 
Luna, efl Jpbarica, & item aBra 




M 


M agnitudo, aninfit prima materip 32. fr 
Magnitudo, quo patto dicatur intermina¬ 
ta 54 -b 

Magnitudo, an fit eade ingenito & compto 3 3. d 

Magnus 







Rerum memorabilium. 


Magnus, & paruus, fuht formales differentiam 
gnitudinis 5 4 * ^ 

Materia non poteR feparari d forma, & fine for¬ 
ma exi fler e 5 * c 

Materia, an a£lu vel potentia fua natura fit j .b 
Materia, non poteR effe fine forma $. «i 

vetera, cR pura poteflas 5 • 

Materia prima, qua 5 - 

Materia,non efi quid, non quale, non quanta 6. 
Materia, an fit ens reale 7 . d 

Materia, an natura fua, fit poteRas abfoluta 4. g 
Materia & forma, funt Correlatiua lf.d 

Materiam recipere primo ipfam dimenfmem, dem 
de formas, quo patio accidat $ 0. h 

Materia & priuatio, funt vnum numero 18./ 

Materia contrariarum quahtnttm,eft eadem 45?. c 
Materia, fubnullo ponitur pradicamento 18./ 

Materia, quo patio feparatur d forma 8 .g 
Materiam alteram poffe feparari, vnde fiat 7 . c 

Materia, eRpars eius, quod eR quod quid 64.5 
Materia, fua natura, eR ignota 64. h 

Materia, qua oriatur, & qua, intereat. 64. h. & 
que non ibidem. 

Materia, & forma, funt pars definitionis $g.b 
Materia, fi effet potentia materia, materia non fo¬ 
ret 14 •£ 

Materia, fi effet potentia ad fuum effe, aliam ma¬ 
teriam prafupponeret 14 •& 

Materia, fi effet fine forma, qua abfurda fequeren 
tur 6. e 

Materia, in entium genere, efi potentia 6. e 

Materia, quando potentia, & quando non 6. e 

Materia caduca,qbus vijs venatus fit ^iriR. 3 7. d 
Materia dicitur ab Arifi. indeterminata & infini¬ 
ta 18. g 

Materia, eR pars fubfianiia compofita; & reffe- 
tiu forma non dicitur pars 59. c 

Materia & forma, an poffint fua natura fubftRe- 
rej 61. e 

Materia habet effe in atiu per formanu 62. f 
Materia,an appetat formam per fua natura 67. b 
Materia, quo patio formam appetat, (>7-d 
Materia, quot modis ffetiari poffit 44 •/ 

Materia, efi pati, forma autem agerem 11 • g 
Materia reff icit femper futura 1 3 • <t 

Materia, non eR operatio, fed fubfiantia 18. e 

Materia, apud <tsfrift. efi sterna 14.& 

Materia,dicitur priuata: fed forma minimi 8 o. e 
Materia, an communemnaturamhabeat 89. d 
Materia,quando amittat nomen & definitione $.d 
Materia,efi aterna,Arifiotefi 5- d 

Materia eR principium, quoties non effe pot 19. a 
Materia forma, funt partes fuhRantia, apud 
"Peripateticos 95. c 

Materiam primam, ex quibus conflare voluit viri 
Jloteles * pj.c 


Materia prima efi fua natura, non d forma 1 i.h 
Materia, fi ex fe effet in aliquo atiu, quid accide¬ 
ret 7. a 

Materia , efi principium per fecompofiti natura¬ 
lis 59 - A 

Materia comia & sterna, apud Aucrroem, qua. 

folio 81./ 

Materiet natura Ariftotefi, qust 41./ 

Materia, eR fubRantia abfoluta: potentia vero re- 
ffetiiua i 4 -g 

Materia, vnde dignofeatur €>. g 

Materia, an poffit effe fine forma 8 ./ 

Materia, non cognofcit formanu €6. e 

Materia prima, an habeat forma generica 93. b 
Mifcibilia, quo modo corrumpantur 94./ 

Mixtum, quando corrumpatur 87. b 

Mixta, quam conditionem habere debeant, 94. e 
Mixta, an veri corrumpantur 1 19. a 

Modus definiendi, fcqmtur rnodu confideradi 44.5 
Momentum momento non efi contiguunu ii+.h 
Motus omnis & mutatio, diuifibilis eR. 9 l.g 

Motus conditiones dua, & qua 86./ 

Materia, nulli refiRit 86./ 

Motus, &atito quid fequantur 109. c 

Mutatio nequit effe fine priuationcA 74- b 

H. 

N Atura principia non fiunt ex aliis n.e 

Natura pars , eR pars quiditatis 5 6. g 
Natura definitio, an vniuoca fit 3 6. e 

Natura principia, femper manent, 84 .h 

Natura,efl ca& principia motus & quietis. 91 .c 
Natura, an agat res particulatm, vtars 103 .a 
Natura, cur aliquod corrumpat, 117. d 

Nanis effentia duplex, & qua 101.6 

Neceffarium, quale fit 33.« 

Ncceffarmm, femper efi ens 3 3. "b 

Negationis & priuationts diffinitio 24 .g 

Negationis proprietas, qua 76./ 

Nihil efi, quod det aliquid, quod non habet 14. g 
Nultii corpus finitu, habet virtute mfimtnnu 29. a 
NullU reffetiiuu eR de quiditate rei abfoluta. 14. g 
Nultii oppofitk trafit in alterius oppofiti natura. 33 .b 
Nultit poRerius,eR‘i cauffa,vtprius varietur, y 1 .c 
Numero multiplicata,neceffe efi vt corrupatur. 22./ 
O 

O Mnc sternum, reffeclu fua effentia, caret po 
tctitia 1 i-b 

Omnis potentia, relat.ua eR 1 5> b 

materia, an habeat effe natura fua 1 ;• b 

Omne pojfibilc fua natura, fi ad otium reducere¬ 
tur, & ab alio aternum reddi nonpoffet, quafe- 
qncrentur incommoda J 1 • g 

Omnis priuatio forma opponitur _ 2-5. c 

Omnia, qua rebus aliis infunt, aut per fe infima,, 
aut per comparationem ad alterum-, 17. b 
Omnis potentia fundatur in fitbietio in atiu. 14. b 

Omne 










Index 


Omne atemum habet effe ex _/o> 14. h 

Omne quod fit, ex contrario fit 47. c 

Omne recipiens, opus efi vt denudatum fit ab eo, 
quod recipit 8 9.C 

Opiniones varis, de terminatu magnitudines /4. / 
Omnis potentia pbyftca reducitur in afium-, 30 .h 
Omne prius pote fi ejfe abfque fuo fuperiori 8. g 
Omnia confiant ex materia & forma, fecudum Ari 
fiotelem 8 3. d 

Omnis definitio efi d forma 1 8. e 

Omnis exi fientia habet materia ab ipfa forma. 8 
Omnis forma efi natura 91. c 

Omne mobile, efidiuiftbile y 1.4 

Omne accides datur in corpore habente forma. 8 4. f 
Oppofitum fit ex oppofito 7. c 

Orbis ignis, cur ab aere corrumpi nequeat 3 5.4 
Origo rerum omnium, quid 6$,d 

Onus, & murntio fubfiantia, quando datur. 7. d 
Onus vinus, efi interitus alterius 6 8. e 

7 

P tAnicularia corruptibilia,quo indigeant. 1 i.f 
Pipens qualitas, qua 10 9. c 

Plato afferebat pluresejfe animas in vno compoft- 
to 8 j)« 4 

phantnfta omnis,aut rationalis,aut fenfitiua 1 oo.e 
phantuftadeliberatiua, qua fit ico.e 

Phy ficum ad genus qua referantur 88. e 

Poffe, ab ejfe, aninaternis differat, . 4 i.f 

Pojjibile i ejfe pofito,nuUuimpoJfibilefequitur. 33 .b 
Fojfibile, quomodo reducatur ad afium-, 3 yb 
Pofitiui vnirn, quid dicatur 13.4 

Pofierius, non efi caujfi difiir, fiionis prioris i 9.a 
Potentia, quotuplex, & qua 40. h 

Potentia pura, efiabfentia omnis entis 1 y. 4 

Potentia, efi coniunfiapriuationi 17. b 

Potentia prima, qua 3. c 

Potentiam puram fatetur materia loa. CJram. 18./ 
Potentia vniuerfalis,&fundametalis,qupfit. 33 .d 
Potentia cuicUque paffiua, correjpondet afiiua, & 
econtra 15. e 

Potentia,an fit materia effentia 4 6. e 

Pote ntia , quot modis inueniatur in materia 4 y. b 
Pun£lus,quo modo fit dimenfmum terminus y y .d 
Punitus, interminatus efi 4 9. a 

Potentia qualitas eth materia vero fubfkmtia. 41. h 
Potentia,duplex fi eundum nonnullos 4 3. c 

Potentia materia apud Latinos, quotuplex fit. 44. e 
Potentia, priuatio, & appetitus materia, funt tria 
in eodem fubiccio 76. g 

Potentia materia non re/picit determinatam for- 
manu 76.}) 

Potentia 'aliius a paffiua, differentia 9 1. e 

Priuatio,non efi materia effentia, fecundumThilo- 
fphunu 17.4 

Priuatio permanens, materia 17.4 

Priuatio, efi cauffa interitus ji.b 


Prf dicatum effentiale materi?, quid fit 30 .h 

Priuatio & materia, quo modo fmt vnum numero 
accidente 18 .h 

d PriUationead habitum, non datur regreffio i$.b 
Priuatio non efi alius, nec perfefius, nec imper- 
fefius 18. f 

Principium omnis dimenfionis, efi terminatu 48. h 
Priuatio, forma difia, qua 69. b 

Principia, Arifioteli, quot 48. f 

Priuatio, efi forma deterior 69. d 

Priuatio, efi abfentia quadam forma 71 .c 

Priuatio, non efi neceffarium principium per fe 7 i.f 
Triuatio, quo modo Jit principium 73.6 

Priuatio, qua antecedit formam, quid nobis defi- 
gnet 77' c * 

Pmationem Jieri, quot modis dicatur 78.5 

Priuatio, efi contraria forma, noti materia 8 0. e 
"Pradicatn ejfentialia realiter difiinfia, multa funt 
■inhomine ' 87.4 

Praiicatum generis & differentia, funt p> ad. fi a 
in effentia 87. a 

Pradicatum, vnde fumatur 87.4 

Putrefafiio, quid fit 87. b 

Q Vantitas,quomodo prafit materia prima., 
folio 51. h 

Quantitas indiuidua,efi principium vnitntis,& qua 
tas diuidua efi principium multitudinis n.b 
Quantum, quale fit y 5 • d 

Quacunque differunt numero & conueniunt fbecie, 
habent primam materiem-, 2.8. e 

Quacunque comparantur mutuo, habent materina 
commmenu 17. d 

Qua habent eadem materiam eiufdem rationis, mu 
tuo agunt & patiuntur 31 . b 

Quacunque conueniunt genere, differatJfiecie 1 3 -d 
Quafiioanefi, quid fignijicct 13. d 

Quicquid repentur in generi: repitur in fpecie ij.b 
Quicquid efi afiu, necejfe efi fub aliquo predica- 
mento ejfe 1 S.f 

Quacnq, definitione cbueniut,coucniut effentia .i8.f 
Quicquid per fe vni competit, alteri competit 18 .f 
Quicquid in aliquo recipitur, quo pafio recipia¬ 
tur 9 l, f 

Quicquid ad aliquod refertur, non efi illi contra¬ 
rium-, 8q. c 

Quicquid efi poffibile ex parte agentis, efi pojjibile 
ex parte pajji 1 S‘ c 

Quicunque competit parti fimilari, competit & 
toti . Ji-* 

Quicquid competit vni eiufdem rationis, competit 
& alteri t 5 > • c 

Quadimem, fimpUcem cfje,ajferentium, fundamen 

tu, qua 57 - c . 

Quiditas a materia, quomodo diffi erat y 8. e 

Quies, quomodo intelligatur 104 ■ h 

QutdiUf 
















Rerum memorabilium. 


QiMtas, numfmplexfit, ancompofita $6.c 

Quot fimt forma, tot funt materia n.a 

Quod potentia tale efl, non efl tale vt potetia 7./ 
Quod quid, quo paBo diffinitur Arifloteli $ 6. f 

Quod corrumpitur, an in nihil abeat 8 j. b 

Quodlibet non fit ex quolibet, fed ex fuo contrario 
determinato 77. a 

Quodcunque infinito aqmualet, infinitum efl 30 .f 
R 

diritas, non fufcipit denfitatem 37. d 

Rarum, & denfum, in quo fintgenere 54. e 

Rarum, & denfum,an poffint effie magnitudinis ter 
mini ’ 54.fi 

Rationes, quod materia fua natura non fit ens, nec 
abfoluta potcftas.+.f. vfique in finem capitis. 
Ratio fequitur ipfum effie 8.g 

Ratio inteliigendi, & cognofcendi, qua fit 5 7. d 

Jtatio, efl fama, d qua prouenit quod quid 6i.a 
Rei fimplici, efl motus fitnplex 91. e 

Relatio, cur non poffit effie terminus quatitatis 54/ 
Res vnaquxque, vnde fiat 7 4. e 

Res, ut plurimum nominantur d fine 106. e 
Res diuidunturab Ariflo. m Jub flandas & acci¬ 
dentia 11 ,d 

Res qualibet prius efl fua natura, mox refertur ad 
alia 27. a 

Res naturales, quo pallo determinatx 54. g 

Rofa generanda, dum in fids efl caujfis, potentia 
puraeft . 3 ,c 

S 

Coti & Hernici opiniones de effienua & natura 
materia 7 .( 

Semen animalium, confiant ex quatitor elementis. 

folio _ ,0 9.b 

Senfibilium, fenfibilia funt principia 8 z.f 

Si efl, & quid efl, ad quid pertineat 1 0. e 
Similares & diffimilares partes, cur fic vocata . 

M 10 107. d 

Similares & homogenex partes, quxfint 107 .c 
Similares partes, in quas dimfx 107. c 

Similares partes, an habeant inter fe eandem for • 
manu 11 o. e 

Simplicius negat puram potentiam inucniri 3. c 
Smplicius negat materiam purum potefiatem, fed 
fubfiantiam potefiatem 3. d 

Sol quantum fit ma ior terra 17.d 

SubieBumgtneradonis debet effie in aflu x\.h 

SubieBum ens, quale fit 18. f 

SubicBi numera, qux 76.c 

SubieBum idem, an poffit plura formas fubflan- 
titfimul informarem 8 8. e 


Subfkntia omnis, in aBu, aut forma; aut efl com- 
pofitum: aut compofito dac 7. a 

Subfiantix, Arifl. qux 28. g 

Subfkintix natx oriri,&gigni multx funt, qux nun¬ 
quam oriuntur, nec gignuntur 3 2. e 

Subfkmtiacompofita,quid proprii 6i.d 

Subfinntia, quotmodis fit accidentibus prior. 48. g 
Subfiantix forma corrumpitur, quemadmodum^ 
generatur 84./ 

Subfiantix formx, omnes funt eiufde generis phy- 
fici 88. f 

Subfinntia vera, qux fit 61. e 

Subfiantix ortus, vnde fint. 7 . b 

Superficies, termino indiget y+.f 

r 

tmiftus, efl verus tangibilium iudex 94 ,g 

Terminata magnitudo, quo patto ab intermi¬ 
natu differat, 

Terra,refpeBu firmamenti,fe habet vt puBus. 17.d 
‘B.Tbmx & Auic.opmio, an materia fit ens pu¬ 
ra potentia 4./ 

Toiiitruus,quid fit 6j.d 

Totius & partium, eadem ratio 19. b 

Totum Peripateticis, quid fit 9 5. i 

Trina dimenfio, qux fit 47. b 

Trina dimenfio, an remaneat eadem in genito & 
corrupto 47. b 

Trina dimenfio, efl forma poflerior yi.b 

Trina dimenfio, an recipiatur indiuifibiliter 5 o. b 
Trina dimenfio, an formam prxcedat, j 3 . a 

V 

Acuum, aut punBus, quando effiet 93. c 
Vacuum corpus, vbicuque efl, facit diflares 
late ■ 9}. c 

ybiorientis,nopoteflreciperevbioccidetis. 37 .d 
Vbi rerum mutatio: ibi priuatio ncceffiaria efl,‘non 
tamen econuerfo 74.6 

ynitas pofitiua, quotuplex fit 
Vnitatis omnis ratio , vnde petenda 2 4. e 

Vnit.cs pofitiua, vndc_j 24. ef 

Vnitas materix fecundum Alex.qux 14. f 

Vnitcis, quotuplex & qux tiz.g 

Vniuerfaleefficiens, quale fit ny.a 

Vniucrfalia funt nobis notiora 1 ).a 

Vniuerfale, vnde colligatur - 8 y.b 

Vnitas numeralis infert vnitatem fpedficam sS.h 
Vnumnumero priuatiue, quando dicatur zj.b 
Vmm ffiede vel genere priuaiiut, quando dica¬ 
tur 13 .b 

Vnum fubiefto, quod nam fit apud Grxcos inter¬ 
pretes. i8.h 






Indicis Herum memorabilium,, Finis. 













*( 


I 


I 

I 



INDEX CAPITVM OMNIVM, 

quA in boc opere continentur , 


PRI Mi SECTIONIS, CAPITA. 

E essentia Sc natura materiae 
primae, explicatur fenretia qu?- 
ftionis. Caput i. pag.3 
Opinio Latino^ prima,de eden¬ 
tia & natura materi?. Cap. 11. 4 
Secunda & tertia Latinorum opinio de eden¬ 
tia, & natura materiae. Cap. 111. 7 

Num edentia differat ab exiftentia, varia opi¬ 
nio Latinorum. Cap.i 111. p 

Refellutur opiniones Latinorum de edentia, 
& exiftentia, Cap.v. 11 

Opinio propria, num edentia differat ab exi¬ 
ftentia. Cap.vi. n 

Reiiciutur pofitiones Latinorum de edentia, 
& natura materiae. Cap.vu. 14 

Propria opinio, de natura, edentia mate¬ 
ri?. Cap.vi 11. iG 

Diluuntur, quae inoppofitum fa£he funtob- 
ie&iones. Cap. ix. 19 

De ynitate materiae, varia opinio. Cap.x. 21 
De vnitatemateri?,opinio Auer. Cap.xi. 22 
Opinio Alex.de vnitatemateriae. C.xii, 24 
Opiniojfpria^evnitate mareri?. C.xm. iG 
Num materia corporum diuinorum,eiufdem 
fit ronis cu hac noftra fublunari & caduca: 
opinioIo.Gra.Auic.&iCgid. C.xmi. 27 
Refelluntur pofitiones Ioa.Gram. Auicen. 8 c 
Aigidij. Cap.xv. 2p 

Nu fua natura corruptibile,ab alio reddi ?ter- 
mim podir, opinio Philofoph. C.xvi. 3 2 
Refellitur opin.ac rones vertunt". C.xvii. 33 
Euertuntur rationes Aigidij, Auic.‘& Gram¬ 
matici. Cap.xvui. 36 

Num potentia fit materi? edentia, ambiguita¬ 
tes. Cap. xix. 42 

Varia Latin.opinio & confutatio. C.xx. 43 
Iuniorum quorundam opinio, & eius euer- 
fio. Cap. xxi. 45 

Opin.^ppria,dc poteria,& materia. C.xxn. 4 G 
Num trina dimenfio materi? primae co?terna> 
eademque numero ingenito & corrupto, 
opinio Auer. Cap.xxm. 47 

Opinio Latinorum de trina dimenfione, 8 c 
Auer.fnLe,i Latinis euerfio. C.xxiiii. 48 
Euerfio opinionis Latinorum,Auer.defendo, 
atque propria opinio. Cap.xxv. jo 
De terminata magnitudine varia Latinorum 
opinio, atque eiierfio. Cap. xxvi. $ 3 


Opinio propria, de terminata magnitudine, 
atque folutio rationum Latinorum, qui¬ 
bus euertebant ipfi interminatam magni¬ 
tudinem. Cap. xxvii. 54 

Num materia fit pars eius, quod eft quod qd, 
prima opinio. Cap. xxvui, 56 

Euerfio fuperioris opinionis, i Latinis, & eo¬ 
rum fectlndaopinio. Cap.xxix. 57 
CSfutatio f«cud?opinionis Latin. C. xxx. 59 
Num genus referat materiam, vel formam, 
varia opinio. Cap. xxx 1. 60 

Opinio propria. Cap. xxxii.' 6t 

Diluuturea,qiLat.eiiciebant'. Cjcxxiii. 64- 
De appetitu materia: primee, nonnulla. Ca¬ 
pi. xxx1111 • G$ 

De priuatione. # Cap. xxxv. 68 

Num priuatio fit aliqua natura perfeconfti- 
tuens aliquod compotfuim , an abfentia 
. eftduntaxat infubiedto apto formse futu¬ 
rae. Cap. xxxvi. 69 

Refellitur opinio. Cap.xxxvti. 71 

Propria opinio. Cap. xxxviu. 73 

Euertuntur rationes. Cap.xxxix. 78 
Materiae, an formae tribiieda fit priuatio. Ca¬ 
pi. xl. 79 

S*.E C TIONIS II. CAPITA. 

E forma corporis fubftantiae, deqne for¬ 
marum multitudine in eodem compo 
fito,primaopinio Latin. Caput 1. pag.81 
Secunda opinio Latinorum. Cap.i 1. 87 

Opinio iij.& iiij.Latinorum. Cap. 11 r, 90 
Refelluntur omnes quatucr fententiae Lati¬ 
norum. Cap. 1111. 91 

Opinio propria. Cap.v. 96 

Euertuntur Latinorum rones. Cap.vi. 104 
Num formae partium didimilarium difleranc 
fpecie, an accidente; opinio varia Latino¬ 
rum. Cap. vii. 107 

Refelluntur Latinorum opin. C.viid 109 
Opin.jpria,ac euerfio ronumLat. C. ix. 111 

SECTIONIS III. CAPITA. 

Vm in fubftantije compofira: interitu dif- 
folutio fiat,vlque ad primam materia; 
explicatur fentetia difiiculratis.Cap.i. 11$ 
Opinio prima Latinorum. Cap. 11. 114 

Opinio ij. & iij, Latinorum. Cap.ni. 114 
Refelluntur Latin.fcntenti?. Cap.i m. n; 
Opinio propria. Cap.v, n£ 

Euertuntur Latin.rationes. Cap. vi. 117 





Jndtcis Capitum-^, Fmis, 




























CLVINTII BONIOANNIS 

CALABRI TROPIENSIS, 

PHILOSOPHIAM NEAPOLI PROFITENTIS; 


Peripateticarum difputationurm 
De principiis Natura, 

SECTIO PRIMA. 

UV» ‘O 

.■■'a \ 

V %aE F AT 1 0. 



O rvm qus ruitura duce fiunt & fiunt, principia , eaufas, & ele¬ 
menta , (veterum iam pridem explofis fententiisj tria tsfrid.fi*- 
tuit, materiam, quod Jeminarium& chaos d philofophis dicitur, 
i quo eunda in lucem prodeunt fublunaria: agentium ope&im- 
pulfu, cui vna numero exidens perennis inh&ret priuatio; tertium 
autem diurnum principium optimum & appetibile forma, i cuius 
forma oppofitione & priuatiom, inuentn efi fubieda prima na¬ 
tura : nullum enim contrarium alterius contrarij adionem recipit 
&fudinet,fedineius aduentu potentioris perimitur , minusj, po¬ 
tentius alterum imcrit, contraria fiquidem natura principia funt: 
& ab antiquis omnibus vna voce pofitn: & ab And.demum optima 
ratione demondrata: non fufficiut autem pro rerum generatione & 
interitu, quare cJr contraria & non contraria affirmare ipfa opempretium efi: idcirco & duo & tria rerU 
principia proferre poffimus: fufficiens enim efi alterum contrariorum abfentia & adfentia facere mu¬ 
tationem : b&c autem prima omnium fubieda natura, in qualibet & fubdantip & accidentis mutatione 
prsdo efi neceffario, omnibusq, in mutationis modis inuenitur neceffiario: turpis vero & ipfa nequaqua 
efi fua natura: fed priuationis merito, ob quam fua natura aterna oriri atque interire dicitur: ap¬ 
petit formam bonum, T)mmm & appetibile exidens fuapte natum: omni prorfus & forma eiufque 
priuatione negata; nec enim quid, necnon quid; nec qualis, necnon qualis ; nec quanta, necnon quanta, 
aut abormn aliquod, fed non efi quid, nec efi non quid; non efi qualis, nec efi non qualis, aut aliorum 
aliquod: quoduts enim horum habens,in propria ratione nonpojfet in altero fitda iri, hinc fburix 
adulterina nothaj, cognitione nobis ipfam innotefeere Thimeus Locrcnfis,pod eumTlato&tsfrid. 

A tradidere: 




i 





























Pnefatio. 

tradidere: corrumpitur quidem nunquam fua natura, quemadmodum nec gignitur: effet enim ante¬ 
quam fieret, corruptuj[ ejfet antequam corrumperetur:primo exiflente fubieBo illa equa cunBa in 
lucem prodeunt & oriuntur, atque in illam cunBa refoluuntur: forma autem longe praclarius prin¬ 
cipium, longe nobilior, longeq,praclaripr caufia aqua efle illud ab omnibus ita optatum emanat : pra¬ 
elatior fubslantia ob quam ejl id quod efi hoc aliquid. nec enim carnem aut os quippiam affirmare no¬ 
bis licet :ipfo aut canis, aut ofiis formam non habente; ortus & omnis boni natura‘& cauffa/mfe- 
parabilis vero re & ratione ab ipfa materia; ern quidem pe(fima fuaq, malefica natura opponitur pri- 
uatio, interitus fua prafentia & per fe omnis :fua vero abfentia & per accidens ortus, non ejje fua 
natura: merito materif vero per fe entis, per accidens ens vadit cuius ob beneficium ens per fe ma¬ 
teria : per accidens non ens efficitur: qua ratione i priuatione nullum poffibile efi conflare compoji- 
tum, necejfaria in rerum mutatione: nequaquam tamen in rebus ipfis, ex non mli enim quod aptum 
efi fipri tale id quod fit oritur & nafeitur, quare qua natura funt ex his principiis conflant & fiunt: 
quamobrem operapretium philofophia candidis fludiofis me fhBurum fore exifUmaui, fi fingulas 
arduasq, qua his natura principiis accidunt difficultates enodauerim atque abfoluerim, qu? doBiffi- 
morum ingenia diu torferunt, & in illarum explicatione illa dicere vifi funt, qua nullam firmitatem 
in Ariflo. doBrina- (quam pracipue feBamur & profitemur) habere videntur: illud vero quemad¬ 
modum de his & de propofitis peripatetici traBauerunt inflitutum efi mihi verba faceres . si 
vero aliquid efi quod noflra fidei ortodoxa, & fanBiJJima decretis, veriffmisq, fcntcntiis opponi vi¬ 
detur, illud vt philofophum Peripateticum fententiamqjkilofophorum afferentem dicere vnufquifque 
pro comperto habeat. firmiter enim teneo & credo frmpliciter quacunque ex fide noflra d Chriflo 
Domino Saluatorc_> per TZpmanam Scclefiam tradita funt,; cui me omriiacp diBa mea femper fub- 
mttto, &fubmittanu: quemadmodum femper fubmift, pro qua propriam vitam millies fi opm fue¬ 
rit paratus fum effunderes: interea noflrum inflitutum profequamur, vt nullus vnquam in Ariflo, 
philofophia fludiofis relinquatur dubitandi locus. & quod deftderari poffit in hac traBatione nihil fit. 
Illas primum dijeutiendas difficultates duxi, qua natura principiis in fe ffieBatis accidunt: deinde 
quas vt alia reffiiciunt circa ipfa in dubium illa verti folent: qualibet enim res fua prius efi natura 
& mox ad aha refertur: hanc vero circa natura principiorum traBationem partiri hac ratione in 
tres partes duxi,vt prima materia & priuationis omnes difficultates examinet:fecunda forma qua- 
fliones difeutiat: tertia compofiti dubia abfoluat, nec male prima hac feBio (vt opinor) materia ft- 
mul & priuationis effentias praflat & contemplatur Ari sl.imitatus, qui integrum feri librum de ipfts 
confcripfit. ^Accedit veteres illos nature interpretes folam materiam fubflanuatru: 
c*f. »• catera vero cunBa accidentia ratos fuiffes; quemadmodum ex i. de 

Tex.7. Animalium partibus, & 1, Phyfic. & multis 

aliis in locis apud vArifl, 
legimus, 














3 


Quinti; Bonioan. Deprin.naturi, Sedt.j. 

c De ejjentia & natura materia prima, explicatur fententia 
cjuaftionti. 



i. 

Ater ia an fua natura adlu vel potentia fit ? h?c prima difficultas difcu- 
ticnda & examinanda, cum eilentiam & naturam ipiius relpiciat, nonin- 
iuria citeris prius ie affeit: aperienda autem eft antequam proficifcamur 
ad vlteriora, difficultatis fententia ;ipfa enim intellecta in citeris dijudi¬ 
candis veritateq; percipienda magnum aditum viamq; fadlem dabit,i cuius 
— .— ignorantia lati nos lipe numero interpretes in graues errores incidifie vi¬ 

demus : & illos potiffimum quibus Arift. aliter quam gracis exponendus videtur, qui foli 
vel maxime Arift.mentempri citeris habuerunt, & magis & maxime ab illis difcedentcs , 
magis Sc maxime errare confpidmus: latinorum ergo nonnulli, quemadmodum Ioan. Bac- 
comtanus fic fententiam qu$ftionis aperiendam exiftimar, materia an a&u fua natura vel 
B potentia iit: hoc, inquit, quatuor modis intclligi poteft, vt (fideliter potius quim Latine 
eius verbis vtens) fuam fententiam hic affero : primo modo vt adtualiras imamnetur, Sc in 
propofito quilibet entitas qui fub ente tranfeendenti continetur: prout ens Ipfum dlimi- 
ratum Sc ttanfccndens diftinguatur contra ipium nihil. Secundo modo vt aratus Sc potentia 
funt differendi cuiuflibet pnjdicamenti, quemadmodum homo in a£tu Sc in potentia dici¬ 
tur : & album in qualitate in aftu Sc in potentia, &: fic de lingulis aliis generibus . Tertio 
modo vt actus dicit formam, potentia materiam : quarto modo vta&us & potentia fintduo 
extrema entis fecundum totum naturi fui circuitum & ambitum : adeo quod potentia te¬ 
neat vnum extremum principium, vtpote ijuod fit quidam entitas qn? fit pura potentia, Sc 
adtus fit aliud extremum, cui nulla fit prorfus admilta potentia, quemadmodum illa extre¬ 
ma potentia eft cui nullus prorfus eft admiftus attus. excludit Bacconus tres priores fenten- 
tii qmftionis inrelleftus : tametfi, inquit, multi hanc difficultatem fub primo intelledu 
cauillent: hinc vide apud veteres Latinos fuiffie non leuem etiam controuerfiam de capite 
Q quiftionis. Quartum modum probat, atque ita explicat. quarto, inquit, modo eft difficul¬ 
tas : nam infra, videlicet r<*um circuitum & ambitum entis vtens eft, poffint duo extrema 
reperiri, quorum vnum extremum aiftus purus fit, & eft id Deus: aliud vero extremum 
huic toto ex genere oppofitum, propinquum ad nihil, adeo quod inferiorem gradum enti- 
tatis habere nequaquam poffit nifi in nihil incideret, & hoc vocatur prima potentia fiue pri¬ 
ma materia hic fit vocanda : hic eft pnfentis difficultatis fententi$ ab hoc vito explicatio. 

Non mirum videri debet, fi in illam fuam fententiam, grauiffimum, inquam, errorem de 
Natura & ellentia materix primi laplus Sc dctrufiis fit Bacchonus, cum i fententii pote- 
ftatis difficultatis intelligenna longe alicuius eft, ipfamq; nullo paifto percipere videtur. 
Concedunt enim Peripatetici infra ambitum Sc naturam entis, vfipfe loquitur, reperiri po¬ 
tentiam puram, fed illam nequaquam materiam dicunt: fed rem generandam qui in caufis 
luis exiftens, vtrofa generanda dum eft in luis caufis, eft potentia pura. Rurfus Simplicius 

magnus Penpateticusjin commentariis fuper3.Phyfic. puram potentiam non reperiri ait. 

qua ratione prercrmifTa eft dnufio entis in puram potentiam : quemadmodum in purilm 
D aiftnm, vel potentia Sc adhi fimul. Idemet Simplicius a. commen. deanima, materiSim pu- w ,„ < 
ram potcftatem negat, led lubftantiam poteftate : fimiliter Ioan.Grammaticus i.de Ortu' & '&m, 
Interitu puram poteftatem nihil ellefatetur, dum negat materiam effie puram potentiam:' 
quod torum Aucr. confirmauit in prima difpuratione dertruftionum contra Aleazelem. Ca t- 7- 
his longe excellentior Alexander, elegantioribus verbis z. Naturalium quxftionum fcriptfl 
«liquit , quare vana eft huius hominis opinio . non defunt aurem ex Latinis alii qui alle¬ 
runt, talem elle huius difficultatis intelleftum an materia fit aftu, vel potentia' hoc eft: 

V tmm ipfa poffit effc in reru natura fine prorfus aliqua forma ? vel non. qui opinio in apqr 
<imo fatis eft mendacio : in Arifto.enim philofophia nemo vnquam dubitauit: hoc thm, 

T <>niam ( unr , p fa relatiua, qui fimul funt natura, Sc mutuo nequaqua feparantur z. Phy- T*. 
indiuif Ivi' 3 * 11 < l uoniam * nc l u ' c Philofophus in i.deOctu, ipfa foret vel vacuu, vel corpus 
rerum <3' C ’ 3UC n 11 " omn ' a ffii ab Ariftotele deducuntur, quare dicendum puto : al¬ 
ma natu U T Um moclorum ’ vcl vt matcria °P! re iiuelletftus ab ipfa circufcripta, qualibet for- 
ra Mn i. (vt aiunt) naturi figno relpetftu fui ellentii fit in genere aiftus, vel inge- 

*A ij nere 













4 Quinti; Bonioan. Deprin. naturae 

nere potentis : cum enim ipfa fit ens, &: ens fit aftu, vel potentia, queritur quale ens fit, E 
ens adtu, an ens potentia ? Didium eft autem refpedlu fune naturne circufcripta omni forma> 
quoniam vt ipfa eft refpiciens formas, ad illas eft pura poteftate : quo modo non vertitur in 
dubium, vel cum efleduobus modis dici confucuic: efle eflenti? 6 c efle exiftentia:, de quo 
latius infra : efle autem elfentia? eft, dum aliqua res fua natura non eft: fed efle habet in fuis 
caufis, quemadmodum rofa generanda, quaedam eft in fuis caufis, dicitur habere efle elfen- 
tiae: non autem efle exiftentite, quoniam fua natura non eft, fed omne efle aliunde recipit. 
elfe autem exiftenti? eft, dum fua natura, & ex fe, eft : & aliude efle fuum non habet, quem 
admodum rofaprodudta extra fuas cau-fas, atque hoc modo queritur an materia prima ha¬ 
beat efleeflentice a ca fua formali, & fua natura nullum efle habeat: fed omne efle habet a ca 
fua formali, ficu ti rofa exiftens in radice habet efle i ca fua, vel fit fua natura in efle eflenthr, 

8 c exiftenti^, vt rofa iam fua naturaexiftens. Illud tamen efle fit imperfe&u : terminatur ve¬ 
ro 4 forma, fimiliter eft cxiftentiaimperfe&a, & a&u impetfe&a, quem quidem adlum fub- 
tiles nuncuparunt, adtnm pr?fenti?, entitatiuum, per quem materia eft, extra fuas cau- 
fas, extra nihil, Sc extra operationem intelleftus : manifeftum eft ergo caput qiueftionis. F 

Opinio Latinorum prima de ejfentia & natura ma¬ 
teria . C a p • 1i • 


l.patt. q t 66 . 
& m q.dc po¬ 
teria Dei . q. 4. 
mrtic. t. & in 
eptolib.q.). 
jiakenas lifua 
Metaphy . tra~ 
Sia* 1 >c< 4« 
Ttx> 10. 



Ttx.)o, 


Ttx* if. 
Tex. 7. 


Atinorvm primus interpres B.Thomas,& inter Arabes Auicennas, 
afferunt, materiam efle ens pura potentia, circufcripta etiam omni forma 
opeintelle&us ab ipfa, omnemq; entitarem, & exiftentiam habere ab ipfa 
forma, & omnem exiftentiam, tum perfedtam, tum imperfeftam, k forma 
proficifci, quare & ab ipfa forma nulla potentia, materiam pofle feparari 
concludit B.Thomas, quamfententiam communis fcholaLatinorum in- 
fequitur, atque ita aftruuncPhilofophus $. Phyfic. habet, quod mouetureft, quod genera¬ 
tur non eft, fed fubiedum motus eft in a&u, fubie&um generationis non eft: fubiectum ve- 
ro generationis, quod non eft, eft materia,ergo materia lua natura non eft, fed omne elfe eft, ' Jf 
a forma non eft, adhuc fi materia efletaliquid fua natura,aut effet atftus purus, aut po¬ 
tentia pura, aut mixtum ex a&u 6c potentia, non adtus purus, huiufmodi enim eft Deus 
bcncdi£tus folum, vtn. diuinorum teftatur Arift. non mifta ex acftu, & potentia, quoniam 
ipfa tunc non eflet furnme fimplex &primum principium, igitur potentia pura materia pri¬ 
ma erit. Rurfus fi materia fua natura elleta&u, tunc ex duobus in a&u exiftentibus con¬ 
flaret compofitum, quoniam forma eft adlus, & materia eft attu, ergo conflatur compofi- 
tum ex duabus fubftantiis atftu exiftentibus : cuius oppofitum 8. Metaph. Arift.probauit, 
cum nullam aliam caufam cognouiflet: quare ex materia Sc forma confbt vnum tertium, 
nifi quja hoc potentia, illud vero a<ftus. Adhuc philofophus 7. diuinorum, aflerit materiam 
non efle quid, noft efle qualem, non efle quantarft, fed potentia ad omnia: igitur fua na¬ 
tura materia erit abfolura poteftas. Auicennas eanflem lentendam fequiuus fuam pofitio- 
nem hoc modo confirmat, vel materia eft caufa eflentiae formae, vel forma eft caufa eflen- 
tiae materiae: fi fecundum habetur quod queritur, non primum dandum eft, quoniam J-J 
tunc illud cucniret abfurdun?, omnem formam naturalem efle perenem & perpetuam: ma¬ 
teria autem ?ternaeft, & perpetua, ergo caufabit elfe formesternum, & perpetuum, adhuc 
nullum in pura poteftate ens erit caufa eius q? eft aflus,atqui materia eft pura poteftas,forma 
vero in adlu &: atftus : ergo materia non erit caufa form?,fed potius forma erir caufa materi?: 
pr?terea illud contingeret abfurdum, vt omnes forma: cflenrvna forma, quoniam maceria 
eft vna, & ab vno vt vnum, non proficifcitur nif 7 vnum, vti 1 . de ortu legitur . ex quibus 
concludit materiam nullatenus elfe form? caufam, fed potius c conuerfo forma erit cau¬ 
fa materi? & rotius elfe illius, adeo quod fi a materia omnis forma eflet remota, nihil cflcn- 
the materi? remaneret preter puram materia conceptionem : & hanc met opinionem Ioan. 

. xi. Bacconitanus pluribus & his fortioribus rationibus confirmauic: qua ratione, inquit, eft 

1 .tjmhb.q.) re perirevnum extremum pontiuum in tota natura entis, eadem rationeeft reperireahud ex¬ 
tremum pofitiuum infra totum ambitum entis : fed in natura reperitur vnum extremum : 
nempe Deus, aftus puriffimus, qui nullaprorfus eft admifta potentia, eadem rone reperitur 

aliud 














Sedtio Prima. j 

A aliud extremum pura potetia, cui nullus fit penitus admiftus adus,& hoc eft materia prima: 
Eroo materia prima,eftabloluta poteftas.modus arguendi cftArift.i z.Metaph.& S.Phif.vbi 
ait: datur motum non monens vnum, fcilicet extremum, igitur datur aliud extremum mo¬ 
nens, Sc non motum, priterea Auer.*.Phyf.ait: forma dignior eft habere, hoc nomen fub- 
ftantia, quam compofitum, dans rationem, inquit, quoniam per ipfam, fcilicet formam, 
compoficum eft in adu. tunc percontatur Bacconus aut Auer.loquitur deadu m genere 
fubftanri.T, fecundum omnem rationem adus, illius, generis, vnde tunc totaadualitas, ibi 
cftabipfa forma: qyiare habetur id quod quqritur: totam, fcilicet adualitatem, & exiften- 
tiam, tum perfcdam,& imperfedam proficifci a forma: ergaipfam materiam,quare abfolu- 
ta, Sc pura poteftas, erit materia: vel ibi loquitur Auer.de adualitate perfeda, & qui com¬ 
petit duntaxat formi: nec propterca excluditur, quin materia haberet adualitatem imper¬ 
fedam : fed hoc, inquit, fieri non poteft, quoniam tunc Auer. concluderet oppofitum ac 
committeret petitionem in primo, quoniam fi hpc efiet: tunc compofitum, erit magis 
fubftantia, quam forma : quoniam compofitum, duplicem adualitatem concludit: Sc for- 
B mx, Sc materis. quare Aucr.male concluderet: quod forma dignior eft, habere hoc nomen, 
fubftantix, quim compofitum . demum citato loco arguit, forma efteaufa propter quam 
compofitum eft in adu : caufa dignior eft caufato : igitur forma, dignior eft habere, hoc no¬ 
men fubftantia, quam compofitum. hac Auer.ratione, ita formata : tunc inftat Bacconus : 
fi compofitum, haberet aliam adualitatem > quam k forma, vt a materia,tunc Auer.per illud 
medium, caufa eftdignior caufato: nunquam probaret: quod forma, dignior eft habere 
hoc nomen, fubftantia, &adus, quam compofitum : fed potius, compofitum, efiet magis 
in adu : quam ipfa forma: quoniam compofitum includit duplicem adualitatem : mate¬ 
ris, fcilicet imperfedam, Sc formi perfedam: quare excederet compofitum ipfam formam 
adualitate mateiis: & fic Aucr.male aifereret formam elfe magis adum, & digniorem fub- 
ftantiam, ipfo compofito. adhuc Auer.eodcm lib.a.Phyf.probat: materiam k forma nequa¬ 
quam polle feparari. atque ita ratiocinatur: fi hoc accideret, tunc id quod non eft in adu: el¬ 
let in adu, tunc quaerit qnomodo in hac ratiocinatione Auer.q, tunc, quod non eft in adu, 
~ effet in adu : fumit Aucr.materiam non efie in adu ? aut Auer.intelligeret materiam haud 
^ fore in adu, exiftentix adualts, Sc perfedij: tuncproculdubio Auer.peccarer in eo quod eft 
in primo, hic enim efiet intelledus fui ratiocinij,: materia non poteft k forma feparari, Sc 
fine forma exiftere : quoniam non eft in aduali exiftentia, Sc perfeda line forma: quare rna- 
nifeftum eft peccatum eius, qubd eft in primo petere, quare fub hoclenfu Auer.proba- 
tio intelligi non poteft vti aduerfarij dicerent: aut materiam non efie in adu fumit Ausr.pro 
quolibet adu perfedo, Sc imperfecto, hoc eft pro adualitate edentia: ipfe loquitur : adeo vt 
hic fit fenfus , materia non feparatur a forma: quia non habet aliquam in fua eftentia adua¬ 
litatem , nec perfedam, nec imperfedam, fed omnem recipit ab ipfa forma: quare habetur 
id quod petitur, abfoluram potentiam aut intendit Auer.materiam non efie in adu,pro adi- 
tudine quam habet: vt non polfit efie in adu : vt fui probationis hic efiet fenfus : materia 
no poteft feparari a forma,& exiftere fineilla,quia no eft apta nata,in adu exiftere,abfque for 
mi: & tunc manifefta efiet petitio in primo : probaret etenim ignotum per ignotum : 
quoniam afiumptiim , nempe materiam non e Ile aptam natam , efi"e fine forma: indiget 
D probatione robuftiflima: quemadmodum id quod concluditur : materiam non polle efie fi¬ 
ne forma: quare faciens vim in verbis Auer.concludi^ifte virabfolutam Sc puram cllepote- 
ftatem materiam, vlterius inftantalij Latini: adus eft,qui feparat & dift1nguit7.Metaph.at- 
qui in fuhdamento nature,nulla eftdiftinftio i.Metaph.igitur nullam habet materia adum : 
fed pura eft poteftas . Priterea fi materia elffet, fua natura in aliquo adu, tunc generatio fo¬ 
ret alteratio : quod ex y.Phyf.Sc 1.de ortu Sc interitu falfum legimus, id quod confequitur 
hocpado probatur : luppofito & priaffumpto Aucr.dido i.Phyf.in ortu fubftanti? amit¬ 
tit materia nomen, Sc definitionem, in alteratione vero, nec nomen nec definitio, perditur. 
Sulcipiendum eft aliud,apud Arift.materiam eflexternara : tunc arguitur, materia habet ali¬ 
quem adum per aduerfarios,ergoin generatione lubftantii, cum ipfa fit iterna non admit¬ 
teret definitionem nec nomen : quoniam ipfa exiftente iterna,non admitteret adum: k quo 
omnis definitio, & nomen fufeipttur : quare in fubftantii mutatione, materis nec nomen, 
nec definitio perderetur, huiufmodi eft alteratio : igitur generatio fubftanti? foret alteratio : 
quare materia erit abfoluta potentia natura fua. amplius compofitum eft potentia propter 

r materiam: 


Te*. 3 7. 
Ctm. 4. 




r«.49. 

TfX.lJ. 

C*w, 6 $ 













1 


Cam. io. 
TeK.X 7 .. 


Ctm. 10. 
Ttx. 1 


Tex.Zo . 

Cwn.j. 


7 ex.il. 


Crff>- 7 . 

Trx.jo. 

7 >X. 8 . 


Te*. 14. 
7r*.8 1 . 

7 **. 6 9. 

Tex.j. 

r«j 7 - 


T«x, 69 - 


r«r.4. 
c»»*». 1 ;• 


Cm(( 7* 


CSw.7*. 


6 Quinti; Bonioan.Deprin.natura? 

materiam : cft adtu propter formam : fed propter q? vnumquodque illud tale mngis eft: igi- £ 
tur materia, maxime eft potentia, fed q> cft maxime tale, & per fe tale, & fua natura tale erit, 
ergo materia fua natura pura eft potentia, qd ab Auer.confirmatur 1 .de Anima : mareria,in- 
quit,eft fubftantia, inabfoluta potentia . quod totum ego confirmo ex 1.de ortu & interitu : 
vbi philofophus ita ratiocinatur : fi materia eflet fine forma : hec fequeiemr abfurda: q> ip- 
fa, vel nihil eftet, vel vacuum, vel pundhis, vel corpus impartibile,quemadmodum ibi Arift. 
deducit, modo fi materia, fua natura aliquam adhialicatem includeret: queeunqj fit illa vel 
perfe&a,vel imperfe&atratio Arift.tunceflet fophiftica:q> materia fineforma,nequaquam ef¬ 
fer. nihil habet enim fua natura, a&ualitatem aliquam imperfeftam, & prxrer formam: qua¬ 
re non cft nccefrarium,non elfe nihil, qd ita poreft confirmari : illud eft caufa dans omne cf- 
fe alicui: quo ablato, primo illud aufertur : 6 c quo polito : illud primp ponitur : at 1 .Po~ 
fter.patet. atqui forma,relpettu materi?fic eft,vc citaro loco apud Arift.patct ergo rottim ef- 
fehabec materia : a forma lua, nam exiftenre pura potentia, adhuc Auer. y.Phyf.materia in¬ 
quit eft potentia, cui non admifeetur adlus, omnino fimilircr philof 9.dininorum, inquir, 
amplius, materia potentia eft: donec veniat ad (peciem : quando vero adlu eft : tunc in fpe- I' 
cie cft. amplius,qd eft prope fnbftantiam : non eft fua natura, aliquis adtus : quoniam aditis 
cft maxime fubftantia : atq; materia eft prope lubftantiam i.Phvf. igitur materia, nullus erit 
adtus natura fua,feij abfoluta poteftas. fimilirer Auer.5.deanima commen.inquit,materia in 
genere entium, eft potentia, ergo non adus,amplius fi materia fua natura ellet aliquis adius: 
poflet per fecognofei & non per analogianv.quemadmodum Arift.tradidit i.Phyf.id qd con 
fecjuitur hoc padio . probatur ergo dininoriim adtus eft ratio intelligcndi: tjuarc fi materia, 
fua natura eftet aliquis adtus fua natura polfec inrelligi:&: non per proportionem ad formam. 
Rurfus id cuius differentia efientialis &: fubftacialis eft tale, illud non ccitjiifi tale: at materi$ 
fubftantialis differentia, ex 1. cap.de fubftantia orbis porentia eft : igitur fu# natura materia 
potentia erit, qdidemmet Alex.confirmauit 1.naturalium quxft. elfe inquir, fubftantia: ma¬ 
ceriae, in pofte eft. prxterea definitio eft eftentia,quidiras, & natura definici,cx 7.diurnorum, 

& i.Poft.at materie porentia eft eius definitio, ergoeifencia materiae, cric dun taxat porentia, 
minor propofirio ab Arift.probamr y.diuinorum : materia,inquit, non cft quid,non eft qua- q 
lis, non eftquanra, necaliquodquibusenseftdeterminatum. 10.etiam diuinorum materia, 1 
negationecognofcitur. Demum i.Phyf.materiam fecundum fuam naturam, qux eftporen- 
tia cfle ingenitam, &c incorruptibilermfecundum autem priuationem, qua? non eft fua natu¬ 
ra, oriri 5c interire, idem 1 .Phyftmareria eft vna, non fic vna exiftens, v«l hoc aliquid, igitur 
pura erit potentia.qd totum confirmauit i.de Anima:caufam largitur quare materia,& com- 
politum, fint, & vniim fint: quia,inquir, forma, & adtus, vere eft vnum, & proprie ens. eo¬ 
dem z.lib.formaomnibus qua? funr, ipllus elfe caula. igitur vt fitmareria forma caufa eft : 3 c 
per confequcns omne elfe, cft a forma : materia igitur pura, & abfoluta potentia erit rurfus 
quotiefcuq-, funt duo, qoa? ‘coinpecunralicui: illud per fe, & intimius, & fua natura compe¬ 
tit : qripfum definit: fed adtus, Sc potentia, competunt maceri?: igitur illud natura, & per 
fe,& intimius,materia? competit : cp ipfam definit, huiufmodi eft potentia i.Phyf igitur pu¬ 
ra erit potentia, adhuc vt res fe habet vt fit,ita vtcognofcatur: & c contra: atqui materia,co¬ 
gnofcitur per potentiam & non per adtum . ergo erit potentia & non adtus . maior propo 
l.Metaph.habetur:minor verb ex7 v Metaph.& i.Phvflocis citatis petenda eft. adhuc Auer. J-J 
4.Mcteor.inquir, Quod non eft in adtu,non eft ens : materia non cft in adtu: igitur non ens 
erit. Rurfus forma,apud philolophos dat elfe rei: tunc queritur, aut dat elfe compofito, aut 
materi? non compofito : quoniam tunc daret fib^ipfi elfe, cum copofitum non fit aliud qua 
materia & forma, igitur dat elfe materi?: & per confequen$,totum elfe materia habet,a for¬ 
ma. Amplius omnequod recipit aliquod, recipit illud fecundum quod eft potentia ad illud, 
non autem adiu, vt ab Auer.hoc planum fit 3. c 5 ment.de Anima: at materia fecundum fe 
totam recipit formam, igitur fecundum fe totam eft ad illam potentiam, vnde fi eftet lua na¬ 
tura,in aliquo adhi,tunc non fecundum fe totam reciperet formam,quo nihil abfurdius,for¬ 
ma enim materialis fecundum fe rotam recipitur in materia, vri tora perfedtio in toto perfe- 
dtibili, quo fit, vt abfoluta fit materia poteftas, pr?terh?c li materia eller ens adhij tuncipfa 
haud foret medium inter ens, & nihil,cuiu$ oppofitum Auer.dixit 1 .Phyf.Pr?terea vt lc ha¬ 
bet adtus ad potentiam,ita fc habet potentia ad adtum. Sunt etenim corrclariua,ar in entium 
natura datur adius, cui non eft aliqua potentia admixta, nec perfedta, nec imperfedta, vti eft 















Se6bio Prima. 


7 


ipfe Deus, vt patet 1 1, diurnorum,igitur eft potentia, quemadmodu materia prima,cui nul¬ 
lus fit admixtus adus, necpprfetftus, necimperfe&us, demum omnis fubftantiaina&u aut 
forma aut compofitum eft, fpniper enim Arift. Id quod eft adus vel in adu forma:, aut com- 
pofito tribuit, at materia nec forma nec compofitum eft, vtvnufquifq; fatetur, igitur mate¬ 
ria non erit natura fua in adu rurfus quod natura fua eft potentia ad omnem adum generis 
fpcciei perfedum, & imperfedum fua natura nullus eftadus,nccperfedus necimperfedus. 
at materia eft fua natura potentia ad omnem adum generis fpeciei perfedum & imperfe¬ 
dum. igitur fua natura nullus eritadus necperfedus nec imperfedus nec generis nec fpc¬ 
ciei, vel indiuidui. Contenti fub ipfafpecie maior propofitio ex 5.de Anima eft lucida, mi¬ 
nor ex 7 .& 1 o.diuinorum. prpterea li materia eflet cx le in aliquo adu accideret,vt duo con- 
tradidotia fimul cifent vera, foret vtiq; ipfa, & non foret, id quod confequitur, vno prius 
fumpto probatur materiam adomnemadum potentiacfle tuncira initatur : quod ed po¬ 
tentia tale non eft tale, vt potentia S 0 ites generandus non eft Socrates, at materia eft po¬ 
tentia ad omnem adum, &ipfa eft adus, ergo foret ipfa, & non foret, quoniam eflet ad fe 
B ipfam potentia, pofitum enim eft, ad omnem adum ipfam efle. potentia adhuc omne illud, 
quod eftquatenus &inquantum tale eft per fe, & fua natura tale: quatenus enim, &c in- 
quantum formam dicunt, vt y.Metaph.Arift.declarauit,& in categoriis Simplicius notauir, 
atqui ortus fubftantix fit ex materia inquantum eft potentia i.Phyf.Igitur fua eflentia & na¬ 
tura materia potentia erit, adhuc illud cuius forma eft potentia, & priuario, illud eft poten¬ 
tia & pr i natio ; atqui fprma,eftpotentia,& priuatio vti Auer.a.Phylic.igitur materia fua na¬ 
tura erit non ens, & abfoluta poteftas. plures ali$ rationes pro hac opinione adduci poliunt, 
fedhxfu/nciant. 


Secunda ^ tertia 

materia 


uyimc 

(ap. 


111. 



O s autem arguunt latinorum aliqui quemadmodum eft Scotus,& Henri- 
cus deGandauo atq; prioribus duas oppofitas tuentur conclufiones:altera 
etenim eft fua natura 8 c exfe materia eft ens, & adus imperfedus : tamen 
cumexiftentia imperfeda quem vocant adum pradentia?, & entitatiuum 
quo ipfa eft extra luas caulas extra nihil, & opus inrelledus, de qua vt aiur, 

--— poteft verificari propofitio trinaria quemadmodum materia eft ens, altera 

autem materia poteft feparari, & efle fine forma quauis pofteriorem hanc aflertionem tuen¬ 
tur non ex principiis Phylleis. Sed noftri Creatoris potentia,aiunt id polle fieri, nihilominus 
multat ponuntur rationes ab his qua: hic afferuntur ex medio Phyfie.vt latius infra patebit, 
priotem itaq; aflertionem ita confirmant, Philofophus t.de Ortu & Interitu, Sc i.Phyfic.& 
7 .diuinorum,inquit,in ortu naturx perpetuo aliquod corrumpitur, & aliquod generatur, 
vt terminus a quo interit: terminus vero ad quem oritur, quoniam exoppofitolfitoppofi- 

tum,quod vero fub vtrifque terminis eft commune,eft materia prima,hoc ftanteitainftatur, 

omne illud quod ?que fub vtrifq; terminis permaner, & non corrupitur: aliud eft ab vtrifq; 

D terminis rcaliter habens entitatem, ab vrrilq; fimiliter differentem, atqui materia prima eft 
commune lubtedum lub vtrifq; terminis priuarionis, & forma: sterna & in aliquo illorum 
non corrumpitur, igitur ab vtrifq; terminis forma?, & priuarionis materia entitatem diftin- 
ctam & perie habebit, maior & minor funt propofitiones, ex fuppolito manifefteadhuc, 
quod eft principium entis realis eft fua natura ens rea!e:fed materia eft principium entis rea- 
's nempe compofi ti, igitur ipfa erit ens reale. adhuc fi materia non haberet efle diftindum * 
jpinia, non daretur ortus, & mutatio fubflantix id quod confequitur, ita probatur, philo- 
etft S ^ Ph y fic ' inc l uir > generatio eft mutatio de non lubiedo in fubiedum. igitur aliquod 
tat ion S natlHi . lua materia,q u °niam ibi eft aliquod aliter fe habens, modo fi in hac tranlmu- 
de J^^nanoneftcns, generatio non erit de non fubic&oin fubie&um, ncc corruptio 
terminis ° ‘ n fubictftii, quare non daretur mutatio fubftantis, rurfus id quod fub Vtrifque 
tum, extra^°^ US mane£ ^ opp 0 ^ 11 * 5 diuerfis vnum numero exiftens a mente non fabrica- 
di, ero 0 m UaS c ^ n ^ as > habebit adum entitatiuum, & erit de feens. at materia eft huiufmo- 
i, ateria fua natura eft ens, & adtus exiftens, & non a forma : maior apud hos ex ter¬ 
minis 


Cim. 4. 


CappriprU. 

Tt*. 79 . 


i.S rubiarum 
dift.i i. 


Tex.i}, 

Tex.6o. 

Tex.1%. 


Ttx, 7. 
















8 Quintij Bonioan.Deprin.naturx 

minis patet, minor autem probatur, quoniam materia nunc cft fub forma, nunc fub priua- £ 
tionc forma: oppolha a mente noftra nequaquam effed a, nec habens caulam aliquam a qua 
cim.i.eaf.J* f u p ro du<fta, quia xterna, caufam efficientem non habent, vt 4.Co:li, & p.Diuinorum mo- 
* rC "* T7# ' net Auer.Igitur materia erit lua natura ens diftinftum ab curitare forma:, & fu a natura, adtus 
exifteus imperfcclus, quoniam non eft a mente fida, cft extra caulas Aias, extra nihil, igitur 
ipfa erit in aliquo actu, alteram vero conclufionem materiam polle die line forma probant 
■rationibus Theologicis, & Phyficis. Theologicas aurem bona fronte prxtermittimus,cum 
praeiens tranfeendat negocium. hoc enim inftitutum, & negotium fufccpimus in Arift.do- 
drina, quare eas dutaxac rationes afferamus, quae naturae principiis innituntur inter materia 
(aiunt) & formam non eft necellaria connexio, ergo forma poreft clfe fine marena. id quod 
confequitur, ira probatur, quoniam fi neccffaria elfet materia:, & formae connexio, fequere- 
tur quod materia (abi aliquam determinaret formam indiuidualem, nunquam ab illa 
difccderct, adeo quod daretur aliquod compofiturf fublunare ex materia quod fitarternu, 
quonilabfurdius in A rifl.dodhina, rurfus harcfequcTa probatur. Illud quod determinat fibi 
genus formx, determinat aliquam fpeciem : in illo genere,& quod determinar fibi fpeciem, F 
determinat fibi aliquod indiuidunm fub illa fpccic. quoniam quicquidreperirur in genere, 
reperitur in fpecie,& in indiuiduo. omne enim quod eft homo, necclfanoeft hic vel ille ho¬ 
mo. atqui materia fi determinaret fibi formam in genere, nempe vt necelfario iit fub forma 
in genere, ergo determinaret libi neccfiario aliquam formam in fpecie, & per confeqtiens in 
indiuiduo. igitur ipia perpetuo foret fub hac folum indiuidui forma, quod valde abfurdum 
eft, quarenon cft connexio necelfaria, inter materiam & formam, poteft igitur die materia 
fine forma, rurfus quicquid contingenter le habetad quodlibet generis abfoluti, contingen- 
rerfc habet ad genus illud abfolutum. patethax ex terminis, quoniam genus nilaliud cft, 
nifi lpecierum collcttio. at materia contingenter fe habet ad hanc & illam formam,quoniain 
poteft cftc fine hac & illa forma, ergo Contingenter fe habet ad omnem formam, & per con- 
fequens abfque omni forma poteft elfe: confirmatur quod competit alicui perfc, & omni 
competit,fed materix competir per fe die line hac forma, igitur fine omni forma,minor pro- 
T* u P°fi no cx Arift. 7.Metaph. Rurfus ea quorum vnum habet elfe diftindlum k reliquo, poteft ~ 
die fine illo, quoniam entitas fequitnr exiftentiam, vt infra videbimus: materia autem citra 
forma habet die per fe, vt probatu eft. igitur poteft exiftere fine forma. AmpliuS'omne prius 
Cdp.dt prion. potcft dTeabfque fuo pofteriori y.diuinorum.materia autem prior natura eft ipfaforma qua- 
Cap. i. lus perfe&ionepofterior i.de Partibus. Adhuc,qux feparanturratione, feparantur efle,quo- 
r^.n. niam ratio ellc ipfum fequitur: materia feparatur a forma ratione i.Phylic. igitur incile po¬ 
teft feparari materia a forma. Hos autem arguunt, inniores nonnulli latini, & inter has ex¬ 
tremas pofitiones, vtaiunt, mediam fententi^m tenent, confitentur ipfi materia natura fua 
aliquam entitatem pofitiuam &exfe habere, elfe eifentix, & fecundum hocclfc cftentix, 
nullo modo pendet a forma in aliquo caularum genere, & fie/vt aiunt) concordant cum Sco- 
to. eflfe autem exiftentixomnequodcuq; fir,lu\e perfe&um, fiue i mpcrfedum ex fe materiam 
non habere, fed mutuari ab ipfa forma, qua ratjone materia &: forma iunt correlatiua quoad 
exiftentiam, quoad cifentiam autem nequaquam. atq^ ita contra hanc pofteriorem fententia 
infurgunt: non magis forma materialis,& dudade potentia materi^ pendet ab ipfa mareria, 
quam materia, a forma. atqui formam materialem lecundum Peripateticos habere elle exi- H 
ftenti^, independensdlei naateria implicat contradidionem. igitur materiam habere ali¬ 
quod elTe, & non a forma, implicat contradidionem quare ex lenullum efle habebit mate¬ 
ria. Amplius omnis effe&us denominatiuus alicuius rei reducitur ad aliquod tale per eilen- 
tiam, fed elfe exiftentix eft effedus denominans omnes res : igitur reducitur ad aliquod ta¬ 
le per egentiam, tunc qu^runt aut illud eft materia, quod fieri no poteft,quoniam tunc com- 
fw.n. pofitum per fe haberet eftea materia, contra Philolophum 7.diuinorum. igitur erit forma, 

& fic habetur id quodquaeritur,omnem exiftentiam habere materiam ab ipia forma.Demum 
fi materia exifteret & non per formam, forma exiftcrer,& non per materiam, no enim eft ma¬ 
ior ratio de vno, quam de altero, prxterea omnem entitatem pollibilem &c potemialem ha. 
bet forma a materia, e cuius gremio ipfa eft cdu&a. igitur omnem entitatem adualcm habet 
materia \ forma, alioqui plus forma dependerer 4 materia, quam c contra,quod Yaldeablur- 
Tm t ii. dum eft, quoniam ipfa fune correlatiua.z.Phyfic.quorum non magis dependet reliquum ^ 
reliquo, quam e contra, arguunt rurfus contra fingulas rariones Scoti, illasq-retorquent: 

contra 











Seftio Prima. p 

A contra ipfum Scotum, fcd noftrum inftitutum eft veritatem Peripateticam declarare, & ho¬ 
rum iurgia & conuitia potius qu&m difputationes illis dirimenda relinquere. non enim me 
latet alios qui in verba Scoti iuratnnt, atque ipfum contra hos tueri, qu? rixa?, a ventate 
femper mihi alienae vife iunt: noftrum igitur negotium profequamur. confirmatur ab aliis 
hsc pofitio, inter has extremas media, autoritate Boetij, in libro de Vnitate,&: Vno, quod 
omne etfc in rebus de nouo produdtis, & ab ipfa forma & philofophi formam defcribentes 
cire, eft exiftentia in materia, quo di&o, intelligimus Boetium locutum fuilfe de quolibet 
a&u, & clfc tum perfero, tum imperfetto : quare omne efTecft i forma & materiae fua na¬ 
tura nullum competit efte. Adhuc in via Periparetica entia nonfunt multiplicanda abfque 
neceffitate, quare fi faluare polii]mus materiam, & compofitum eodcmmec efte exiftenriaj 
cxiftere,quibus per participationem competet:quod acquiranc a forma, cui fua natura, 
& per ellentiam eire &c exiftere competit,quarePhilofophus dixit formam 7.Diuinorum 
efte magis fubftantiam qu^m materia, & compoficum . hancmet fcntentiam hi Auer. afcri- 
bunt 2.de Anima, 3 c i. cap.de Subftantia orbis, multis aliis in locis qui ab illis petantur, 
® quas autem fit horum opinio ex di&is manifefta eft. 

fHum effentia differat ab exiftentia varia opinio 
Latinorum^. (‘ap. mi. 

I rvm profcCti», mirum videri debet, vt qui ? tot celeberrimos viros huius 
pr?ftantiflima: difficultatis fententia, & radix latuerit, inquam, quidem fi 
prolpexiffent, huius qusftionis veritatem vidiffent, totaerenim fententia 
propofita: ambiguitatis ex hoc pendet, num fcilicet edentia ab ipfa exiften¬ 
tia alia iit. fi enim idem effent, cui dubium materi?exiftentia: aftum con¬ 
donandum efle ? eft enim fua natura ens : (in autem alia fit edentia, ab exi¬ 
ftentia, vtique defendi pollet horum pofitio, qui allerunt ede materie, fua natura, & non a 
£ forma competere: exiftere autem omne ede a forma. Nos autem qui fcntentiam qu?ftio- 
nis, & fundamentum, hoc elfc intelligimus, operspretium duximus, hanc aliam difliculta- 
tcm.nggredi, num fcilicet elVcntia differt ab exiftentia, c cuius lolutionc luperioris difficul¬ 
tatis, vetitas habebitur, quod quidem ab Arift.m l.dcOrtu & Interitu obferuarum legi¬ 
mus. Rem ergo ipfaift aggredientes, confueta Philofophorum via, prius fcilicet altorum 
referamus opinionem : mox quid nos fentimus . nonnulli igitur, vt Scotus, afferunt exi- 
ftentiam, proprietatem quandam elfe ipfius edentis, vti rifibilitas, ipfius hominis, quae fen- 
rentia a Scoto confirmatur multis rationibus : qui’quoniam ex principiis Phyficis nequa¬ 
quam ratiocinantur, prstermittendx funt: eius tamen alfecli-ira hac opinionem tuentur: 
queeunque funt aliqua duo, & effentialiter ordinata, & realiter diftindta, prius poteft elfe 
fine pofteriore, at elfentia non poteft elfe fine exiftentia, igitur ellentia & exiftentia ide funt. 
maior ex 5.Diurnorum colligitur, minor probatur, quoniam elfentia particularis, qu® vere 
eu clientia, non poreft effe line exiffentia, quare nulla elfentia erit fine exiftentia : quemad¬ 
modum etenim non datur qualitas, qui’ intendi Sc remitti poteft line intentione & remil- 
D lione, ita nec ellentia line exiftentia, quoniam eft proprietas intrinleca neceffario ellentiam 
confequens. Rurfus elfentia & exiftentia habent idem contradictorium, ergo non funt rea- 
licer diftin&a. antecedens manifeftum eft : nihil enim eft quod corrumpit ellentiam, quod 
non corrumpat exiftentiam vel e conuerfo : id autem quod conlequitur, hoc modo proba- 
tur. Qa? enim eodem ortu oriuntur, & eodem interitu occidunt, eadem funt, ex 1. Phyfi. 
pr?terea fi ellentia & exiftentia differunt realiter, ergo in quolibet ortu fubftanti? edent duo 
termini (vt loquuntur) totalcs,& duo termini formales : confequens autem fieri non poteft, 
1 »od confequitur . probatur, duobus prius fufeeptis fundamentis, alterum eft compofitum 
*!. P cr levnum, cx per fe aCtu, & per fe potentia, ex 8 .Metaph. vbi nullam philofophus 
anam cognouit caufam cur ex materia & forma fit vnum : nifi quia hoc potentia, illud vero 
id U n ( ' j Uer . l1ni vt ' r ° exiftentia eft per fe aClus, edentia per fe potentia, ex quibus (equitur 
polita' ' rC ! ultat cxe ^ e & elfentia per fe fore vnum. hoc dato, (equitur quod erunt duo com- 
rum v PCC CVnitaten ’; habentia, quorum alterum erit compofitum ex materia & forma, alte- 
ero ex ede & edentia, & cum vnumquodque natum fit terminare vnam generationem, 

B igitur 





I.fint.difl.f. 
q. 6 . 


cap.de pritrif 


Tn r.8j. 


Tex, 1 y. 
















7 * 




i* c«Hfr4 Gen. 

c*f i. 


X. fw/w- 
yfriow* 4. 


Quinti; Bonioan. Deprin. natune 

igituritiortu fubftantire erunt duo termini totales, quare habetur primum abfnrdum. pro- /E 
batur nunc reliquum abfurdum, quod fcilicec erunt duo termini formales, fcilicet exiften- 
na> &c forma fubftantialis, eo modo quo aliquid generatur, eo modo efi, led per fe ipfum 
compofitum non generaturper elle, ficquod ede litterminus generationis, cr^o non habe¬ 
bit elfe per fe ipfum elfe, confequens eft falfum, ergo altera prarmiIfarum : non maior,igitur 
minor. Adhuc exiftentia & edentia fit per fevnum, ergo datur procelfus in infinitum in 
elTcntiis, confequens eft impoflibile: ergo Sc antecedens : quod autem antecedens eft, cx 
procedente ratione pater. Ali? amem ab his rationes in medium afferri folenr, fed h? potio* 
res fune, acquemaiorem vim pro coteris habere videntur. Hos autem arguunt pofteriores 
aliqui latini, atque afferunt elfe & exiftere nomina elfe fynonima, & grammaticali voce , 

(vt aiunt) duntaxat differre, vc eft,fum, 8 c exifto. notum fimiliter hoc facit ex Auer.i.Phyfic. 
alferenre ede non praedicatur de aliquo per accidens: dicere enim aliquod elfe non eft pro- 
dicatioper accidens, affignat vltcrius duo quofita, vt li eft, & quid eft, ad vnam naturam 

{ >errinere, fcilicet adquiddiratem rei, de quo latius infra, tertia autem eft opinio juniorum 
atinorum, qui afferunt effe & exiftere non elfe nomina fynonima,nec qu^fitum fi eft, Sc F 
quid eft ad eandem quidditatem pertinere, quemadmodum pofteriores hi latini afferebant. 
Nec exiftentiam infeparabilem effe ab efsentia, vti fuperiores latini affirmabat, fed mediam 
pofitionem tenent, & contra priores irainfurgunr. Illud, quod eft de incrinfeca ratione ali¬ 
cuius, non poteft necintelle&u ab illo feparari, fed quidditas poteft inrclligi line exiftentia, 
igiturexiftentia non eft derationejntrinfcca ipfius qutdditatis . fecunda propofirio iramon- 
ftratur, definitiones & dcmonftrationes, abftrahunt ab exiftentia. & duntaxat elfentiam fpe- 
culantur,vt7.Diuinorumpatet. H^c autem opinio veteris eft expofitoris latini B.Thom$* 

Ab his vero qui cius dodlrinam, merito magnifaciunt, ita probatur, omnis edentia creata 
habet aliquid fibi realiter coniundhim, pr$ter fuum elfe, nullum elfe in receptum, hal e: 
aliquid fibi annexum pr^ter fe, ergo nullum elfe in receptum eft edentia creatura*, & per to- 
fcquens cde& edentia nonfuntidem, maior eft per fe nota. Sortes enim prqter fuum elfe 
habet quantitatem Sc albedinem. minor declaratur,quoniam vc affirmatio eft caula affirma¬ 
tionis, ita negatio caufa negationis, fed procifa caufa, quare effe habet aliquod procer fe — 
annexum eft, quia elfe eft receptum in alio in quo poteft recipi aliud, quod patet ex hoc effe 
fttbftantiae Sortis, &ede album nulla alia ratione adunantur, nifi quia verunque recipitur. 
Sunt enim tantum vnum fubiedhim. cum ergo ede non erit receptum, non remanebit ali¬ 
quis modus, quo poteft habere aliquid fibi an nexum . Confirmatur hoc, quia ede lubftan- 
tiale Sortis, aut adunatur cum aliis proter fe identice (vt referam verba iftorum) &hoc eft 
manifefte falfum : ede enim fubftantiale Sortis, noti eft elfe album,aut ficut potetia & aftus, 
ita quod ede fubftantiale fit potentia, & accidentale adtus eius, Sc hoc nec poteft ede verum, 
quia nullum elfe aditialis exiftemio poteft poni fubie&um alterius cum fit vltima adhialitas; 
remanet igitur quod ea ratione adunentur, quia ambo recipiuntur in tertio: & ideo fublato 
hocabipfoeifeadtualis exiftentia: quod fit, fcilicet receptum, aufertur etiam quod pofilt 
habere aliquid fibi annexum, & hoc etiam per Boetium confirmari poteft: libro de hebdo- 
matibus,nempe ipfutn quod eft aliquid, habet fibi praeter fe coniun&um : ipfum autem efse 
nihil, Sc hoc funt illorum verba : ali'* autem rationes ab illis petantur, quare tres in hac 
ambiguitate, funt philofophantium fenrcnti^ : aderunt enim nonulli, quemadmodum Sco- fj 
tus,exiftentiam elfe idem cum ipfa edentia fubiedto duntaxat: proprietatem eius vti rifibi- 
litas ipfius hominis ab ipfa edentia infeparabilem, alij vero elfentiam & exiftentiam 
eandem penitus naturam fignificare afferunt, & nomina elfe fynonima: alij vero 
ab vrrifque didentientes exiftentiam aliam ede ab edentia autumant, Sc ab 
illa feparabilem, quo fit, vt multa habeant elfentiam qua: 
non habent exiftentiam, fed iftorum 
philofophantium fententio 
£ veritate longe re - 
mota: funt. 


Refelluntur 
















Se&io Prima. 


I 1: 


B 



Ti%. 3 <*. 

Tex. j t. 
Ttx. 10. rf 14. 


T*x. 49 . 


Ttx.tf, 


Refelluntur opiniones tofinorum de ejfentia exiften¬ 

tia . (dp. v. 

I n t autem dux afiertiones, aduerfum fuperiores latinos, altera cxiften- 
tiam, nequaquam fore fubftantix, Sc edendae,proprietatem, vti latini prio¬ 
res crediderunt, fi hoc enim edet, illud fequeretur abfurdum vt omnis ef- 
fentia fit compofita : quod in Arift.Philofophia valde abfurdum eft: Arift. 
enim. 1 a.Metaph.abiun&as mentes fimplices fubftantias, a&usq; puridi- 

__ mo s cum fint perpetuo mouentes, atque in illis non differre efle Ikpofle. 

,.Phyfic.quod quid autem idem eft etiam in illis cum eo cuius eft quod quid 3.de Anima 
Id autem quod confequitur probatur praeter fuum elfe illud adueniens, aliud eft ab ipfo ede, 
cui aduenit atqui omni edendae, per hos aduenitexiftentia,quoniam exiftentia proprietas eft 
necefiaria, infequens eflentiam : non tamen eft edenda, ergo omnis edentia edet compofita. 

Adhuc 7-Diuinorum,in xternis ede & exiftere idem funt, in his autem inferioribus, elfe lon- 
cre differt ab exiftere. Demum rofa in hyeme habet elfe in caufis fuis, nequaquam tamen exi- 
ftit. igitur falfa eft eorum pofitio,quod exiftetia necefiaria fit proprietas infequens edentiam . 
altera autem afieruo : contra pofteriores latinos, exiftentia teali ter haud dinert ab elfcntia, 

Auer.enim j.Diuinorum ede, inquit, habente denominatum, modo conftat denominans 
fe non differre a denominato, vt in Categoriis Ari ft.declarauir. Adhuc fi hoc edet verum,tunc 
contradiftoria medium paterentur, interenim a&um primum, & fecundumfubftandam & 
accidens id quod fequitur probatur.Philofophus a.de Anima duplicem dutaxat a&umco- 
gnouit, primum quem formam fubftantialem nuncupauit, fecundum vero aftum , quem 
operationem fornix voluit, hxc autem exiftentia, quam ifti ab edenda diuerfatn volunt, aut 
idem eft, quodattus primus, & fic habetur, quod intendimus, quod exiftentia ab edentia no 
differt, veleftadlus fecundus : & fic erit operario, quare non erica&us diftindus k primo, vt 
ipfi fatentur, & prxcedens operationem, quare nunquam pofuit Arift.a&um hunc med.iu, 
quem ifti contendunt,qui eft efiedusforni* Sc principium operis,idem enim eft formam efi- 
fein materia & compolitum ede. nam per elfe intelligitur etiam compofitum. Rurfus aliud 
abfurdum probatur,q» inter fubftandam & accidens dabitur medium,quoniam cdefubftan r 
tix,non eft apud hos fubftanda nec enim materia nec forma, nec compofitum cftquemadr 
modum & ipfi concedunt, nec eft aqcidens, fieri enim non poteft vt fubftanda exifteret exL- 
ftenria qu* eft accidens, quare non eft verum exiftendam re ab ipfa edentia differre, nectame 
alios latinos probamus,& ft hos refellimus nomina ede finonyma,&voce gramaticali dilfet;- 
reeftc& exiftere. Hienimcum hxc proferant, in apertiffimo funt mendacio, philofophus 
fiquidem y.Diuinorum, aderit definitiones, &demonftrationes abftrahereabexiftenda, 8 c fi 
includant elfentiam, quare edentia & exiftentia idem non eft. Item 3.de Anima vult in his 
in quibus eft materia differre ede ab exiftere, quod totum ibi Aucr.planum fecit. Ad hxc. 

Id quod ab alio ede habet, de illo ens prxdicatur, fcd nequaquam exiftere, vt rofa in hyeme 
ens quidem eft, exiftens in fuis caufis. exiftere autem non habet quare exiftere & ede realiter 
> & (inonyme idem non funt, quare vanxiont horum philofophandum fentendx. reliquum 
eft prius aliqua elfe fuicipienda, demum de hac re noftram opinionem declarare. 

Opinio propria, mm ejfentia differo# ab exiftentia. (Jap. v i. 

Vorvm primum eft: rerum ali* apud Arift.funtxternx, ali? autem qu* 
oriuntur,& intereunt rerum rurfus xternarum ali* quidem fubftantix, ali? 
autem accidentia,vt motus, & ipfa dimenfio.xternarum autem adhuc fub- 
ftantiarum ali* fecundum fe totas & partes xtern?,vti Deus: abiundtx men 
tes reliqu?,& corpora in gyrum lata.ali* autem fecundum totum perpetux 
fecundum vero partes corruptibiles, vti elementa quatuor fublunana, & 
fpecies, aliud vero fufeipiendum eft apud Arift.omnes xternas fupftantias 
quacuquexternitate caufaefficiente vera prorfus vacare, quemadmodum teftatur Aucr.4. 
i..xh,& j.Diuinorum, & ante illum Alexander: referete Simplicio 2.& 8.Phyfic.6c i.Com. cap.de neceff. 

B ij dc Coelo 


t» 














I 


Tiit.ij, 




Ttx.itt 


T#.x 7* 


Ta.fS' 

Tex.t. 


Tm.u 




i Quinti; Bonioan. De prin.naturae 

de Ccelo.stema igitur eunda neceliaria funt natura fua : alioqui forent & non forent: vt in E 
i .de Ccelo dcduCic Arift.Quare illud cilc i nullo mutuantur, funt extra caufas dantes illis ef- 
fc extramentis noftrs operationem, cunfta tame agunt propter primum finem:vt z.de Ani¬ 
ma & l.Cceli ab Arift. planum fit. Hoc autem nunc fufeipiatur: in difeeptationeaute de crea¬ 
tione a mefufius demonftratum. vltetius accipiendum eft,illa dici dutaxat habere ellentiaro, 

& non exiftentiam, de quibus poteft ens prsdicari, quod ad ea, qua: funt in potentia etiam 
extenditur, rofaautem tempore hyemis exiftens in inis caufis, ens eft, nihilominus dcipfa 
cxiftentia,non poteft verificari, quoniam hucufque non exiftir, & caufa indiget, ob quam illa 
fit. Cum autem ad aiftum agentis opere du&a eft, vere exiftere dicitur, quoniam caufa vt ipfa 
fit, & a qua habet elfe, non amplius indiget,quare illa dicuntur edendam, 8 c exiftentiam ha¬ 
bere, quae extra caufas quidem fuas funt, atq; fua natura exiftere poffunr, quare qua: habent 
effentiam, & exiftentiam fimul aeterna funt, qua; caufa vacant, & fua natura neceliaria funt, 
quod Arift.7.Diuinorum & in 3.de Anima declarauit. Accipiendum eft rurfus aliud dupli¬ 
cem ede rei exiftentiam, alteram quidem rei partictilaris,& corruptibilis, vt Socratis, & Pla- 
ronis,qu? i nulla arte confideratur,atq; hoc modo locutus eft Arift.7.Diuinorum,abhacpar F 
riculari exiftentia demonftrationes, & definitiones ede remotas: altera eft rei vniuerlatis, & 
gtern; exiftenti?, qu? idem eft cum ipfa re?terna &vniuerfali.iqua quidem exiftentia non 
abftrahunt demonftrationes,& definitiones, qu? quidem omnia his verbis Arift.nos docuit 
in 3 .de Anima.In ?rernis,inquit ) idem eft carnis ede,& carnem edc,hoc eft elfe,& exiftere:in 
corruptibilibus autem & particularibus,diftert carnis ed*e, & carnem ede.hoc eft ede ab ipfo 
exiftere. indigent enim particularia corruptibilia agente caufa. quo fit vt diftinguatur ede in 
illis,ab exiftere. in ?ternis autem omnibus cum caufa agente non indigeant, nec aliqua cauia 
i qua habeant efie dependant:quo fit, vt efie in illis idem fit cum exiftere, qu? omnia in 3 .de 
Anima Com.cum expolitione magni Simplicij in lucem £ nobis nunc mittendo, abunde fa¬ 
cis docuimus.His ita ia&is fundamentis: veritas difficultatis data eft, in omnibus fiquidem 
^ternis tum fecundum totum, tum fecundum partes ede non differt ab exiftere, fed idem pe¬ 
nitus eft,quoniam omnia ?terna caufa vacant: liqua habent ede, & fua natura, entia necef- 
faria funt, nec apud Arift.daudunt principium aliquod, quo poflint elfe,i& non ede, quare ^ 
cum habent ede 8 c non ab alio, exiftere nec ab alioerit. quare in illis idem penitus funt ede, 

& exiftere: corruptibilia vero fingularia cum non vacant agente, i quo habent ede, & clau¬ 
dunt materiam,qua aliquando non exiftebant, nec aliquando exiftent, tametfi in potentia 
aliquando fuerunt, in illis efse ab exiftere longe differt, atq; hoc eft quod Auer. z.Phyfic.ma- 
nifeftumfecit, efse (inquit) & exiftere non prsdicantur peraeddens, quare cum materia pri¬ 
ma habeat Tua na rura apud hos efsediftin&um ab efse form?, & omnes velint nolint, con¬ 
cedere debent, quoniam materi? eft pati, form? autem agere, ex 1 .de Ortu & Interitu, vnde 
fi caliditas efset it materia feparata ageret vtique, Sc non pateretur. Idem p.Diuinorum in 
definitione cuiufcuq; potenti? paffiu?, fumitur potentia paffiua prima materia,quemadmo- 
dum in definitione cuiufcuque form? fumitur definitio potenti? aftiu?, prim? form?,quare 
efse materi? cum fit pati,longe differt ab efse form?,cum fit agcre,quare & exiftere materi?, 
longe differre debet ab exiftere form?. hoc ergo modo contra hos ratiocinamur, materia ha¬ 
bet efse diftin&um i forma vt per hos dicitnr,& etiam probatum eft, ergo habet exiftere ex 
fe,& non £ forma.probatur confequentia, quia efse & exiftere in ?terni$, idem eft. Quare H 
hoc erat prius ab his philofophis examinandum, mox autem ad reliqua pro£$ifcendum. fi 
enim in ?ternis differret efse ab exiftere, vtique probabilis efset eorum pofitio>qui afserunt 
materiam ex fe habere efse verum non exiftere,at quoniam probatum eft: in aeternis omni¬ 
bus, efse atque exiftere, idem efse. igitur 8 c materia prima fua natura eft, Se non i forma, & 
exiftit exiftentia, tametfi imperfedta vti latius infra explicabimus, & non a forma, fcd multa 
funt, qua: noftram fententiam labefa&are videntur, primum eft,quod illud fcqueretur abfur 
dum, vti demonftratio ifigno. quam quia demonftrationem nuncupant, concluderer fub- 
ftantiam, atq; qusfitum fubftantiae abfoluetet, cuius tamen oppofitum 6 .Sc ii.Meraph. 
Arift.manifcftauit, quod confequitur, hoc modo probatur, demonftratio a figno, concludit 
exiftentiam rerum sternarum, vti materis prima: ipfius ignis, & Dei bencdnfti: fcd exiften- 
tia idem eft, quod fubftantia apud nos in sternis, igitur demortftratio a figno, fubftantiam 
concluderet & abfolueret. confirmatur ex Auer.2.Analitic.Pofteriorum. exiftentia, inquir, 
que demonftrationea pofterioreabfoluitur, accidens eft. igitur in sternis exiftentia, & lub- 
’ n ' flantia 









SedHo Prima. 


'3 


Ctm.t 4, 


A ftantia nequaquam idem erunt. Amplius quiftio an eft, & quid eft idem effient, quoniam 
ambi quifitnm fubftantii abfoluerent, fi modo exiftentia in ^ternis idem eiret quod fubfta- 
tia, oppofitum tamen ab Arift. z.Pofter.Anal.habetur. vnde quatuor numero voluit efie pro¬ 
blemata, atq; adinuicem diftindra. Quare exiftentia, non idem erit quod edentia insternis, 
quemadmodum nos opinamur, nec tamen probamus, quod aliqui ex latinis dixerunt, fcili- 
cet qu?rtio an eft,& quid eft,idem funt.nam amb? qu^ftiones quirunt quiditatem & fubftan 
tiam rei; fed differunt penes hoc. quiftio naquean eft, pertinet ad quiditatem rei vniuerfa- 
lem, & dicitur prima, quia vniuerfalia funr nobis notiora,& particularis cognitio vniuerfa- 
lem pr?fupponit ex i.Phyf.qu$Qio vero quid eft, ad particularem rei cognitionem fpe&at, 
quare per proprium genus & propriam differentiam conficitur, at hoc eftaiunt, quodiy.Di- 
uinorum dixit Auer.ponens diuerfitatem expolitorum in qu?fito fimplici,f.an jfi aliqui, in¬ 
quit, expofitores collocarunt ipfum problema an eft,in quatftionibus accidentis,quemadmo¬ 
dum fuit Auiccnnas, aliqui ipfum collocarunt in qu;ftidnibus generis, & eft opinio Arift. 
n qua fequitur Auer.H?c (inquam) nullo pado probamusjquoniaPhilofophus ait 6 .8c 11 .Di 
"'uinorum locis citatis: demonftrationem noneflefubftanti?,fed accidentis dutaxar. modo 
cum quifitum an eft,abfoluatur demonftratione vti i.Pofter.dariflimeab Arift.& Auer.ha- 
betur, ergo quifitum an eft, non poteftqu^rerefubftantiam, vtipfi affirmant, vlterius Arift. 
i.Pofter.multis quidem rationibus,docet definitionem efle fubftantig: demonftrationem ve- 4 * 

ro accidentis.quod totum confirmauit Auer. i.& a.Poftcr.demonftrationem effic propter de- cm.iu 
finitionem tanquam accidens quodabloluitur demonftratione reducatur adfubftantiam & Cm.i. 
gratia eius fit,qu£ venatur definitione, quare definitio longe ipfa demonftratione pr^ftantior 
apud Auerroem iure concluditur, fi ergo quifitum an eft, ad ipfam fubftantianv.de quidita* 
tatem rei pertineret: tunc demonftratio abfolueret fubftantiam, nec demonftratione foret 
priftantior definitio, qua; omnia ex retrodidis falfa funt. Nec diferimen illud inter proble¬ 
mata illa fi eft, & quid eft,probamus.legimus enim in Arift.multotiens quifitum quid eft,ad 
rem vniuerfalem etiam pertinere, quemadmodum Auer.docet, contraThemiftium 4 .Cceli. ^ 
Clarius aurem in fumma fecunda, inquit, quod eft differentia inter fimplicia 8 c compofita 
C nam fimplicium caufi funt fimplices, & tales funt etiam propri? caufi. nam in fimplicibus 
non mueniuntur, mfi cauf? vmuerialcs tantum, & hi funt fibi etiam caufi proprii.in com 
pofitis vero caufi proprii funt res addita; caufis fimplicibus, & vniuerfalibus. 8 c ideo ad il¬ 
lorum notitiam non fatis eft; caufas vniuerfales exponere, & proprias negligere, quare fi 
horum pofitio eftet vera; tunc de rebus fimplicibus, in quibus quidem no adfunt nifi cau- 
f? vniuerfales, non formarentur ambi iftiduiquiftiones, fcilicetan eft, & fi eft, fed folum 
valerent formari, de rebus compofitis in quibus alii funt cauf? propinqua remotis. hoc 
autem falfum eft, vt cx addudis Auer. fententiis patet. Quare alio modofoluendi funt 
dimcultates qui noftrara lentendam infirmare quadantenus videntur, accipiendum eft 
autem quod alia eft exiftentia quam in demonftratione concludimus, ab illa,quam diximus 
cum ipfa eflentiaconuerd.vti Auer.in S.difput.contra Algazelem his verbis. Id naquequod 
procedit in fcientia noftra, quiditatem rei, eft id quod fignificat eife verum : & ideo quando 
petimus res e ens, vel fi nabet efle, & illa res habet caufam inferentem fuum cfle.tantum 
valet quantum dicere vtrum habet caufam vel non, vt patefecit Arift. in principio fecundi 
D libri Poftcr. fed fi illa res non habet caufam, tantum valet, quantum dicere vtrum res habet 
confequens inferens fuum effic: & quando intelligitur de ente id quod intelligitur de re vel 
lubftantia,tunc fumitur modo genens analogice didi, ex quibus Auer.verbis liquido conftat 
quod qo an efUgmhcat propolitionis veritatem,quod quidem efTe,quod in veritate propofi 
tioms eft, eft accidens, quoniam quando an eft, quirimus, nihil aliud eft,quirimus, nifi an 
res illa habeat efledum inferentem rem illam efle,vt quando qugrimus an eft Deus, nil aliud 
quirimus mfi an fit aliquis effe&us in mundo, ex quo poflet inferri Deum efle, quare h$c 
CM feimaeffcdus ad caufam qu ? abfoluitur ab ipfa demonftratione merito eft accidens, & 

Pote t nouo quidem vocabulo, fed rei valde congruo, h ? c exiftentia qui demonftratione 
apud Ur ' V0Can ex,ftcn . na veritatis propofitionis . illa autem exiftentia, quinos dicimus, 
rei diff S ^ ternas ’^ em e ^ e cnm eflentia, eft exiftentia rcalis, qui vocari poteft exiftentia 
caufe ad U ff ^ tenuSl< l uoniamexi fl cntia q“se'demonftratione abfoluitur, «ft refpcdiuavel 
ne a poft C e< ^ l,Ir *’. vt 'P demonftratione i priori, veleffedus ad caufam,vt in demonftratio- 
P enori: exiften tia vero qu? cum efsentia idem eft, eft fimplex, vti efscntia ipfa fim- 

plex eft. 







I 


Com. j. 


Tn.6 8. 


frtf.Se. 


7V*.j 


Tex. 


1 9 » 


4 Quinti; Bonioan.Deprin.natura: 

plcxeft differunt tertio, quoniam exiftentia qui demonftratione abfoluitur, eft infecunda 
mentis noftrs adione atq; compofita; exiftentia vero qus effientix idem eft apud res ^ternas, 
fimplex eft,atq; in prima mentis noftnj adione, quare priores difficultates ita difloluuntur. 
concedimus enim exiftentiam qu? demonftratione abibluitur, accidens lit: non tamen illa- 
met exiftentia eft, qus cum rebus sternis eadem eft. Difcrimina vero quatuor quxfitorura 
adinuicem, &ab ipfo topico petenda fiint ab Auer. a. Pofter. exadior tamen horum co¬ 
gnitio in x.Analit.Pofter.i nobis declarata eft. fat eft autem in prsfentia difficultates aliquas 
foluiffie, qua videbantur noftram fententiam labefactare, & infirmare. 

Rauciuntur pofitiones latinorum de ejjentia, natura ma¬ 
ter ia. (ap. vn. 



quidem vifis ad principale inftitutum reuertarnnr,5c videre oportet nu 
fi latinorum fententix de ellentia,&natura materis primi Ariftoteli &ve- F 
S ritati fint confonx: fingulas illorum fententins exarpinare,& librare: 
pro veritate alfequenda competit, &vt a celeberrima latinorum fentenda 
incipiamus, fieri non polle aderimus ; omne elle & exiftere quodcunque 

___ fit illud fiue perfectum, fine imperfectum (vtiLatini fingebant) qjate- 

riam a forma mutuari, quare allerimus quemadmodum etiam fupra docuimus : materiam 
fua natura elfe & exiftere, & non & forma habere. cum enim ipfa principium fit per fc ne- 
ccflarium, & sternum k mente noftra nequaquam effedum : nulla indiget caufa, quoniam 
materia eft sterna, quod ita probamus : quemadmodum materia fe habet vt fit principium, 
itafe habet, vt fit i.Phyfic. atqui materialuanatura, per fe principium omni enti naturali 
eft, & aliud i forma, vt ex i .Phyfic.patet: ergo natura fua eft materia, & longe diftindum 
efle habet & form? entirate : quare habebit, & natura fua exiftere, & non a forma : quoniam 
effie, & exiftere, vt probatum eft in sternis, quemadmodum eft materia, idem eft. Adhuc 
aut materia eft adu materia, aut potentia materia. fi primum dabitur,habetur propofitum: ^ 
non fecundum, quoniam quod eft potentia tale non eft tale, vt Socrates, potentia Socratis 
non eft Socrates: quare fi materia effiet potentia materia, materia non foret. Aliud & Ion,- 
ge maius elTct abfurdum, fi materia eflet potentia ad fuum elle, aliam materiam prsfuppo- 
nerct: quemadmodum i.Phyfic. deducit Philofophus, fimiliter effiet antequam fieret, Sc 
corrupta foret antequajn corrumperetur, fimiliter abitio effiet in infinitum in ipfis materiis 
primis. Rurfus illud quod eft caufa,vt aliquod fir, de fe eft aliquid, quia nihil eft, quod det 
aliquid, quod non habet, atqui materia caufa eft vt priuatio fua natura non ens, fic per ac¬ 
cidens ens,vt i.Phyfic. Cuius beneficio materia ens per fe, per accidens non ens: ergo ma r 
teria fua natura habet effie& non a forma : per confequens exiftere,,cum idem fit in illis 
sternis effie & exiftere. Ad h?c nullum refpediuum eft de quiditate rei abfoluts, atqui ma¬ 
teria eft fnbftantia abfoluta : potentia vero refpediua, igitur non erit quemadmodum fin¬ 
gunt materia pura potentia, fed ex fe habebit effie, & non a forma, fecunda propofitio ab 
Arift.in p.prims Philofophis manifefta fit: cum affierat potentiam adiuam perpetuo refpi- 
cere palfiuam & e conuerfo. Rurfus quodlibet accidens eft in fubiedo.quod eft in adu, 
ex i.de Ortu & Interitu : generatio eft accidens,quoniam eft motus propr^uia difpofitione 
Com.) i. generationem capiendo, vt tS.Phyli, Aucr.declarauir, ergo fubiedum generationis debet elle 
in adu, modo huius generationis fubiedum eft materia prima : quare ipfa materia» prima 
Tk. io. erit in adu. fecunda propofitio huius pro ratiocinij ex y.Phyfic. liquido conftat. Demum 
fi materia omne effie haberet & forma, ergo interiret ad interitum forms atque oriretur ad 
eius ortum . Quare materia apud Ariffinon foret sterna : id autem quod confcquitur, ita 
probatur. Deftruda & ablata caufa formali i quo prouenit effie deftruitur, & aufertur illud 
effie, fed elfe materis per hos totum eft a forma : igitur forma ablata, & deftruda, materiam 
auferri & deftrui necelfc eft. Prsterea omnis potentia fundatur in lubiedo in adu, atqui 
materia eft fubiedum potentis, ergo ipfa eft in adu faltim imperfedo : vti poftea demon- 
ftrabimus. prinyi propofitio ex y.Cccli apud Auer.patet. Ens, inquir, in potentia fundatur 
in ente in adu. Adhsc omne sternum habet efle ex fc, quoniam eft necellarium, & non ab 


dZrkrl^' alio, 4,Coelij& f Diuinorum apud Auer.legiraus: materia autem apud Arift.eft sterna, 

& necefla- 



























$e<£tio Prima. iy 

A & nece flarium ens, quare habebit efte ex fe&nona forma. Rurfus omne illud quod eft 
duorum oppofitorum terminorum receptiuum idem numero manens . vti i quo & ad que, 
non habet eiTe ab aliquo terminorum,fed natura fua eft ens. atqui materia receptiua eft duo¬ 
rum oppofitorum terminorum, quemadmodum termini a quo & termini ad quem, eadem 
numero fub vtrifque manens, ergo a nullo illorum cfle recipit, fed fua natura eft ens, & exi- 
ftir. maior eo manifefta eft, quoniam fi ab aliquo termino elfe illud fubiedum haberet, fub 
oppofito illius termini nunquam fubftaret. quod totum manifeftum Aiift.reddidit in cate¬ 
goriis : cum fubftantiam folam contrariorum fufeeptibilem aiferebat: ex eo, quod ipfi nihil 
eflet contrarium,vti perbelle Ammonius ibi notauit. Secunda autem propofitio ex toto pro- 
celfu i.Phyfi.& in initio a.de Ortu & Interitu manifefta eft. Ad hxc aut materia eft potetia 
refpedufui, aut refpedu formarum recipiendarum (tametfi refpedufui non pocentia, fed 
adu fit) fi primum dabunt, materia nihil erit, pura enim potentia eft abfentia omnis entis, 
vitra nec ipfa materia foret materia: potentia enim tale non eft tale, fi fecundum : habetur 
id quod quxrimus, quare erit materia fua natura ens, & non 4 forma. Ad hxc, omne xten- 

® num refpedu fu? effentias caret potentia . materia autem apud Arift.xterna eft, igitur refpo- 
du fure edentia: caret potentia, fed adu erit. Secunda propofitio ex p.Diuinorum manifefta 
eft. Demum circunfcripta opere inrelledus a materia omni forma, tunc quaeritur aut mate¬ 
ria erit adu, aut potentia . fi primum dabitur, habetur propofirum : fecundum efte non 
poteft: quoniam omnis potentia p.Diuinorum relatiua eft. fed fuppofitum eft materiam 
abfolute conhdcrari circufcripta fcilicet omni forma. Rurfus fi materia totum efte ii forma 
haberer, vt ipfi fingunt, tunc non ellent rerum naturalium duo intrinfeca principia, fed 
vnum duntaxat, forma fcilicet, quod valdeabfurdum eft. Id autem, quod confequitur, hoc 
modo probatur. Sola enim forma a qua per hos elfe materiae prouenit, pro principio rerum 
natura conflantium fufficeret, quare nec duo principia rerum naturalium intrinfeca forent. 
Ex didis ergo manifeftum eft eorum pofitionem non elfe Ariftoteli, & veritati confonum . 
Tum eorum, qui alferunt omne elfe & exiftere materia a forma mutuari, tum etiam eorum 
qui afferunt exiftere omne materiae k forma elfe: tametfi elfe materia; fit ex fc, contra enim 

Q 1105 pofteriores qui mediam pofitionem tuentur, Latinos, ita inftamus, materia fua natura 
habet efte, & non k forma, quare & exiftere, quoniam efte & exiftere, in a:tcrnis omnibus 
idem elfe fupra docuimus . Prima autem propofitio per illos patet, qui concedunt fua na¬ 
tura & non ^ forma, materiam efte, quare horum politiones falfae funr, nec tamen Scoti 
lentendam totam probamus. & primo diftindionem illam de duplici potentia obiediua, 
fcilicet & fubiediua, non elfe Peripateticam dicimus. apud Arilbenim cuicunque potende 
pafnuar corrcfpondetaddua, & econuerfo. Nono prima; Philofophiac. quare hxc potentia, 
quam ipfe fingit, obiediua vel erit pafliua,vel erit adiua, non primum : quoniam repugnat 
adtui pati i.de Ortu & Interitu . (i adiua, igitur ei debet correfpondete pafliua, quare vana 
eft apud Arnt. h?cpotentiaobie(ftiua . quicquid enim apud Arift.eft poflibileex parteagen- 
tis, eft eriam poftibile ex parte pafli . nullam enim ex nihilo produdionem fiue xternam, vt 
Latini anqm hngunt,fiue nouam apud Arift.concedimus .verum dubitabis; Auer.in prima 
difput.contra Algazelem, aflerit multa elfe poflibilia refpedu agentis, qua: fieri non poftiint 
refpedu patientis : an hoc intelligitur in potentiis quae funt in eadem ferie.in his autem 

D qufin diuerfaferie funt, multa fieri poffunt ex parte agentis, qua: fieri non poliunt ex parte 

Pan* ■ 'fundum autem quod in Scoti fententia non probamus, eft, materiam elfe extra' fua» 
caulas, & extra nihil. Illud enim eft extra fuas caufas & extra nihil, & opus intelledus quod 
aliquando fuit vel in caufis,vcl in nihilo,vel in opere intelledus : at materia apud Ariftnec 
mt aliquando in fuis caufis, quoniam xterna eft, nec in nihilo, quoniam nunquam apud 
. miolophum fuit nihil, an autem Scoti opinio quantum ad hoc bonum fenfum poffit ha- 
ere . extra enim caufas fuas & extra nihil, materia efte poteft priuadue ac negadue : quem-, 
^modum dicimus extra ccelum nihil eft, negadue fumimus, non autem formalirer, vtlad- 
verbo vtamur. tertium autem Scoti nullo pado probamus, materiam, fcilicet pofe 
abfquef UC ° mni ^ ornia ■ P rimo cnim de Ortu & Interitu, materia (inquit Philofophus) 
vtinqur^A^ Ve * P un ^ us > ve ^ va cuum,vel corpus indiuiduum,qux omnia abfurda funt, 
queunt' & ' *’ ^‘ ur ^ us mater ia & forma funt correlatiua, qua: mutuo feparari ne- 

omm fXrm c I Uema d m °dum repugnat formet naturali efte fine materia, ita materia: efte fine 

omni fo.ma naturali. Quare van? funt Latinorum fententia:. 


Tex .3. 


TeX. 3 . 
Tex.;;. 

In folutione 

2.1 dubij. 


Tex. i']. 
7Vqi8. 


Tropria 












7 V*.i 
Ttx. ii . 


m expofithnes 
tex.jo. 


TV.io. 


Ctm.fuo $♦ 


qucftUne 8. 

Cim.fuo 4. 
«1 expoJitiotK^f 

ttfX.X. 



5 Quinti; Bonioan. De prin.natura 

P 

Propria opinio de natura & ejfentia materia, (ap. v 111. 

Vare horum fententiis rciedis propria afferenda eft opinio, qui eft ma- 
teriam Tua natura & cire & exiftere habere, & non a forma dantes ei quan* 
dam exiftentiam fibi peculiarem pratcr illam, quam a forma fufcipit, im- 
perfedam tamen, nec propterea ipfamjcfle potentiam negamus, cum enim 
materia rerum omnium qu? natura conftant,feminarium,& chaos fit,i quo 
eunda agentium fublunarium ope in lucem veniunt, illaruq; principium, 
perfe neccllarium & a priuationelonge differat, vt t.Phyf.patet, iternum 
principium omni caufa vacans prius forma illi hacratione adum quendam damus, imper- 
fedum ac indeterminatum, quo materia rcfpcdu fui naturi ope inttlledus abipfa omni 
forma circulcripta adu eft materia,fiue autem adus ipfafir, line in adu huc adu,iilh?c enim 
diuifio puerilis eff. Nihil enim refert aliquod irtorum dicere, dummodo addatur imperfedii 

6 indeterminatum, eft enim materia adus imperfedus, in adu imperfedo Sc adu imperfe- F 
do. quare materia habebit fua natura exiftentiam fibi peculiarem & clle verum non a forma. 
Dubitabit autem aliquis contra hic, li materia habet exiftentiam & non a forma, ergo po- 
teft exiftere & fine forma, cuius tamen oppofuum ex Arift.fupra docuimus, nih effet quod 
hieexiftentia Sc hicadus quem materii danuis imperfedus eft & indeterminatus fua na¬ 
tura: terminationem autem omnem & decorem ac perfedionem recipit ab ipfaforma.qua ra 
tioneadus illeiconfulus & indeterminatus & incompletus terminatus, completus, ac per- 
fedus redditur ab ipfa forma, qua ratione illa indeterminata,&incompleta materii exiften- 
tia non fufficit vt ipla exiftat in rerum natura abfque forma, tunc enim adus perfedus fpeci- 
ficus Sc completus materia foret, quem quidem fpecificum adum non nili copolito damus, 
quo exiftere ex fepoteftvnde propria & maxime fubftantia ab Arift.dicitur in categoriis Sc 
7.Metaph.forma autem potius eftadus terminans & fpecificans quam terminatus Sc fpeci- 
ficus,quare ipfa k materia nec re nec ratione feparari poteft.a.Phyhc.& 3.de Anima, compo- 
firum autem quod ex vtrifque conflatum eft,quoniam terminatum eft, & veriftime vnum Sc ^ 
magis fubftantia,quam materia & forma apudgricos interpretes, merito exiftir, propriifti- ^ 
ma Sc veriflima exiftentia ex fe Sc iuxta hunc fenfum 7.Metaph.particula feptima, propolitio 
intelligitur, formam magis elfe materia fubftantiam Sc hac ratione compofitum ex vtrifque 
prius erit,demagisiubftantia: vt diligentiffimus Arift.literi i.Phyfic.notauit Simplicius, 
quare materia adus erit Sc ipfa, fed terminabilis & perfedibilis fua natura haud perfedus, 

Sc terminatus tametfi ad omnia indifferens, forma autem adus terminans & ipfa perfedio, 
huiufmodiadus materii perfedibilis. Quod vero ex vtrifque conflatum eft compofitum 
adus nuncupabitur,fed terminatus ac iam perfedus,nec tamen alius eft natura diftindus ab 
adu materii iam imperfedo,perfedo autem ab ipfa forma,non enim vt infra difputabimus, 
compofitum re alia natura eft i partibus, vt latinorum aliqui fomniarunt. ipfa igitur mate¬ 
ria rcfpedu fui naturi, femper in adu eft, nunquam vero potentia.fi vero illam contempla¬ 
ris dico, vt relpicit cllentiam fuam. tunc enim vt ex retrodidis patet, nequaquam foret ma¬ 
teria. potentia enim tale non eft tale. Rurfus & aliam materiam fupponeret adhucquod ge¬ 
neratur non eft, y. Phy fic. materia ergo fi generaretur non effet. Hunc vero adum veteres & H 
primari; peripatetici materii condonarunt, & vt ab iplo primario peripatetici difciplim 
illuftratore Alexandro incipiamus,qui in S.Diuinorum afferit materiam non fore adum, Sc 
quod quid,fed lubftantiam in potentia. Alexander ergo negat ab ipfa materia natura fua in- 
clufionem adus perfedi non autem imperfedi. Clarius hoc idem dixit, primo naturalium 
quiftionum, ponens diferimen Sc conuenienriam formi (ubftantii atq; accidentis. afferit 
prius conuenientiam vtriufq; formi e fle in fubiedo, & in aliquo ente: differunt time quod 
forma.fubftantialis cum ineft,in fubiedo confert ad quod quid compohti, Sc eft perfedio 
eius non autem forma accidentalis, hoc idem 7.Metaph.materiam potentiam fore non refpe 
du fui,fed refpedu formaru quas apta eft recipere.Priterca & magnus Simplicius in 2.com. 
de Anima illuftrioribus verbis,hanc fententiam explicauit, cum inquit, neque igitur mate¬ 
ria hoc aliquid eft, quippe qui indefinita fit propter imperfedam fubftantiam luam Sc po- 
teftate exiftentem, & qui termini quidem recipicndi,vim habear,verum haud adhuc termi¬ 
nata fit, neq; forma ea naq; terminus eft, & perfedio Sc prima atq; (ecundum fe fubftantia, 

ad quod 


























Sectio Prima. 


17 


A ad quod terminatur, Sc quod abioluitnr, atq; perficitur, & fubftantia fecundum alterum eft, 
illa cxiftitjde qua hoc aliquid dicimus. & paulo poft non fanc materia potcftate eft, fcd fub¬ 
ftantia poteftate,neq; ceu vnquam a&u futura, manet enim femperquod vere eft, fcd exilia 
recipiendi facultate perficitur, & ita fubftantia quidam tenuis , & imperfe&a eft, forma 
autem a<ftus eft, tanquam perfettio&impcrfedionefuum habens elfe, &c ceu id exiftens, 
quod eft compofitum imperfedtione continens, ex quibus Simplicij magni verbis, apertiffi- 
me conftat materiam fubftantiam natura fua elfe tenuem admodum, atq; imbecillem, & in¬ 
determinatam, terminum autem omnem &jpcrfe<ftionem fufeipit a forma. At hic,&: elatius 
hoc idem notauit t.Phyfic.cum enim philofophus dicit: priuationem nequaquam fore ma- 
teris ctfcntiam, fed ab illa longe diffcrrc,tum cx modo loquendi, tum cx re ipfa.eft enim ma¬ 
teria permanens priuatio, nequaquam dubitat Simpl.an noc fit verum, nam cum materia eft 
potentia, atq; habet elfe in potentia, priuatio vero potentia eft, quare materia in priuatione 
effe habebiMoluit, Sc negat elfe materiae confiftercin potenria,fedaflerit materiam a<ftu efle, 

Sc non potentia, hoc idem infra confirmat. Adhuc lucidiffimus Themiftius,in aurea illa de- fo iKpofitwn»* 
B potentia materis digreflione primi Phyfic.inquit,plane in generationibus conftituendis in «»'.77. 
ipfa materia opus eft priuatione, alioquin nil fieri polfe,quia quicquid fieri diceretur necef- 
iario anticiparet efle, quare quaquam nullibi lubhftit priuatio,fcd fola ratione necelfaria ta¬ 
men eft, ceu altera quidam natura, qus alteri naturi accidat, fed contra eft illud ii materia 
in lua fubftantia priuationem habet innexam comprehenfamq; nonne ex ea mutatione cor¬ 
rumperetur, qus efiet ad formam? cum priiiationis edentia in eo fit quod eft priuatum cAe. 
dubitat fecundo, elTentia materi? conftituftur potentia, potentia porro coniun&a eft priua- 
tioni, alioquin potentia non fuerit, in, priuationem cum illa copulatam intelligamus. Has 
autem difficultates folnens paulo altiorem fermonem reddit, omnia,inquit, qus rebus aliis 
infunt aut per feinfunt aut per comparationem ad alterum . ligno per fecontingit efte bipe¬ 
dale, duplum elle habet per comparationem ad alterum, materia, igitur ac( fuam eifentiara 
conftituendam non indiget poteftate, neq; poteftas vlla in prima, acfimplici ratione mate¬ 
ris includitur, fed primu res qusdameft in fc & exiftica&u: deinde materia intelligitur alio- 
p rum efte, & fecundum pofteriorem hanc confiderationem rationem potentis contrahit, ex 
“ quibus Themifli; illuftriflimi verbis difficultatis prxfentis nobiliffima folutio habetur, fus 
nacurs refpedu,vt toties diiftum eft,nullam potentiam inefte materis includi poftc.fi vero vt 
refpicit formas quas fufeeptura eft,potentiam materiam claudere dicimus.hoc idem Ioa.Gra- /4, 

ma.int.de Ortu & Interitu notauit, cum afferat, fciendum autem eft, quod & prius dnftum 
eft, q>a6iu entia nunc dicimus qusin exiftentia funt: quoniatn & materia potentia aliaexi- 
ftens,quscuqj exiftentiam habent Sc per fefubfiftentia funt a£lu eft materia, fi enim potentia 
dixeris ipfam eifc materiam, non amplius vtiquemateriaelfet.quareluceipfa clarius conftat 
veteres peripateticos quibus maxima adhibenda eft fides (foli enim vel maxime Arift.men- 
rem prs coiens habuerunr) voluifte materiam a<ftu elfe materiam non perfecto & formali.fed 
in a<ftu entis & imperfedlo,quem prsfentii a&nm fubtiles nuncupant, nec tamen te contur¬ 
bet Arift.& interpretum aliquando didtum ipfam elfe pocentia,hocenim refpe&u formarum 
quam libentiffime concedimus, ipfa etenim eft, £ cuius gremio omnes formx natur? agentis 
ope educuntur, a quibus quidem formis effe recipit, fed perfe&um Sc terminatum, finuliter 
D exiftentiam perfcftam Sc terminaram.cum enim ipla4.de Animalium generatione, Arift.au- cup.vkim 
tore,indefinita fit,& ratio eius eft ratio infiniti j.Phyfic.indiffcrens eft no magis ad hac quam 
ad illam formam i.Phyfic.apud Auer.fi autem magis hanc, quam illam formam recipit, hoc 3V *-+ , ‘ 
eft merito agentis quod ipfam difponit potius pro hacquim illa forma recipienda.qua ratio¬ 
ne ipfa potentia dicitur.eirc autem ii forma & exiftentiam omnem mutuatur fub hoc,f.fenfu, 
quod cum materia fit fubftantia natura fua &: actu imperfedlo &indefinito iforma perfc? 
«Sumadhun, & terminum recipit: cuius formigratia,ipfa dicitur potentia, fus tamen natu- 
11 habitudine aftu eft & non potentia, quare qus fit natura Sc elfcntia materis ex his pater. 

multa funt qus noftram fententiam labefaftare & infirmare videtur, primo quidem huc 
t j lem nos aftu materis primx dantes cx cogi rauimus, non videtur Arift.cognouiflc.in z.enim 
‘ e Anima Com.dum anims communiffimam rationem venatur,fumpfit elfe fubftantiam fe- 
Clln ' Um quod dat nobis coenitio naturalis . analem vero fubftantiam fcire cupiens in tres 



C a&um 



:r 






I 


Cdp.vh. 

tex.f9. 


b exfoji. 
WC.ll. 


rex. i. 

Tex. 8. 


T*x.6o. 


8 Quinti/ Bamoan. De prin.naturae 

artum ipfum duas in partes diftribuit, volens fcire qualis artus ell materia in primum Sc fe¬ 
cundum. primum vero afium iomno atq; feienti? aflimilat, lecundum vero artum contem¬ 
plationi & vigilix. primus autem artusjforma fubftantia eft, fecundus vero operario qute ab 
hac forma fubftantia fluit, quare hunc artum entis vel imperfertum Arift.non cognouit. fu¬ 
tura enim eflet tota Arift.rrartatio iophiftica. ipfiquidem fic obiici pofler pr?rer hos duos 
artus dari artum alium entitatiuum & impcrfertum,qui quidem poflit de anima pr?dicari, 
nec fic artus entis reducitur ad primum, quoniam non poteft efle forma materia, quemad¬ 
modum omnes concedunt,nec fecundus quia materia no eftoperatio,fed fubflantia. deinde 
omnis exiftentia eft finita arq; perferta ratio autem materi? eft ratio infiniti ob fuam indeter- 
minationem vt4.de Animalium generatione Sc 3.Phyfic.conftar. igitur nullam exiftenriam 
fija natura habere poteft materia. Adh?c Alexander,quem tanti facis i.naturaliumQu?ftio- 
numaiferit caufa propter quam materia eft aclu forma eft. fimiliter in 1 .de Anima,omne exi- 
ftere, inquit, & fubfiftere habet materiat forma quare fua natura nullum habebit artum fed 
pura potentia. Adhuc Ioan.grammaticus i.de Ortu Sc Intcritupuram potentiam fatetur ma¬ 
teriam. Adhuc fi materiaaliquem actum haberet fua natura eflet & fua natura alicuius per- 
fertionis,quoniam omnis artus Sc perfertio eft,quare materia non foret infinita im- 

perfertionis,vt 4*degeneratione Animalium,& 3 .Phyfic.fatetur Arift, Adh?cquicquid artu 
eft,fub aliquo praedicamento elfe neceife eft j.Phyfic.at materia fub nullo prxdicamenro po¬ 
nitur 7.Diuinorum:igitur fua natura,in nullo eft artu.pmereaqu?cuq; funt vnum numero, 
quicquid per fe competit vni, competit alteri i.Topic.materia autem & priuatio'vnum funt 
numero i.Phyfi.igitur quicquid competit priuationi competit materi?.fed priuatio fua natu 
ra nullus eft artus,nec perfertus nec imperfertus: nulla fimiliter entitas.igitur nulla fimiliter 
erit materi? fua natura entitas, vel artus, fine perfertus, fiue imperfertus. quareabfoluta erit 
poteftas vt latini dicebant.fed h?c no cogunt, illud enim fubiertum fua natura eft ens,dequo 
poteft verificari propofitio de j.vt aiuntadiacente& trinaria fed de materia poteft propofi- 
tio trinaria verihcari,quonia dicimus materia eft ens: igitur fua natura materia erit ens. Rur- 
fus abfolutum Sc principium entis realis, erit fua natura ens abfolutum &principinm reale. 
materia autem abfolutum ens eft, quoniam fubftantia eft. & principium entis realis, nempe 
rei naturalis, ergo fua natura erit ens abfolutum & reale, rerum naturalium principium. 
Amplius nulla forma dat id, quod eft fua: natur? oppofitum, & materia infinira imperfertio 
3. Phyfic. Quare forma non dat hoc efle indeterminatum, efle enim terminatum & finitum 
eft effertus form?, ergo efle materi? non eft ab ipfa forma. Quare fua natura erit ens Sc non 
a forma. Demum ipla?terna eft apud Arift. quemadmodum cunrta alia ?tetna: ergo caufa 
dante efle vacat, quare fua natura materia eft ens & non a forma. quare ex dirtis manifeftu 
eft materiam fuum exiftendi aftum habere ex fe, omnemq; potentiam ob formas recipiendas 
fibi inefle : qua ratione indeterminata Sc infinita ab Arift.dicitur. agente itaque indiget im¬ 
pellente ipfam ad terminum Sc ad perfertionem. rationes autem itadiluutur. materia artus 
eft primus non formalis, fed entitariuus, quem artum entis Sc pr?fentix Arifomeminit ci|m 
dixit fubftantiam aliquam fore in potentia, itaque ad aliam rationem afferimus. Duplex bft 
exiftentia, altera formae,qute fola perfertio dicitur, altera materi?, quae imperfertio atque irt- 
dererminata nuncupatur. Alexander autem Sc Gram.loquuntur de artu perferto & termi¬ 
nato, quem quidem perfertum artum omnem a forma materia mutuatur, quamuis fua na¬ 
tura fit fubftantia imperferta Sc indeterminata. Nec excludit in determinationem illa exI_ 
ftentia, qua materia exiftit imperferta & confufa. fimiliter illud quod exiftit, exiftentia per- 
ferta eft fub aliqua categoriarum materia. porro fi exiftit, indeterminata eft exiftentia, quare 
nec neceife eft praedicamentorum. hacmet facilitate diluitur vltima ratio . vnum enim nu¬ 
mero apud Arift. i.Topic. multis modis vel propriiflime (vtaiunt) quod eft idem numero 
nomine, aut definitione. fecundo modo quod eft idem numero proprio. tertio vnum nu¬ 
mero accidente capitur. Quare materia Sc priuatio, funt vnum numero accidente, quoniam 
priuatio accidit materne : quemddmodum dicimus quod homo &: in muficum (untvnum 
numero, & hanc vniratem graeci interpretes, vt ibi videre eft, appellant vnum fubierto.- 
Nam ex eo quod priuatio feorfum & materia confiftere nequit, dicitur materia Sc priuatio > 
vnum numero vel vnum fubierto, Sc ifta taliapoflunt efle vnum numero Sc differre fpecie. 
Quare vnitas numeralis infert vnitatem fpecihcara, fi loquimur de vera Sc propriiflima nu¬ 
meri vnitate: Sc hoc modo f.Diuinorum intclligit philofophus, inferri vnitatem ipecihcam 

ab^vnitacc 


E 


F 


G 


H 




Se6tio Prima. 


19 


ab vnitate numerali, quo pacto materia & priuationon funt vnum numero: quare materia 
& priuauo polfunt efle vnum numero, ideft fubiedo, differre autem fpccic & forma : qua: 
igitur lit natura & cfTentia materis, ex didis manifefta eft. 




B eft fubiedum morus, quod eft in adu nerfedo. ad aliam rationem dicimus, quod materia 
refpedu fux naturae eftadus, fed ille imperfedus nec eft purus adus vt Deus, fcd eft in ge¬ 
nere adus,vt diftinguitur contra potentiam . eft autem potentia vt rcfpicit formas futuras. 
non eftautem inconucniens ex duobus adu exiftentibns coalefcere tertium, quotiefeunque 
reliquus fuerit adus imperfedus : perfedibilis vero ab alio actu perficiente . compofuum 
enim habet a materia vt iubliftar, Sc patiatur a forma vt exiftat & agat. inconucniens autem 
eft ex duobus sque in adu exiftentibus coalefcere tertium vnum: & lic loquitur Philofo- 
phus S. Diurnorum. ad philofophum autem dicimus afferentem, 7.Diuinorum, materiam 
• non eife quid autquale, fcd potentia refpedu formarum quas fufecptura eft . lua autem na¬ 
turae habitudine adu eft, quemadmodum ibi monet Alex. Ad rationes autem Auic. facilli¬ 
ma eft folutio ex Auer. i.Phyfic.materix efle non eft a forma, fcilicet imperfectum & inde- cim, 7«. 
terminatum. indiget autem materia forma vt recipiar ab ipfit decorem & perfectionem, 
hac ratione forma fuftcimt fubiedum,; quoniam eft complementum eius, fecundum quod 
fubiedum nonpotefl denudari i forma : materiae autem eft forma indigens, quia forma non 
^ poteft efle fine fubiedo. eft cnimadusSc perfectio alicuius, ergo femper indiget materia 
&eius feparatio, a materia eft corruptio 4.Phylie. pari via Ioan. Bacconitini rationes di¬ 
luuntur. concedimus enim infra ambitum 6c naturam entis, quemadmodum ratio fiiacon 
eludit: dari vnum extremum quod eli potentia pura, ntriloq; modo adus; led hoc non eft 
materia prima, fed res gignenda qua: poteftare eft ablblura, dum exiflit in luis caufis. 

Rurfus dicimus cjuod ille arguendi modus quem ab Arift.fumptun-weife dicit logicus atque 
probabilis eft. non autem demcnftratiuus, quemadmodum Simplicius eodem loco nota- 
tiit. ad alias vero Bacconis rationes, funt qui allerunt, nullius clle roboris, quoniam fumi 
pta funt cx verbis Auer. cui hanc fententiam omnes aferibunt quare non cogunt, fed'nos 
afferimus tanro viro, tantam infamam, non fore aferibendam ; proprerca dicimus Auer. fe- 
quclas non coduderc quidpiam in noftram pofitionem, ac fatenuir, compofitum effe in adu 
perfedo per ipfam formam, & fimiliter materia a forma habet vt ftc in adu perfedo. quan¬ 
do autem infert, ergo compofitum eflec magis in adu quitn forma, quoniam includit vtra- 
D que adualitatem, materis fcilicet Sc forma:, nos aderimus quod illa adualitas quam habet 
• compofitum a materia, non dicit perfedionem: fed potius imperfedionem, quare femper 
forma dignior erit, habere hoc nomen fubftantis quam compofitum. hacmet lolutionC fbi- 
uitur & alia eiufdem ratio. femper enim concedimus compofitum, licec includat vtranque 
adualitatem At formx & materix : illa tamen adualitas, qua: eft materi? in ipfo compofito 
dicit imperfedionem, quare femper forma erit perfedior & magis adus quam copofirum. 

Quoniam ipfa eft perfedior,- 8 c lic alia ratio Ioan.Bacconirani foludur. femper enim con¬ 
cedimus illam exiftenriam & aduahrarem materi?efle imperfedam, vnde potius compofi¬ 
tum trahit imperfedionem, & omnem paffionem, quam aliquam perfedionem . fed dices 
otune illud quod continet aliud & plufquam illud eft perfedius illo modo fi compofitum 
c ontinetadualitatem fornix & vitra illam adualicarem continet adualitatem materi?, erit 
’! 'ujn compofitum magis in adu quam forma fola. fod foiuitur, quoniam primapropofitio 

1 n tClIlgimj. Cllinnrln 1 llurl nnnn nluc rnnrin^Mir ___ Mr vr i“r»rnm PYfMT»_ 

















20 Quinti; Bonioan, De prin. natura 

iflior fcipfo cum mundo fimul, quoniam mundus Deo additus, non dicit maiorem perfe- E 
dionem, ac fi eiTet Deus folus : hacmet ratione dicimus quod etfi compofitum vitra formam 
Jiabeat materia: aequalitatem, non tamen perfedius erit compofitum ipfa forma, quoniam 
illa adualitas materia: iroperfeda eft, quemadmodum pluries di&um elt. & fic femper for¬ 
ma erit perfe&ior ipfo compofito, atque haec in Auer.gratiam fitdida. ad rationes aliorum 
Latinorum concedimus, materiam non efle caufam diftindionis, in rebus naturalibus, nec 
tamen eft pura poreftas. adlus autem qui feparat & diftinguit eftadus perfedus . materia 
autem adus eft . fed imperfedus hac ratione non diftinguit nec feparat. fimiliter afleredum 
eft materiam non admittere in ortu fubftand*, & intentu actum imperfedum & confulum, 
quo ipfa materia eft, fed admitdtadum perfedum pariformiter materiam maxime potetiam 
aflerimus, fed non refpcdu fuse natur?, ied refpedu formarum quas fufeeptura eft. ad fen- 
tentiam autem Arift. ex t.de Ortu & Interitu aderimus, quamuis ibi loquatur Philofophus 
de materia augumentationis, quemadmodum ibi Ioan.Grammaticus autor eft, tamen intel- 
ligi edam poteft de materia nutritionis Sc generationis, materia generationis etfi habeat efle 
vtconclufum eft imperfedum, atque cofufum, tamen It forma ab ipia auferatur nihil edet, 
quoniam adeo eft fubftanda tenuis, & imbecillis, vt dicebat Simpi. qu* vt hoc aliquid fic 
& ens in natura perpetuo forma ipfa indiget. Pariformiter ad aliam rationem dicendum eft, 
omne ede materi* & compofiti efle a forma terminatum ac completum. Sc fic Auer. intel- 
ligit y.Phyfi. materia eft potentia refpedu formarum recipiendarum, cui nullus eft adus 
admixtus, quem ipfa receptura eft. nihil enim eft materia forma: recipiend?, alioquin res fo¬ 
ret antequam fieret: hoc modo etiam intelligit Philofophus Diuinorum adu petfedo, 
tunc efle materiam quando fpeciem & formam receperit: nec tamen Philofophus negat 
materiam natura fua efle adu, quemadmodum ibi monet Alex. Similiter ad alias fenten- 
tias Arift. dicendum eft. cum enim afferat adum efle rationem intelligcndi, intelligit de 
a6tu fpccifico & perfero, quo pado materia eft. fimiliter Alex.intelligit: nec tamen con¬ 
cedimus, vt infra diduri fumus, potentiam efle materi* edendam, fed potius differendae 
loco pofita, qu* nobis circufcribit edendam & naturam materi*. ad omnes fimiliter reli¬ 
quas philofophi fententias fic dicendum eft, vt materia ob formas recipiendas potentia fit. q 
refpedu autem fu* natur* adu eft, & quauis cognofcatur materia, Sc diffiniatur per poten¬ 
tiam i.Phyfic. hoc tamen Arift.facit vt naturalis Philofophus, qui vt 2.Phyfic.patet, mate¬ 
riam cum forma femper confiderare debet. nec obftat quod forma det efle ipfi materi*, per- 
fedhim tamen & abfolutum, fimiliter lecundnm fe totam materia recipit formam quare & 
fecundum fe totam refpedu form* erit potentia, non autem refpedu fui. negamus tamen 
quod omne quod eft in.adu vel eft forma vel compofitum. illa enim diuifio de eo quod eft 
in adu perfedo procedit. Demum ad omnem aftum materia eft potentia perfedum Sc im¬ 
perfedum generis, fpeciei, quem fufeeptura eft, nec tamen ad luum adum potentia eft , 
quoniam ipfa non foret. quod enim eft potentia illud: non eft illud : fimiliter vltimo dici¬ 
mus priuationem & potentiam non efle formam materi*,vt materia eft, fed materi* pi out 
fubiedaeft ipfis formis. quantumautem ad Scoti lentendam Ipedar, ab illo partim dillen- 
timus, & cum illo pactim confentimus. ab illo quidem non difcedimus quando adum ma- 
~ teri* prim? tribuit, quemadmodum & illo longe priores peripatetici omnes materi* con- 
donarunt, difcedimus autem ab illo, quando materiam fine forma rationibus phyficis polle H 
efle contendit. propterea luas rationes foluimus, atque inter materiam & formam necclla- 
riam connexionem volumus, qua materia eft ad formam indeterminate, & vage vt 
non autem determinate Sc fignate. quare ipfa nunquam expoliatur nec expoliari pote 
forma, vt forma eft. bene amem ab hac vel ilia forma : fimiliter afferimus materiam non ic 
contingenter habere poflibili, fed condngcnter neceflario. non enim valet, corpus porelt 
efle fine hoc vel illo loco, igitur fine omni loco . Quoniam corpus vage non porelt elle Une 
loco. bene autem fignate. fimiliter ad aliam rationem dicendum eft, prius p° Ile ^Ue linc 
polteriori: hoc intelledu & ratione, non autem re intelligi debet, foluitur autem Sc alia ra¬ 
do quod materia & forma habent efle & eflentias diffindas, non tamen vna poteltelle line 
aliaiquoniam forma eft perfedho materia?, ad rationes autem qnse nTediam po itionem tue¬ 
bantur a (Terimus non implicare contradictionem formam habere c(Te independens a mare- 
ria,fimiliter materiat forma : fub hoc fenfu videlicet qndd efle form*, non eft efle materi*, 
bene autem vna dependet & reliqua vr pcrfe&io a perfedibili & c conuerlo, quemadmodum 





















Se<5fcio Prima. 21 

Auer.notauit i.Phyfi. Ad alum 'itionem afferimus, quod fi ipfiloquuntur audbres huiu* 
opinionis, de perfecti exifteacu dubio procul reducitur ad ipfam formam. fi autem de exi¬ 
ftentia imperfe&a, reducitur ad ipfam miteriam. Item dicimus formam exiftere exiftentia 
perfedia & non per materiam: at quoniam non potefteffefine materia, hac ratione perpe¬ 
tuo forma indiget materia, poftremum encia non funt multiplicanda abfque neccfiicate, 
quemadmodum & ipfimet fatentur, fed maxima eftnecelfitas vt ex retrodi&is patfic, mate¬ 
riam exiftere aha exiftentia, fcilicet iraperfedta. Sc efieab illo effe, Sc exiftentia pecfe&a ipfiu* 
formx. Difputatio ergo hxc de materia? nacura & edentia hoc modo fit determinata. 

initat: m.vtjriA varia opimo. (ap. x. 

Vb lvnaiua entia omnia, in feipfa inuertuntur: omnia i fcipfis genera¬ 
tur omnibus : & fimiliter corrumpuntur, qua? autem fic fiunt ftibie&o fub 
vtrifq; terminis oppofitis vno numero exiftente indigent, hoc autem fubie- 
clum materia eft prima, quare vna numero in omni ente fublunari erit ma¬ 
teria prima, vtrum autem hoc ita fit & quomodo philofophi peripatetici, 
haud eadem fentiunt, quare prius aliorum funt afferendo: opiniones con- 
fueta philolophantium via,mox quid nos opinamur adiiciemus. non defuere igitur latinoru 
nonnulli qui ab hac difficultate breuibus (eipfos expedierunt, atq; negarunt materiam elfe 
vnam aut plures. id autem ita perfuadent. quatitas indiuidua eft principium vnitatis, quem¬ 
admodum quantitas diuidua principium multitudinis. materia autem vtraque quantitate 
fua natura caret vt Auer.no femcl monuit, quare & vnitate & multitudine carebit materia, 
fed horum pofitio vana eft,!Philofophus enim tum lo.Diuinorum.tum i.Phyfic.diuiditcns 
in vnum Sc multa : quam dyufionem nihil eft, quod ijoiam fubterfugiat, nec mediu patitur. 
Sc vt ita illos arguamus,de quolibet verificatur aut elle aut non elle. ergo de quolibet vcrili- 
cabitur aut vnum,aut non vnum. materia porro ens eft,quare aut vnaaut non vna neceffario 
erit.quare horum opinio nullo pa&o probatur. Alij vero plures materias primas, Sc infinitas 
C ponunt.alia enim (aiunt) eft materia primi ignis alia aqua? & fingulorum entium fingulx ma 
^ teriae priinx.hoc autem ita probat,quot funt forma: tot funt materix z.Phyfiformf autc funt 
fere infinitx.quare & materi®. Adhuc vnum numero nequit elfe in diuerfis numera, fpecie, 
& genere 1 .Diuinorum.mareria autem eft in diuerfis numero Socrate Sc Platone diuerfis 1'pe 
cie,cane & homine diuerfis genere homine & lapide.quare materia non erit vna numero.fed 
hxcpofitiofalfa fimiliter eft. philofophus enim t.Phyfic.vnum fubie&um abvnica conten¬ 
tu oppofitione fufficere pro omniu reru ortu & interitu dixir.plura autc his vel ex parte fubie 
fti vel ex parte oppofitionis,vel ex parte ytriufq; fuperfluunt. veru hi hac ratione,de facili fol- 
uunt. fatentur enim Sc ipfi materiam elle vnam fpecie plures autem numero materias fub fe 
corinentem,vtpote materiam ignis,matcriam aqua:, fed hoc auxilium nullum eft.Hos arcuit 
Alexander a.naturalium Quxftionum : materia non elle genus aut aliquod vniuerfale quod 
poflitde pluribus jpr$dicari, quod ita perfuadet, materia in re eft, atq; principium reale om¬ 
nium eorum qua?fubLuna fiunt, vt i.Phyfic.conftat. genus autem eft lolum nomen,atq; ha¬ 
bet elle per opus intelle&us, quemadmodum ipfe Alexander in 1.Naturalium qua?ftionum 
D demonftrat,a quo mutuatus Auer. 1 .lib.de Anima & x i.Metaph.intelleiftus (inquit) eft qui 
facit vniuerfalitatem in rebus transferens res de ordine in ordinem.& in 3. com.de Anima fi 
darentur vniucrlalia Platonis,non ellet ncceilarius intellc&us agens.quare genus non erit ma 
terix, & eadem ratione nec fpecies: quoniam fpecies etiam eft ope in telle&us, nec eft princi¬ 
pium rei naturalis,quare nec fpecies ipfa erit. Rurfus genus & fpecies funt xterna per fuecef 
fionem indiuiduorum,qux fiunt & intereunr.materia autem permanens vna numero incor¬ 
ruptibilis eft, vt 1 .Phyfic.demoftrat Arift.crgo materia nequit elle autgenus aut fpecies. mul 
^militer Alexan.citato capite funt rariones, quas infra fepatato loco latius explicabimus, 
? Uod totum AlexandridiAum Auer.confirmauit i.Diuinorum dum inquit, materia differr 
^gencre,qui a eft vno numero in multis,fecundum quod effe eius eft in porentia-genus autc 
dc V " Ul ^ ' n *° rmamedia itUcr a <ftum & potentiam in multis & ideo habet genus prxdicari 
ride f n ° US ^P CC1 ^ US & deindiniduis illarum fpecierum. materia autem non poteft prxdica- 
t ue ^ CC i e ^ us g cncratis ex ea. Antiqui autem,& maxime Alexander, fcripferunt demonftra- 
< ' ,quo mat eria non eft genus, 6 c per confequens nec fpecies. fed ha’C non carent difficul¬ 


tate 


Tmc. tf. 
Ttx.i, 

Ttx. 

Tn. jq . 
Tmc.se. 


Com. t. 
Cim. 4 . 


Cfa. 17. 











7V*.49. 

7cx.6i. 


Tcx.6. 
Tex. 66. 
Tetc. 14 . 


Cim. 14 , 


2 2 Quinti; Bonioan. De prin. naturae 

tatc Aucr.enlm 5.Mctaph.inquit materia prima eft ranquarr, genus altiffimum: materiavero E 
propinqua eft vltimam formam habens in generacione,nift eilct quod maceria non eft vere gc 
nus fed tanquam genus dicitur iimilitudinem habens cum ipfo genere non quoad prxdica- 
tionem fed quoad hoc, quoniam vti genus fupreinum eft illud aucore Porphyrio fupra quod 
non eft aliud fuperius genus in quod refolui poreft vnam diiraxat obtinens habitudinem, 
quod cum fir genus nequit efte fpecies : ita prima materia non habet aliam priorem mate¬ 
riam fupra fein qua rcfoluatur. qua? cum fit patiens, nullo patio poteft cile agens, & in illam 
cun&a refoluuntur,quemadmodum ex illa eunda eductintur.Demum quxcuq; differunt nu¬ 
mero & conueniunt fpecie habent materiam apud peripateticos : vt reflatur Arift. 1 i.Diui- 
norum 8 c i.Cccli hoc idem Auer.in prima difputatione cotra Algazelem. atqui per hos mate¬ 
riar prima? differunt numero, quare vr alias materias primas habeant necclle eft, 8 c fic de illis 
poflct quxri fi differunt numero alias materias prima habebunt, quare in infinitum clfet pro- 
ceflus.nec illae eflene materia' priniaiquoniam principia natura non fiunt ex aliis,alioquin 3 c 
principia & no principia forent, nec ex alterutris, quare cum mareria fit ex natura principiis 
vnum priorem materiam habere nequit. Rurfus qux numero multiplicata: funr, apud Arift. F 
vt corrumpantur ncccile eft,vt locis iupra citaris parct,modo fi materi? prima: numero cilenc 
multiplicata, vt illi fatentur & fpecie conuenirent corrumpi ipfas necdfceft. Quareef- 
fent antequam fierem & corrupta; forent antequam corrumperentur, vt i.Phyf.ratipcinatur 
Arift.Poftremum in 1. de Generatione &c interitu, inquit Philofophus» materia prima eft vna 
numero, iimiliter i,Phyfic.&: xz.Diuinornm. quare vana eft horura pofltio. 

c De initate materia opinio uduer. fep. x i. 

Ver. itaque 12.Diuinorum quo in loco de hac materiar vnitate \ propo- 
fito multa dixerat, atq; faretur materiam vnam numero fore per priuarionc 
omnium formarum . quoniam in fua natura nullam formam claudit nec 
formx priuationem . tunc enim ipfa non forer omnium formarum rece¬ 
ptaculum vriipfe in Auicennam i.Phyfic.monftrauir. non autem vna di- ^ 
cicur per aliquam formam quee largiatur materi? illam numeri vnitatem, V 
quemadmodum Socrates vnus numero & pofitiue dicitur ob forma fuam, qux largitur fibi 
illam vnitatem numeralem.quare ex didis manifefta eft opinio Aucr.materiam vnam nume¬ 
ro fore per priuationem omniu formaru & vnitate priuatiua, vtaiunr, n 5 autem per aliquam 
formam,&: vnitate pofirina.fcd Auer.poiitionemreccnriores aliqui larini ita argnunt.omne 
quod eft rea! e ens & pofitiiuim extra animam in rerum natura exiftens habet vnitatem rea- 
lem pofuiuam &no:i priuariuam 4.1)iuinorum reflatur Philofopluis, atqui materia eft ens 
rcalepofitiuum extra animam exiftens quemadmodum fuperiore difputarione docuimus, 
igitur materia erit vna numero pofitiue non priuatiuc. Adhuc y.Diuinorum philofophus 
quadrifariam vnum fpargit vnum numero vnum fpecie vnum genere & 4. Analogia, hacau- 
tem vnitatem priuariuam non meminit, quod per ipfum Auer.citato loco confirmatur, qui 
declarans hanc vnitatem priuatiuam afferit Arift. ipum non cognouifle. Pra*terea fi materia 
eo vna numero priuatiua diceretur: quoniam caret dante libi vnitatem pofitiuam numerale, 
eadem ratione ipfa numero plures priuatiue diceretur: quoniam caret etiam multitudinem H 
dante pofitiuam. quare vna & plures numero priuatiue materia foret* quare poffint dcvno 
duo oppofita verificari, quod valde abfurdum eft. Adhuc non diceretur magis materia vna 
numero priuatiue quia caret forma dante fibi vniratem pofitiuam quini vna fpccic vel vna 
genere qnoniam caret vnitatem fpecificam 3 c genericam forma fibi dante.quare Auer.pofitio 
falla eft (inquiunt) iccirco ipfi afferunt materiam vnam fore pofitiue vnitate entis, quoniam 
ens vnum & bonum idem funr. vti Arift.4.diuinorum monet. Quaproprercum materia fit 
ens per fc, erit vna vnicatepofitiua entis.fed hi in reprehendendo,non carent reprehenfione. 
videntur enim mihi quid velit Auer.ipfos non percipere.quare aperienda prius Auer.opinio 
eft, deinde hi arguendi funt,at pro fententi? Auer.intelledhi fune nonnulla fufeipienda. pri¬ 
mum cft,materia trifariam confideratur vel vti eft omni forma priuata, quomodo non ha¬ 
bet elfe in rerum natura. perpetuo enim inuenitur quid 8 c qualis poteftace, tamen ad aliud 
quid & ad aliud quale quibus ipfa adtu caret, fed in mente habet dutaxat efte, & non imme¬ 
rito ens rationis ab Auer.loco citato dicitur, Sc longe ipfo prior Alexander peripateticus, in 

libra 
























Seftio Prima. 23 

A libro de longitudine 8c brcuitate viti vel confideratur vt eft fub hacforma,f.bouis potentia 
tamcn,ad reliquas formas recipiendas Se fic habet ede in natura entium, tertio autem modo 
confideratur vti cft fub hac forma dutaxat quod potius fubiedum, quam materia dicitur ex 
Boetho referente Themiftio i .Phyfic.Quam rem exemplo fub oculis id manifeftemus. in re¬ 
bus enim abditis Se qui fenfus iudicium fubtcrfugiunt exempla adintelligentiam plurimu 
conferunt. C?ra trifariam fpedari poteft vel omni prorfus artis forma priuata vel fub hac for¬ 
ma equi: potentia tamen ad reliquas formas,vel tertio vt fub hac forma dutaxat eft, hoc pado 
& materia fpedari poteft,vel omni prorfus forma priuata,& ile eft ens rationis,& habet ede 
dutaxat in mente,quod aliqui primum naturae fignum dixerunt, vel fub hac forma, potentia 
tamen ad reliquas,quod fecundum natura: fignum nonnulli nuncupant: vel tertio vt eft fub 
hac forma, quod potius fubiedum qu 4 m materia nuncupatur, ferriper enim materia futura 
refpicit,aliud vero fufeipiendum eft id,quod vnum eft duobus modis fpedari polle, vel pofi- 
tiue,vel priuatiue.pofitiuc autem illud vnum numero dicitur,quod habet formam Sc condi¬ 
tiones largientes illi vnitatem pofitiuam numeralem, quemadmodum eft Socrates Se Plato, 

B V cl vnum fpecie pofitiue dicitur, quando habet formam & conditiones i quibus vnitas fpc- 
cifica emanat, llmiliter vnum genere pofitiue dicitur, quod formam 8 c conditiones habet: i 
quibus vnitas generica proficifcitur. quare tot etiam modis vnum priuatiue fumitur: vnum 
enim numero priuatiue dicitur,quando caret forma,qu? largiri poteft vnitate numeri.fimili- 
ter vnum fpecie vel genere priuatiue dicitur quando formis caret a quibus vnitas fpecifica, 
vcl generica,proucnit.Quare cum materia eft carens in elfentia fua omni forma,vt Omni vni¬ 
tate pofitiua careat, neceile cft & numeri fpeciei, ac generis. fi enim aliquam formam in fua 
elfentia clauderet: alias nunqua reciperet; Se tunc omnis generatio foret alteratio; vt vbique 
Auer.dicere folet.hinc citato loco i i.Diuinorum his verbis fuam fententiam explicauit.Co- 
munitas materis prini? differt a communitate vniucrfalium prscipue generis, formi enim 
communes in quibus reperiuntur vniuerfalia funt injpotentia,& ideo fcire aliquid fecundu, 
quod eft vniuerfale,eftfcirein potentia : c6municatioigitur,qua:intelligiturin formis com¬ 
munibus habet ede extra animam in potentiarifta vero communicatio qua: inrelligitur in ma 
/-• tcriaprima,eftpurapriuatio, cum non intelligaturnifi perpriuationem formatu indiuidua- 
lium ex ea. ex his igitur Auer.verbis, liquido conftat quod materia prima nequaquam in fua 
edentia formam aliquam claudit: a quaaliqua vnitas pofitiua fibi proficifci poteft: quemad¬ 
modum vhiuerfale quod obtinet communitatem extra animam ob aliquam formam potem- 
tialera, Sc imperfedam.qu® eft propria ipfi vniuerfali: fed vna dicitur per priuationem Sc in 
differentiam omnium formarum. & ifte eft verus intellcdus materia prim? circa eius unita¬ 
tem,qui nunquam eft didus ab Arift,in loco, aliquo fed inuenitur indui in verbis eius.hanc 
enim vnitatem tum i.tum 7.Diuinorum videtur Arift.innuifle. & lo.Diuinorum cum alfe^ y 
rat in fundamento naturae nihil ede diftindum atq; materia negatione cognofci: Quare qui Ttx.V’ 
fit Auer.opinio, ex didis manifeftum eft, nunc vero eorum pofitio reiicienda eft atque ita 7Vx.»4, 
eos arguamus, non enim rede afferunt vnam fore materiam pofitiue,vnitate entis, quicquid 
enim repetitur in genere reperitur in fpecie.quicquid enim cft animal eft tale animal, ac ma¬ 
teria eft vna vnitate entis, quod eftgenus tranfeendens vti Metaphyfici loquuntur, ergo de¬ 
bet ede vna vnitate fpeciei Sc numeri. tunc quaeratur ab his, aut erit vna numero priuatiue 
D vel pofitiue.fi primum:habetur cotra illos propofitum.non fccundum.quoniam Arift.4.Di- T1x.11. 
uinorum, omnis vnitas numeralis pofitiua i forma cft, modo manifeftum eft in fua natura, 
nullam formam materiam habcre.Deinde hic vnitas, quam hi fingunt entis,compctit eun¬ 
dis rebus. lapis enim eft vnus vnitatecntis,quoniam cum fitens: eft vnum. fiquidemens, 

Sc vnum, conuertuntur. quare omnia edent vnum hac entis eorum vnitate. igitur non eft 
propria materia, illa vnitas. Ad hic quicuqueconueniunt genere, differunt fpecie a defini¬ 
tione generis, atqui per hos materia eft vna vnitate entis generis : quare ipfa materia habebit 
plures materias fpecie Sc numero differentes: quod valde (vtfupra probatum eft) ridiculu 
e ft. Nec propter illas,quas afferunt rationes: ad hanc fententiam adduci ipfi debuident. tum 
Tiniam de facili rationes illa: dilui poflunt, tum aduertere debuident: illas rationes, longe 
illis pti or ibus,qui Aner.dodrinam fcquuntur, fecille: atque illas foluide. quare aderimus: 
quod vnitas pofitiua, bifariam eft. altera adualis, altera potentiahs, modo vti materia eft, 
ens potentia, ita cft vna pofitiue potentia, non autem inadu. quare ficintelltgcndaeft, eoru 

prima propofitio: vt de eo quod litinadu, verificetur. non autem de eo quod eftpotetia. ab 

1 And. 



2 4 Quinti; Bonioan. De prin. natura; 

Arift.autem hxc vnitas non ponitur quemadmodum ab Auer.ita etiam affirmatur, nihilo- E 
minus ex verbis fuis, hoc elicitur, vti lupra monuimus, vel non repugnat fuis principiis aut 
fuo philofophandi generi, qua? omniafic dicenda funt, vt ait Themiftius. nec illud quidem 
materiam, polle dici plures, &: vnam numero priuatiue, quoniam non cft fimilitudo in¬ 
ter vnitatem priuatiuam & multitudinem pluralitatis priuatiuam.fiquidem omnis ratio vni- 
TW.ii. tatis petenda eft ab indiuifione. vti y.Diuinorum, ait Philofophus . ipfa autem indiuifio cft 
quidem priuatio. quo fit,vtpriuationi fit valde vnitas propinqua.non fic autem eft,ipfa mul¬ 
titudo. quare ipfa potius dicenda eft materia vno numero priuatiue quam plures priuatiue. 
Alia: autead hancrationeab Auerroiftis petatur folutiones.hasc enim mihi potior videtur.no 
cft autem abfutdum qua ratione nuncupatur, vna numero priuatiue materia,quoniam caret 
forma date fibi vnitatem. eadem ratione poteft dici vna priuatiue vnitati fpeciei,aut generis, 
quoniam caret forma, illi hanc vnitatem fpecificam, autgenericam largiente, illud potius 
quim hoc voluit Aner.dcclarare,quoniam maior de ipfa vnitate numeri,eft difficultas:quam 
de vnitatefpeciei, aut generis, vt ex verbis eius citato loco elicitur, quare Auer.fententiaeft, 
q, materia in primo naturae (vt aiunt) figno, mente potius quim recomprehenfa omni pror^ F 
fus priuata forma, vna dicitur vnitate priuatiua. in fecundo autem natura: figno, & vt in rerii 
natura inucnitur, vna dicitur ob formam dantem fibi illam vnitatem perfe&ionis. & forma 
enim eft omnis vnitas pofitiua, vt z.de Anima dicitur. Acq; haec in Auer.gratiam fint didta. 

Opimo Alexandri de initate materia. (ap. x 1 1. 

>Eter.vm & fi Auer.fententia defendi poteft, vtiam docuimus, eft tamen 
alia Alexandri opinio, in i.Naturalium quaeftionum illa Auer.longe pro¬ 
babilior, alferit enim & ipfe vnam numero elfe materiam non priuatiue. 
quemadmodum credit Auer.fed negatiue. plurimum enim, inquit, differt 
inter priilationem, Sc negarionem. in quibus enim negatio eft vera, in his 
priuatio non fequitur, quoniam dicimus Jignum non effemuficum. non 
pfumeffe non muficum. negatio enim abfentia eft rei fine aptitudine ad ^ 
rem recipiendam.priuatio vero rei abfentia eft, cum aptitudine tamen ad illam recipiendam, 
quemadmodum in 2.de interpretatione, & 1 .Priorum docuit Arift.quo fit, vt cum dicimus 
materiam effe inaffcftam,i.informem , nonintelligimus nomine inane&i priuationem qua¬ 
litatis, fed prorfus negationem qualia funt illa, illiceratus & immuficus,pro eo quod eft non 
mufifus, non literatus . nam fi inaffedHo illa priuationem fignificaret, cum priuatio quali¬ 
tas quxdam effc videtur materia, in fua effentia aliquam haberet, quare potius negata quam 
priuata materia, in fua effentia dici debet, fua enim natura nata eft recipere omnes formas, 
decem generum. & fimiliter omnes illarum formarum priuationes .quare fua natura non 
claudit aliquam formam, aut illius form? priuationem. fi enim aliquod illorum in fua ratio¬ 
ne haberet, atqj clauderet in altero nunquam fafta iret, vti homo nec muficus eft, fua natu¬ 
ra, necimmuficus. fi enim muficus foret fua natura, vel immuficus, nunquam muficus vel 
immuficus fa&us iret, nullum enim oppofitorum in alterius oppofiti naturam mutatur, 
quare potius in fua effentia negata potius materia,quam priuata dici debet, qnemadmodum 
homo negatus potius fua natura, quim priuatus a mufica>& abimmufica dicitur: quapro- H 
pter & Philofophus 7-Diuinorum hoc fignificanit cum afferuit materianon eft quid,non eft 
qualis,non eft quanta, nec eft aliquod quibus ens eft dererminatum. Non enim dixit mate¬ 
ria eft non quid,eft non qualis,eft non quanta, plurimum enim differt,hoc vel illo modo di¬ 
catur, nam hoc,fcilicct non quid non qualis, cum fit affirmatio ea quas tranfpofitione dici¬ 
tur, asquiualet priuationi. illud vero non eft qualis fua natura, asquiualet no amplius priua- 
tioni fed negatio eft quod de materia verum eft. quare cum priuatio qualitas fit materia vna 
priuatiue dici non poteft fed potius negatiue. eft enim ipfa omnium formarum, & illarum 
priuationum negata, quare vna negatiue formarum & priuationum dici debet materia non 
autem priuatiue. vt Auer.credidit. hanemet pofitionem Themiftius fequitur 1. Phyfic. in 
digreffione de potentia materia?, fed hanc Alexandri opinionem labefaftare Sc cneruare cre-« 

>h expofitione^f dit Simplicius 1 .Phyfic.primo quidem fi priuatio eft qualitas, vt Alexander credit, ipfa autc 
tex. 6 u qualitas cft forma.omnis autem forma,quae oritur & interit priuationem habet, quare illius 
j>riuationis,qiK£ ab Alexandro qualitas & forma dicitur,erir priuatio.&,cura priuatio abfen¬ 
tia fic 













Se&io Prima. 2/ 

A ria fit erit profehio abfentia abfentix, quxratur demum de illa priuatione, quae eft priuatio 
illius qualitatis, qux ab Alexandro priuatio dicitur, aut eft qualitas, aut not» > non fecun¬ 
dum. non enim eft maior ratio, de vna priuatione, quam de alia, igitur primum, quare cum 
illa priuatio (it etiam qualitas, & per confequcns forma generabilis & corruptibilis, & om¬ 
nis lic forma habet pnuationem. quare erit priuationis priuatio, & cum priuatio fitquxda 
abfentia, erit abfentix abfentia. Demum rcuertatur quxftio fu per eandem priuationem, & 
hocabibir in infinitum.Prxtcrea Ii materia vti capax eft fornix, ita priuationis illius formx, 
cum ergo aderit forma, in materia, nempe bouis apud Alex.materia nata eft etiam recipere 
priuationem formx bouis, & quando materia habet formam bouis, in fe rcfpechi formx fu¬ 
tura;, vocabitur priuatio. illa limiliter futura forma dicitur priuatio formx bouis. quare ma¬ 
teria habens formam bouis, habebit priuationem : hoc eft formam bouis qux erit priuatio 
relpehu alteriufrformx priuatiux. quare habebit priuationem priuationis. tunc quxrir, vt 
forma introduha eft, priuatio priuationis, quod fancabfurdum eft, vel erit quadam alia pri¬ 
uatio cooxiftens formx, & hoc fieri non poteft,quoniam omnis priuatio,formx eft oppolira. 
B quare duo oppofita fimul erunt, fed ratio hxc nimium obfcura eft, & ego femper dico hunc 
interpretem, interpretem indigere, ipfam ergo explanare aggrediamur : vult quidem Simpli¬ 
cius vt ipfe fequens verbis, citato loco innuit, aliam fore priuationem,qux in categoriis per¬ 
trahatur ab Arift.ab illa, quam in j.Phyfic.declarat, & qux numeratur tertium principium 
natnrx. illa quidem priuatio, qux in categoriis pertrahatur: aduerfatur habitui, vt ccccitas 
vifui, i qua ad habitum non datur regrcluis. bene autem ab habitu, ad illam, nam fiquifpia 
euaferit cxcus.vifum iterum recipere non poteft, neq; caluus denuo fiet crinitus,neq; eden¬ 
tulus, rurfus naturales dentes obtinebit, quare ab hac priuatione, ad habitum non eft re- 
grcllus. illa autem priuatio, qux in lib.i.Sc z.Phylic.ab Arift.trahatur, tendit ad ipfiim ha¬ 
bitum potentia exiftens, ad ipfum in puta abfentia. atq; ante formam, & poft formam eft, vc- 
lutquxdamabfentia formx: cumaptittidine tamen ad illam recipiendam, omnis enim res 
natura, fit ex non tale, quod aptum tamen eft fieri tale, illa autem priuatio, qu? in categoriis 
trahatur, non eft formx pura abfentia cum aptituciine ad illam rccipicdam, fcd qualitas con- 
ftituens,aliquod fubiehum, vt excitas inoculo : qux femper poft formam eft,ac de hac pei- 
^ uationcdicitur, quodipfaperpetuoprxfupponithabitum, exdihis ratioSimplicij apparer 

valida '.quoniam fi priuatio eft dutaxat abfentia formx, non poteft elfe aliqua qualitas pofiti- 
ua, quoniam vel eft forma introduha in materia, Sc hoc non eft, quoniam fi priuatio eft ab¬ 
fentia formx cum aptitudine ad illam recipiendam, vna amem forma non eft abfentia alte¬ 
rius cum aptitudine ad illam recipiendam : fed eft ipfa materia, ergo forma introduha non 
eft priuatio priuationis, limiliter nec poteft e(Te alia priuatio formx coexiftens,quoniam duo 
oppofita fimul forent, fiquidem omnis priuatio fornix opponitur. Adhuc & nos in Alexan¬ 
drum initamus. Non enim videtur verum : materiam ellc negatam, fed potius priuatam : vc 
eifdem armis illum arguamus, priuatio eft abfentia cum aptitudincad recipiendum, negatio 
eft abfentia line apti tudine, led materia eft apta nata, omnes formas recipere: vti omnes con¬ 
fitentur, ergo materia priuata potius, quam negata dicenda eft. fed hxc in Alexandrum, nul¬ 
lius lunt momenti.difficultas enim huius controuerfix intra Alexandrum & Simplicium or¬ 
tum labet: num,f.priuatio, vt eft tertium principiorum naturx aliquod conftituar. vt vide¬ 
tur Alexander tenere, an nil conftituit, vt Simpl,probat, & quemadmodum ipfo notauit 
j.Phyfic.in expofitione tex. i y.Nos vetoqux iftarum opinionum fu probabilior feparato lo¬ 
co, per fedifcutiemus. Poteft autem Alexander ita vendiciri ab his calumniis, quod priua¬ 
tio non eft pura tantum abfentia, fed forma, qux ab Anft.deterius contrariorum, nuncupa- 
tuijConftituens aliquod compofitum, abfentia tamen nuncupatur, refpehu alterius form? 
adueniendx, quare nec eft abitio in infinitum, fecundum vero eius argumentum, non cogit, 
quoniam bos, habens formam: illa forma dici poteft, & forma pofuiua con ftituens bouem 
ineire bouis, dicitur autem priuatio, vt futuram formam, refpicit. tertium autem quod 
nos fecimus, nec cogit, cflentia autem materuj vere negata eft, quia nt)n eft apta 
nataneniortns,aut priuatio: tau&ctli foiiiuua ocpriuata. 


D 


pnuatic 

quate vna numero negatiue erit materia, 
potius quam priuatiuc 


Oplni9 


\ 


in txpoJiiiot*%*> 

tfX,i /. 



2 6 Quinti; Bonioan. De prin. naturae 

£ 

Opinio propria de <vnitate materia. (dp .x 111. 

Vlta aurem funr, qus Auer.& Alexandri fententiam, maxime labefacta¬ 
re videntur, quare ab vrrifq; dilfentire cogimur, cum enim maceria fua fit 
natura ens pofitiuum, & iform? elfe longe diftin&um, vti fuperiore difpu- 
tatione docuimus: ens autem & vnumeandem fignificant naturam, quem¬ 
admodum 4.Diuinorum certatur Philofophus-.igitur materiaverit vna pofi- 
riue. adhsc vnitas materis in primo (vt aiunt) natura? figno i diuino confi- 
deratur: cuius eft abfoluta confideratio. priuatio autem, & negauo fune entia refpe&iua. 
igitur in illo priori, materia erit vna abfolute, & pofitiue, non autem priuatiue, & negariue. 

Tm.fr vu Auer.& Alexader crediderunt. Demum 7,Diuinorum Arift.materia,inquit, nec eft quid, 
nec eft qualis, nec eft quanta, nec eft aliquod aliorum, quibus ens eft determinatum, nec ne¬ 
gationes horum, quare qua ratione, non includit priuationem materias in fe, eadem ratione, 
nec negationem, rationi confentaneum eft. Adhuc nulla negatio, ens aliquod abfolutum, F 
conftituit, igitur materia non erit vna negatiue conftituta in elfe illo natura; priori, per nega- 
tionem.Prsterea, aut h?c negatiua vnitas eft nihil,aut aliquid, fi autem nihil, igitur materia 
forer nihil, ens enim, & vnum idem funr. quare fi vnitas materias, nihil elfet, materia nihil 
foret, fi autem haec vnitas negatiua erit aliquid pcrcun&abimur aut accidens, aut fubftsn tia. 
fi autem accidens, idem abfurdum. fequitur Alexandrum, quod quidem abfurdum alferit 
ipfefequi, dicentes, priuationem habere materiam, nempe aliquam qualitatem, innatura 
fua in eluderet, fi amem fubftantia, quae fubftantia queritur ? non forma, aut compofuum, 
quoniam ipfa fimplexeft, & illa vnitas vti omnes concedunt non eft ipfi materiae a forma, 
igitur erit materia, quare cum ipfa ens pofitiuum exiftat, vna erit pofitiue.Demum i .Phyfic. 
jnateria hoc aliquid dicit clfc magis, relpe&u priuarionis, ergo non erit vna numero priua¬ 
tiue. quare in propofits folutione difficultatis,duo aflerimus,quae etiam fupra adnotauimus. 
Alterum quidem eft in rerum natura, materia vna in aliquo vno ente particulari, non inue- 
nitur, fed in varias menre formarum diftradtas portiones, vniuerfum autem folum ex tota q 
condar materia, quocirca sternum ab Arift.in i .c 5 m.de Caelo dicitur, fi autem materis por¬ 
tionem, vniuerfum haberet dutaxat: quemadmodum eft aliquod particulare ens fnbluna, 
.futurum c(Tet, vt intereat, quemadmodum &c ipfum particulare. & ideo non eft inftituta ma¬ 
teria: difputatio, num materia vt eft fub.formis, fit vna, fed de illa materia, qus inrelleChis 
ope omni forma ab ipfa circufcripta: & vt hi loquuntur in primo figno naturs confideratur. 
qua in re vt veritatem peripateticam, infpiciamus Arift.fententiam, 6 c fundametum cui ipfe 
multum in Platonem innititur.4.Diuinorum fomentes ens vnum bonum, verum, eandem 
fignificarc naturam, quo fif, vt vti res fe habet vt fit, ita fe habet vt fit vna bona, & vera,& 
e conuerfo. quare fi res ens eft perfedtum, atque perfeftiffimum, vna erit perfe&a, & perfe- 
£tiflima. Deus nempe ens eft perfeCH(fimum, ergo vnus vnitate perfe&iffimaj & quo magis 
alia entia ab hoc ente perfeCtiffimo difcedunt & recedunt,ita ab vnitate difccdunr, acq; rece- 
dunt.hinc ergo quo pafto materia,eft ens, eo pafto vna dicitur.cum autem ens fit fua natura 
impcrfe<ftum,vti fuperiore difputatione docuimus,& pofitiuum vna erit, & ipfa vnitate im¬ 
perfecta,qua: correfpondet fos impcrfeCts entitati pofitiua, quas fimiliter fos entitati pofiti- H 
ua correfponder, quoniam ens,& vnum, eandem naturam fignificant.fed dubitabis: quali¬ 
bet vnitas pofitiua, eft a forma,vt i.de Anima dicitur, ergo fi materia, erit vna pofitiue, hoc 
habebit ab ipfa forma,quod omnes quidem negarunt, nifi elfet quod vnitas pofitiua bifaria 
eft,altera quidem perfe<fta,atque hasc a forma dutaxat eft, quia vnitate,materia fua natura vna 
non eft,fed illam vnitatem, mutuatura forma, altera vero vnitas eft imperfedta,& indetermi¬ 
natarum non eft k forma,qua vnitate materia vna eft. hanc autem vnitatem in Arift.multo- 
ties legimus,quoniam cum ens in potentiam,& aftum diuidar, fimiliter vnum,in aCtum, & 
potentiam diuidendum eft.quam quidem potentis vnitatem refpe&u formarum materi? da¬ 
mus.fusantem naturs refpeClu pofuiuam vnitatem afferimus. hinc fuperiores lententis, 
polfunt confiliari materia (inquam) ipfa duobus modis, fpeCtari poteft, vel refpe&u lu? na- 
turs, quomodo cum fit ens fua natura pofitiuum ,Sc imperfedhim, erit fua natura vna pofiti¬ 
ue 6 c vnitate imperfe&a, vel ipfam fpeCtabis, vt ad alia refertur, hoc adhuc bifariam eft, vel 
vt fua edentia, cum referatur ad formas & illarfi relationes, non eft nec elfe poteft vel aliqua 

forma 








Se&io Prima. 27 

A forma vel alicuius form?priuatio,qua ratione vnanegatiue,ab Alexandro,merito dicebatur, 
vel vt nara eft, & apta recipere omnes formas, fua natura, illarum formarum nulla exiftente, 
qua ratione vna vocabitur materia priuatiue, atq; potentia, vt paulo fuperius monuimus, & 
fic forte intellexit Auer.fed mihi videntur omni reprehefione hi non vacare.debuiirent.n.ve¬ 
ra materie,vnitatem pofitiua & refpe&u (usnaturs, non autem illam, que illi competit re- 
fpcdhi formarum, confiderare, & animaduertere. quelibetenim res prius fua naturaeft, 
mox ad alia refertur, quare vna erit materia prima vnitate imperfe&a polieiua,que corrcfpon 
det fue clfentie pofitiue, verum ipfa merito fpecierum, in plures portiones, & in quolibet 
ente naturali, reperttur, non quemadmodum eft ipfum vniuerfale,vt docuit Alexander, que- 
admodum fupra monuimus.z.Naturalium queftionum,fed locus, ad quem ventum eft,nos 
monere videtur, poftquam materia eft vna, & in quolibet ente naturali,eam aggredi difficul q 
tatem num Sc ipfaincorpore ccelefti fit. eft enim corpus ctElefteens naturale vt i.8c j. Coeli 
monuit Arift.qua: tametfi commodius, vna cum illa ambiguitate, num mentes diuins, cor- Tat 
pora in girum lata informenr,atq; illis (vtaiunt) dent cfle,num etiam fi prater mentes abftra TtK ' u 
® «ftas alia forma in ipfo calo fit, in libris de coelo qui nunc in lucem edendi funt, confideran- 
daeli nil fotte tamen erit fuperfluum poftquam occafio fe nobis ottulerit, de hac difficulta¬ 
te pauca verba facere. 

Num materia corporum diurnorum,eiufdem fitrationis 
cum hac noftra fiiblunari, & caduca-. 

Opiniolo . Ojrammatict, Jmcenn&, Egidij. (ap. x 1111. 

Res itaque ex peripateticis, hi viri, non quidem infima: cladis, Io.Gram- 
roaticus apud Grxcos, Auicennas apud Arabes, Egidius ex Latinis afierut, 
corporum diuinorum, eandem fore materiam, ciuidem rationis, cum hac 
noftra entium iublunarium caduca, & morticiniamateria: nec propterca 
ceelum apud Arift. corrumpi & interire dicunt, variis innixi principiis, 
vnufquiique (ecundum propriam fententiam, vtrunque in Arift.do&rina 
& caium non corrumpi, atque materis noftra: particeps eile tuentur. Egi¬ 
dius ergo (vt ab ipfo ordiamur) eiufque aftecla: apud Arift.fatentur duo, alterum in corpore In 
diuinq, eandem cum hac noftra eile materiam : alterum vero nec propterea cadum corrupi L7/ 

necelle eft,quoniam ex appetitu materis pro uenit corruptio quem habet ad aliam formam, cgli.ium 

admodum i .Phyii. docuit Arift. materia vero qua: eft in corpore ccelefti, & fi huius noftra - /ir i rn,tr i lu » 
portio fit illa quam habet forma, fariatur, expletae omnem cius appetitum ad vlteriorem 
formam recipiendam, quoniam pcrfecftiffima eft, qua ratione illa materia corporum diui- p*nk2'i*' 
norum, omnis appetitus fatietatem, ad vlteriorem formam recipit a forma cui a&u fubeft 
corporum diuinorum, quare vlteriorem formam, appetere nequit, quare nec corruptio in 
calo ent: hoc vero eft (ecundum eorum di&um . primum vero eorum enunciatum ita pro- 
bant, in quocunque reperiuntur accidentia, qu ? materiam primam infequuntur, intrinfeca 
D ex natura rei & eiientialia, ibi vt materia reperiatur necelfc eft, atqui in corpore ccelefti acci¬ 
dentia reperiuntur, qu ? materiam infequuntur intranee, & efTentialiter : ergo in corpore 
ccelefti, materia eiufdem rationis cum noftra erit. fecunda propofitio rarum, denfum, fune 
accidentia, quantitas, qus materiam eifcntialiter infequuntur, vti ex definitione horum pa¬ 
tet, in z.de Ortu & Interitu ab Arift.data. Rarum autem in corpora, cadefti reperitur vt 
pars coeli non ftellata : denfum ver6 vt pars eius ftellata, vt in de fubftantiwbis teftamr S & ori 
Auer< Ad haec quacunque mutuo comparantur habent communem materiam, vt z.dcOr- 
lu & Interitu, in Empedociem Arjft.dixit, fi elementa, inquit, mutuo comparantur, mate- T*.t* 
tllm habent canclem : corpora porr6 diuina, & hsc inferiora mutuo comparantur: dicimus 
™’ ra » ‘ ol eft maior terra centum feptuaginta vicibus, terra fe habet vt pun&us, rcfpeciu fir- 
, ' mentl ’ cr 8° corpotadiuinaeiufdem rationis, cum hac noftra materiam claudunt. Prae- 
«ft.iT 1 lT13Ceria cor P orum diuinorum, & horum inferiorum i materia, fimiliter ope intellc- 
tun e ° r ”™ omnil,m circufcriptis formis, folis materiis in vtrifquc manentibus . Quaeritur’ 
c aut ut.t materia: idem (unt, aut differunt, non fecundum dandum eft, quoniam omnis 

P ii diftin&io 








2 8 Quinti; Bonioan. Deprin. natura: 

diftin&io, 7. Diuinorum eft i forma, at ifbe funt materiae: & per fuppofirum, fine formis , E 
mente concepue, igitur non diftinguuntur. Quare primum dandum eft, hanc Sc illam ean¬ 
dem elle materiam, Sc non differre. Adh*xc fufcipiatur, primum, eandem die magnitudi¬ 
nem terminatam Sc interminatam,vt ex Auer.infra planum faciemus* fufcipiatur aliud,ma¬ 
gnitudinem in materia,velut eius affectionem reperin . his quidem fufeeptis, ita inflamus, 
in corpore diuino, magnitudo efl finita Sc terminata, quoniam ipfum efl corpus finitum ex 
i.dcCcelo, ergo in ipfo interminata magnitudo erit per primum fnppofitum ; eadem enim 
eft terminata Sc interminata magnitudo, quare ibi erit materia prima per fecundum luppo- 
fitum. Demum quacunque differunt numero, Sc conueniunc fpecie, habent materiam pri¬ 
mam : corpora porro cadeftia mutuo differunt numero &.conucniunt fpccie, ergo corpora 
cadeftia habent materiam primam . prima autem propofitio ex Arift. plana efl 1 i.Diuinoru. 

Tex. 45. fecunda autem propofitio ab Auer.comprobatur in 2.Cadi Arift. ita ratiocinante, Luna eft 
Commcn.+}. fpherica, ergo omnia aflra funt fpherica, haec ratio, inquit Auer. nullius eft mometi in Aui- 
ccn. nifi fupponamr corpora cadeftia ciufdem eife numeri, & differre fpecie. Amplius 
qtiodcunque illud efl in praedicamento fubftanti.e compotitum eft ex materia & forma: cor- P 
porain giru lata funt in praedicamento fubftamis, ergo funt compofita cx materia Sc forma, 
prima propofitio eft Auer.in ifagogis Porphyrij. fecunda propofitio ira probatur, coelum eft 
corpus, corpus eft genus fupremitm fubftantia. apud Auer. ergo coelum cil in fubftantix 
praedicamento, quarecompuiitum ex maceria & forma. Item philofophus 7. Diuinorum, 

ZV*. j. lolem, lunam, reliqua corpora diuina, in praedicamento fu bftatia: ponit. quare apud Auer. 

corpora cadeftia compofita erant ex materia & forma. Rurfus quaecunque conueniunc de¬ 
finitione, conueniunc elfentia. definitio enim clfentiam notificat, atqui materia corporis 
in girum lati, & haec noftra, eandem habent definitionem* quoniam philofophus largiens 
i.Phylic.materi^defininonem, ipfam die a flem, ex qua fit aliquid, cum iniit primo Sc per 
fe, non fecundum accidens, quae quidem definitio materiae, corporis diuini, competit, eft 
enim ex qua fit corpus diuinum cum in illo in fit, per fe, & non fecundum accidens, acce¬ 
dit quod nullibi materiam definiuu Arift,nifi in 1.Phylle. Quare habebunt eandem defini¬ 
tionem, ergo eandem elfentiam, materia coeli, Sc horum inferiorum habebunt, pollremum ^ 
inftar Auic.fi materia coeli, effiet alia, ab hac noftra, du? forent maceriae prima*, quod eft con- 
traphilofophum i.Phyfi. Sc 2. Diuinorum . Quare vna erit omnium rerum materia, fublli¬ 
narium, & corporum codeftium, Rurfus omne quod proprie monetur, habet materiam 
primam, 2. Diuinorum. materiam (inquit Philofophus) in omni eo quod monetur, intelli- 
gere eam neccffe eft, modo ccelum mouetur, ergo habebit materiam. Demum nnilrx funt 
Arift.fententiae, quae hanc opinionem confirmare videntur. 3 .enim Ccrli, 1 i<tc verba habet. 
7#*.i t quoniam autem eorum, qux natura dicuntur, hae quidem funt fubftantia:. h x autem ope¬ 
rationes, & paffiones horum . dico autem fubftantias quidem fimpliciacorpora, vti ignem, 

Sc terram, Sc eiufdcm generis elementa, & quacunque ex his, pura, etiam rotum cadum Sc 
partes cius. Sc iterum animalia & plantas, & partes ipforum. Rurfus 2.de Generatione Sc 
7 Vv.ji. Jnreritu. hgc verba, inquit. Sunt enim & numero equalia, Sc genere eadem principia, qua: 

in fempiternis & in primis . hoc quidem enim eft vt materia. hoc autem vt forma. oportet 
autem adhuc & tertium exiftens. Quare eandemet corporum diuinorum cum hac noftra 
materia, quae tamen corpora diurna fi materiam claudunt: principium interitus,vti h qc no- H 
ftra entia morticinia, non tamen intereunt vt illa. fariatur enim forma illa perfettiffima cor¬ 
porum diuinorum materia, omnemqj fuum explet appetitum propter fuam perfe&ionem». 
ne vlteriorem formam defideret: entia vero noftra morticinia nullam polfunr reperirc for¬ 
mam, quae materire appeti tum fanare pofilt, qua ratione vlteriorem appetit, Sc fic ortus, & 
interitus, caufa efl. Quare coelum fua natura corruptibile eft ob materiam principium inte¬ 
ritus quam claudit: fit tamen perpetuum i forma eius appetitum fatiante. Nunc autem 
quae fine Io.Grainarici, qux videntur habere maioreim efficaciam, rationes prafequamur. vt 
ipfc in lib.contra Proclum autor efl: 3 c fimilitcr Simplicius refert in 1 .com.de Cado. Sc in 
S.Phyfic. aflignar autem duo : quemadmodum & Egidius, fed non eidem quo ille nititur 
fundameto, alrerum in corpore orbiculari, eundem fore cum hac noftra materia, alterum au¬ 
tem perpetuum ipfum fore : non quoniam forma illa fiuiarur, fed illud eft voluntate Dei, 
quiinfinira: eft potenti^, arq; infiniti vigoris, atque ha:c efl etiam Platonis (ententia in Ti¬ 
meo cunela fua natura poffe non efifc : id tamen non effc Dei infinita potentia, ergo fua na¬ 
tura 




















Se&io Prima. 


29 


A tura cadum corruptibile ob materiam quam principium interitus infe claudit ab infinita, 
qua pollet Deus potentia, xternum efficitur, quam fententiam multis Grammaticus ratio¬ 
nibus perfuadet, materia eft principium, quo res non efle poteft, y.Diuin.Ccelum poteft 
non elfe, ergo cadum claudit materiam . fecunda propolitio ab eodem ira probarur,nullum 
corpus finitum habet virtutem infinitam, quemadmodum S.Phyfic.patet, corpus diuinum 
finitum eft 1.Coeli, ergo habet virtutem finitam, qua finiri & deficere poteft, & per confe- 
quens, materiam claudit, qua poteft non efle. Amplius,omne compofitum, diflofui poteft: 
quemadmodum Plato in Timeo teftatur. corpus autem quod in girum fertur, eft compofi,- 
tum, ergo materiam claudit, qua dilPolui & interire poteft. Rurfus quodlibet corpus eft in 
infinitum diuifibile, vt i.Cceli, & i.de Ortu pater, caelum autem eft corpus, ergo diuidi 
poteft, quare diuidatur ad quandam coeli magnitudinem deuenire nos oportet, aure cum 
vlterius diuiditur corrumpi necelle queadmodum de qualibet reitadiuiduaad fenfurn 
pater, nec tamen illud obftat, ccelum a£hi diuidi non poteft. faltim enim hoc mente dabi- 
tuijVti materia prima, omni forma mente priuata cocipitur, licet reuera, jpfa perpetuo fub 
formis in rerum natura reperiatur, ergo pars illa coeli vt corrumpatur necelle eft, ergo & to¬ 
tum cadum. eadem enim eft ratio totius & partium. Ad huc quacunque aliqua caufaindi- 
gent vt hnt neceftana.perfc non funr, fed propria natura poliunt deficere, fed coelum mate¬ 
ria conftat, ergo vt fit, materia indiget. Quare fua natura deficere poliunt diuinacorpora, 
materiam ergo claudunt, qua ipla non efe valent. Adhuc,aut partes coeli funr finita: aut in¬ 
finita: virtutis ? non mhnit?, quoniam tunc ccrli pars pollet fua natura, & fine toto exiftere. 
infinitum enim lua natura lubfifterc poteft, atqui cadi partes fua natura fubfiftcre non pof- 

i f “imrrommrI!i mat V 0tUm fnnt rclatiua ’ cr g° caIi partes dnfinita: non funt. quare finiti. 

hni « Potentia: cnt, crgo materiam interitus principium claudit, qua 

potcft ’ hoc ' dcm ,ta rurfus poteft probati, aut partes habent *qualem vim 

S”' Z'°T'*A min ° rCm ’ D ° n enim totum eft partibus fuis lon 

ge pollentius, nec ob eandem rationem minorem virtutem, qutim partes habere poteft, nec 

maiorem quomam non datur infinito maius, ergo partes coeli finita: funt virtutis, quare Si 
C iorum fcntcmi ,a ‘ CrUm ^ ^ ^" n elft * finiri P oteft > a “l! h ? c eft horum vi- 


Horum pofitiones refelluntur. fap. 


xv. 



AlT£ rvm qua: hi viri allerunt: nullam firmirate in Arift.dodlrina habent, 
verum,quoniam (vtdidhim eft) duo affirmanr,alteium (vtdi&iKn eft) can- 

izz:^ ,o r Kn r.’ 3,Kwm v "° “ m| p' ibii ' ■««* 

4 ft - P ! f P Ca ' 1 '» cr s° haberent materiam, quare corrumperentur, ex hoc 

D vi;:;«oifibH^ 

2 = 

«ementia, materiam edaudere, principium interit,,!, non ume cortttmpi ipft SedT 
Vtontam aeterna ab alto reddttntur, & Cc ratio philofophi elTe, r„ph,ifica f R."fo Arift' 
,.D,mn°r" m tta rattocmatur, fi i„ lempitetnit, clfet potentia ad efe feiru & ad non 

^ontrad.a.on,! cl, ,„a, e fi.end™ h Lm„e*m datt- 

ttforet 3 Uo< “Cfiqi u, et»Btwnipfiaixerint,fempcrfiqairar quod ratio Arift.cllet fo- 
fi corpora^ 0 “T* f er ‘P arecica ’ hmiliter alia eft ji.Diuinomm Arift.ratio : 

^LZ nq 7 >di T matCnam dancic !', cnt: mentes abiun^in monendo laborarent: vn- 
ftic.r i-,/ poficio, clicr peripatetica, nullius momenti elTent ha: rationes Arift.fcdfoplii- 

adducam„?‘ Pl c CnteS ,otcn !’ cr ?° ,fton,m P° r ‘tio 116 eft peripatetica. Adhxc Adft.reftimonia 
ttanfmut-ra’ 1 ^ cj 01 ? 1 12-P)luin0l ’ uin h^ c habet verba : omnia materiam habent,quicuquc 
• *tur .e., aliam & lempiternorum, qu^cuqj non generabilia . mobilia autem latio- 

nc& 


TtK.il. 


r *M>- 


Ttx. 17 . 


Tetc.Jc, 





3 0 Quinti; Bonioan.Deprin. naturas 

ne, Sc iterum corpora cceleftia non generabilem habent materiam, fcd vnde, Sc quo. Rurfus £ 
fw.u. 8.Dinin.inquit,quoniam pluribus modis,dicuhturcauf?, omnes oportet dicere caulas con¬ 
tingentes vti hominis, qu? caufa eft, vr materia, tncnftrua, quid autem mouens fperma, vr 
fpecies quod quid erat effe, quid vt cuius caula, finis, forfitan aurem h?cambo idem, opot- 
tet autem, Sc proximas caufas dicere qu? materia non ignem, ant terram, fcd propriam circa 
naturales quidem fubftantias, Sc generabiles necclfe eft verfari fiquis rede verfiuur, ft prole¬ 
cto h?caul?, & tot,& oportet caulas cognofcerein naturalibus quidem (empiternis,auc fub- 
ftantiis,alia ratio . forfan enim quadam non habent materiam, aut non talem, fcd (blum fe¬ 
cundum locum mobilem. Rurfus inftar Auer. i.de fubftantialibus, cotium ab his inferiori- 
fW.14. bus fpecie, & genere,differt, quemadmodum «ternum a caduco,to.Diuinorum. ergo prin¬ 
cipia cccli, quemadmodum materia,& forma, qu?ad elferei naturalis requiruntur,lpecic Sc 
genere, ab his differunt, quarecoeleftia, nequaquam habebunt materiam eiufdcm rationis, 
cum hac noftra.Dcmum fi materia corporum ca-leftium, eadem cum hac materia exiftens, 
interitum non pateretur, quoniam illa forma fatiaretur: illud eucnirer incommodum, vt 
apud Arift.daretur infinitum in a&u. quod autem confequitur,vno prius fumpto, probatur F 
quodcuqtiearquiualct infinito, infinitum eft, tunc ita ratiocinamur, materia coeli, habet ad 
formas infinitas recipiendas futuras,appetitus infinitos, forma autem coeli, illum appetitu, 
quem habet infinitum, ad formas infinitas recipiendas materia explet & laciar, ergo forma 
xquiualet omnibus infinitis, quoniam alia ratione non fatiarer eius appetitum, igitur ipia 
eft infinita, atquicquid inabftra&i eft, in a&u eft. igitur daretur infinitum in adhi. Adhuc (i 
morticinij entis materia, eadem effer in corpore diuino : Dens apud Arift.infinit? ellet po¬ 
tenti?, quod tamen peripatetici non k-ntiunr, & nos dtmonftrauimus in noftns de coelo, 
IVw.40. Com.probatur confequentia, Philof.in 1 .Cceli, caufam interitus cognouit bifariam,alteram 
extrinfecam nempe contrarictarem.omne enim quod corrumpitur a contrario corrumpitur, 
vt in primis probauit fermonibus : alteram vero intrinfecam materiam nempe,ergo fi eftali- 
quod quod natura fua corrumpitur,illud tamen non corrumpitur: potentem aliquam habet 
caufam agentem,qu?refiftit illi contrario corrumpenti, ergo finon corrumpitur pernuer- 
uallum quatuor dierum, habet virtutem, qua; reliftir corrumpenti, quatuor dierum, fiau- „ 
rem tempore infinito, non corrumpitur,virtutem aliquam infinitam, necclfe eft cff'e,qu? re- 
fiftat infinito tempore,contrario corrumpente tempore infinito, quare in afhi, porentia ali¬ 
qua infinita foret,fiue fit Deus, fiue alie caul?.confirmatur eodem com.de Coelo.dixit Philo- 
fophus : coelum non corrumpi, quoniam caret contrario, Sc fubic<fto,ergofi fubiedhim cor¬ 
ruptionis,materiam,f.haberet,coelum corruptibile foret, nec illorum refugium valet fariari 
ab illa forma, quoniam tunc ratio philofophi nullius elfet momenti. Adhuc, rationem phi- 
lofophi, in calce 1.com.de Coelo mutuemus, fi per hos portio materie prime, eft in coelo, 
eiufdemrationis,cum hac noftra: accipio hanc portionem, arqueeam, iuxtaluam naturam 
contemplor. h?c materi? portio, poteftateeftad omnes formas fufeipiendas, inxta fuam na¬ 
turam conlideratam, vt ipli etiam tcftantur, ergo fi polfibile eft, quo polito in adtu, non fe- 
quiturid, quod fieri non poteft. bene autem falfum,vt 1.Priorum,& 1.Cceli,monftrauit phi-, 
lofophus, ponatur in adns, ergo portio illa materi?, fub aliis formis erit, fed ipfa femper 
cum forma coeli inftar. quarein eodem tempore, foret fimul,& non foret coelum . foret qui¬ 
dem, quia ?cernum, quod eft omni tempore ens. non foret autem,quia fub aliis formis eius pj 
poteftate rei fuppofiiimus in a&u produdte eft. Amplius, tunc coelum foret ignis, vel ali¬ 
quod fublunare ens, quoniam materia illa luxta fuam naturam, confiderara: potentia eft ad 
formam ignis,vcl alterius alicuius corruptibilis entis, ergo aliquando erit materia coeli, fub 
igne, vel fub aliquo ente corruptibili: &fic coelum apud Arift.non foret ?rernum. omnis 
rm. )1. enim potentia Phyfica,in adhim reducitur apud Arift.i.Coeli, & 3.de Anima. Rurlus aquo- 

Tm.if. cuq; remouctur aliquod pr?dicatum eftentiale, ab illo remonetur & illud, cuius eft pr?dica- 
tum effentiale: fed i corpore diuino, remouerur pr?dicatum efTentiale materi?prim?. igitur 
remouetur materia prima, fecunda propofuio ita probatur, effentiale pr?dicatum materie, 

Tex 11.& eft porentia ,Sc non elfey.Diuinorum, fed apud hos, inccclo non eft potentia ad vltcriojres 
formas, quia fariatur ab illa forma, portio materi?, ergo ibi non erit materia. Adhuc, omne 
com politum ex materia prima, eft de nouo fadtum, quemadmodum probat Auer.in. Auice- 
Csw.iS. nam, 1 i.Diuinorum. at corpora diuina,apud Arift.non funr dc nouo fadta. igitur non clau¬ 
dunt materiam. Amplius,forma coeli, ex eo quod eft nobililfima, omniurn aliarum forma- 

rum fariar, 















Se<5tio Prima. 


3 i 




A rum fatiat, & explet, materis appeti tum, vt illi aiunt: hac ratione vt in infinitum ccelum du¬ 
rare poteft tempns : ergo materia, fub nobiliori forma, longiori tempore, deberet durare" 
quam fub alia,qus. non eft ita nobilis, quonia fi ratio propter quam coelum eft sternum, eft 
propter forma nobili ratem,qus valet materis appetitum fadare, nobilior aliqua forma, ma¬ 
gis deberet lanare, & diuturniori tepore durare, quim ignobilis. Huius tamen oppofitum 
experientia patet, omnium enim formarum nobiliffima, anima humana eft, &c minore tem¬ 
pore exiftit, quam alia forma lpfa longe ignobilior, elephas enim (vt narrat Philofophus) de 
hiltoiia Animalium : ducentos, & trecentos annos viuit. ignobiliffima demum metalli, & 
lapidis forma, longiori multo temporeperfiftit,qu4m forma viuentium. Adhucdiuerfarum 
& genere,& phifqiiim genere formarum,diu^rfae 8c genere,& plufquim genere, fune mate- 
n?: z.Phyfic.at qui forma corporu Diuinoru,& genere & plufqusim genere vt xternu i cadu¬ 
co 1 o.Diuin.ab his inferioru formis differt,ergo materia corporu diuinoru,& hscgenere, & 
plufquam genere differut.prsterea id quod eft fua natura, tale cuicuq; coparatur, femper eric 
tale.at materia fua natura,eft caufa interitus: eft.n.perpctuo,& vna numero, cum priuarionc 
^ admixta.ergo refpeftu etu forms coeli,materia erit interitus caufa.Demu vel cum illa ccelorii 
materia,admixta eftpnuatio vel no. fi fecundu dabitur,habemus id quod intendimus.nec.n. 
ibi foret,prima materia:cu vna numero exiftit cu priuatione,&qu? vnu numero funt,mutuo 
feparan nequeunt, quare cum ibi non fit priuatio,nec erit materia.fi primum dabuntdbi eric 
intentus neccifano, cum priuatio interitus caufa eft, ex i.Phyfic.ergo ibi, nullo P a<2o, enc 
eadem cum hac noftra matena.Rurfus,quicuq; parti fimilari, compedt perfe aliquid, ergo 
& tot. .ied portioni nuteris, qus eft fub ipfa terra, competit perfe pluis formas recipe 
& fub pluribus alus eile formis: ergo & toti materis, hoc neceilano compedt. quate cum 
per hos materia ccel. fit pomo noftrs materis,& ipfanequaquam forma illa erit contenta, 

quemadmodum necalns materis portionibus, fed alias formas recipiet, atm fub aliis for¬ 
mis em, vel fateri coguntur,eande naturam, materis in corporibus diuinis, non elte,quem¬ 
admodum innoftns inferioribus. Prsrerca, ea qus habent eandem materiam, eiufdem ra- 
non, s, mutuo agunt,&patiuntur: atqui corpora diuina, & hsc inferiora, mutuo nequaqua 
Q agunt,6cpatiuntur,vc i.Grh,& i.de Genera.& Intentu Arift.monftrauir, creo non habent 
eandem naturam, materis vmuocam, corpora diuina, cum his inferioribus, prima propofi- 
tiocx i.de Genera. & Corrup.pluribus ab Arift.probatur. Adhscpordo materis, qus fub- 
ftermtur in coelo Luns,aut eft potentia ad formam Saturni,vel non. fi fecundum dabunt ha- **>• 
betur intentum l.enim de Genera.& Interitu, qua^inqui^eandem materiam habent mutuo 
tranfm utantur. (1 primum dabunt, ergo ponatur in a&um cum /it potentia,qus ad adbm fi 
reducitur, id quod nonpoteftfieri apud Atift.non feq «itu r. bene tutem fidium i.Cirii,& 

1 . norum patet, quare cadum Lun?, tunc corrumpetur,& omniaalia corpora orbicularia 
Demum percontatur ab h,s,numluns materi? itaVadatur portio, quemadmodum fik Sal 
tum. ve portio materi? lun?, minus fariatur, quitm illa Saturni. f“prim„m dabunt ereo 
?quahs ellet perfeftioms,forma luns cum illa Saturni, fi magis porrio Saturni fatiatur cima 
eft perfe&ior forma Saturni illa lun?. tunc qusrimus : vel portio lun?,materi?,poteft fariari 
quemadmodum dia Saturni,vel non: fi non,ergo no erunt eiufdcm rationis, quicquid enim 
competit vm, competit & omnibus eorum qu? funt eiufdem rationis, quare non omnia cor 
D pora diuina, eandem habebunt eiufdem rationis materiam,fi habet potentiam ad illam reci- 
piendam, ergo aliquando ad adhim reduci illam oportet. &, quod ifupra diiftumeft fequi- 
tur incommodum, vel potentia aliqua naturalis fpecifica fruftmbitur^uod Deus, & nafura 
no faciunt, ex i.Coeli apud Anft.conftat,an forte materis portio lun? ?mulabitur, perfedio- 
nc-m fu? ?quahs portionis materi? Saturni ? quod valde ridiculum eft. quare horumpr mum 
co^n 1111 r'r nVm e ^ ,ne c minus apud Anft.fecundum eorum didlum,ridiculum,& vanum eft. 
ttlum,f fua natura,corruptibile,ab alio reddi ?ternum. nullum enim fua natura, poifibile, 
quandoq; ens, & non ens, fieri ab aliqua caufa ?ternum,& femper ens poteft, vtin calce 
.°™/ C C^loAjjft.demonftramt/ed hoc non caret difficultate, apud. n.Arift.muld con- .. __ 
tendunt, poflibile etiam ex fe, ab alio poiTe fieri sternum. q„ are & vt nil fit,quod in hac 
noftra traftatione, defiderari poffir, confueta philofophantium via propofi- 
tam difficultatem aggrediamur, aliorum prius de hac re re- 

latis fententiis, mox autem quid nos apud Arift. 
fentimus, adiiciemus. 


Tm.«. 


TtK.il. 


7{um fua 




QuintijBonioan. De prin. natura: 

O^um Jua natura corruptibile, ab alio reddi aternnm pojfit, £ 
opinio philojophantmnu . (ap. x v i. 

ifiTERV m non defunt philofophi, qui in Arift.dotftrina tuentur, multa 
poflibilia, 5 c fua natura no elle : quod tamen ab alio, eterna reddi poliunt: 
quod quidem multis perfuadent. &c primo, ficut fubftantia fe habet ad or¬ 
tum, ita ad interitum : fed mulfcc funt fubftanrix qu<j natar funtoriri & gi¬ 
gni, qiire nunquam oriuntur nec gignuntur, ergo multas fubftantias elfe , 

_ qua? natura fua corruptibiles funt, nunquam tamen corrumpi, non enim 

videtur maior ratio de ortu quam de interitu. Quod autem fint multa, qu$ nata funt gigni 
Ctm. up. & nunquam gignuntur, ex Auer.planum reddunt i. com.de Caelo : forma, inquit, tempore 
inftin&opraeerfe poteft: in materia, quas tamen ad adum nunquam ducitur, quod etiam ex 
Trt.64. Arift.patet, ac fi a propofito rem hanc tra&ante 2.de Gencr.& Interitu . futurus enim, in- 
tilPtrihcrme, quit, quis incedere non incedet, quare poffibilis efl: in aliquo incelTus qui nunqua incedet. F 
Adhaec pars ignis conucxa, qu$ tangit orbem lun^, corruptibilis efl:. habet etenim materiam 
qua:fola apud philofophos caufa interitu $ eft. nunquam tamen corrumpituryergo pofli- 
bile efle corrumpi, ab alio ^ternum reddi poteft. quod enim non corrumpitur, ille ignis ita 
probatur vel corrumpitur in loco vbi eft, vel extra locum, in vbi eft ? quia omne quod cor¬ 
rumpitur ab alio corrumpitur, i cocio corrumpi non poteft : tum quia caelum iplum feruar, 
vt locus locatum : tum quia fuo motuipfum in caliditate propria, magis conferuat: tum 
quoniam omne quod corrumpitur a contrario corrumpi necefte eft. caelum autem igni non 
eft contrarium, alterius enim eft natur$ & conrraria fub eodem genere poni debent. Quare 
i caelo non corrumpitur, nec quidem ab alio igne, quia ille alius ignis non eft contrarius, 
cuius merito eft corruptio : ergo in loco vbi eft corrumpi i nullo poteft, ncc extra locum . 
Nam vel fua natura extra locum ille ignis tenderet,vel ab alio coadtus: non fua natura, quo¬ 
niam leue natura fua non petit deorfum, nec quidem ab alio . Ibi enim nullum apparet cor¬ 
pus nifi orbiculare caelum, quod ipfum legere deorfum non poteft. vel enim illud faceret ^ 
cundendo, & premendo, & tunc omnes lines dudl? a centro ad circunferentiam ccrli non 
Client equales, vel lumine & motu, qux peculiaria corporum diuinorum funt inftrumenta 
apud Arift. quibus in h$c illa agunt, & hoc nec fieri poteft.. motus enim & lumen cu apud 
Arift.calefaciant, folum ignem illum calefacerent magis, atque fubtiliarent & rarefacerent, 
vnde tantum abeft,vt i ccelo, hifce inftrumentis, ignis deorfum detrudatur, quod etia ma¬ 
gis furfum peteret, quare ignis ille fua natura corrumpi poteft, tamen corrupitur nunquam, 
ergo poflibile ex fe ab alio eft ^ternum. Adhuc elementa fecundum eorum vniuerfirates cor- 
ruptibiliafunt: habentenim materiam, 6c contrarium,quae caufxfunt corruptionis, tamen 
illa ^rerna funt, ergo poflibile fua natura ab alio reddi ^ternum poteft. Adhec, fi omne pof- 
fibile fua natura ad adtum reduceretur, & ab alio ^ternum, reddi non pollet, multa eueni- 
rent incommoda. primo, non daretur in natura fruftratorium, nec contingens advtrum- 
liber, ncc oporteret confiliari, &c negotiari. Nulla eflfet laus, nnllumqiie vitium, quemad¬ 
modum abunde docuimus in noftro De prouidentia diuina libello . quod autem ifthcc ab- 
Tix.61. f urc ta fcquantur, ita probatur, fruftra enim illud ab Arift.in 2.Phyfi.dicitur, quod eftadum J-J 
natum propter finem, illum non pertingit: quare fi omne poflibile reduceretur ad a&u , 
necellario cunefta ex neceffitate erunt, & femper quslibct res attingeret finem fuum. 

Adeo id quod fruftratorium dicunt, non daretur. Similiter, li quodlibet pol- 
fibilc ad acftum reduceretur, contingens advtramlibet non effer 
nec conlilium hominis aut negociatio eius valeret, 
cunfta enim poflibilia per aduerfiirios in 
aftum neccirario reduci oportet. 



Refellitur 

























33 


Se£tio Prima. 



Refellitur ofmio ac em rationes vertuntur, £ap. x v 11. 

Bd Hi) num re&e fentiant, profcquamur, atq; afferimus in Arift.do<ftrina 
Tua natura poffibile, ab alio reddi perpetuum non poffe: quod quidem 
planum faciemus, fi quid fit natura poffibilis, neceflarij, & impollibilis, 
prius prxnofcamus. Arift.ergo in calce primi com.de Ccelo, Platonem vo* 
; lens arguere,qui mundum fua natura, corruptibilem, ab alio sternum fore 
himi a aiebat, praecipit, nccefiarium illud fore quod femperens eft, &in omni 

tempore ens. impoffibile autem illud eft, quod femper non ens, & in n ullo tempore ens, es 
quorum neceffarij & impoffibilis rationibus, quid iit natura poffibilis patet; quoniam me¬ 
dium eft inter femperens & femper non ens, fcilicet quod fit quandoque ens, quandoque 
non ens. Accipiendum eft aliud, ex eodem com.de Cado, & ex i. Periherm. & i. Priorum, 
n quod poffibile in effe pofito nullum fequitur impoffibile, bene fequitur falfum . tunc ita in- 
** flamus, fi poffibile fua natura ab alio reddi iternum pollet: tunc duo contradictoria de vno 
verificarentur. hoc autem ita probatur, quoniam polfibile eft quandoque ens, quandoque 
non ens necellarium, femper ens, ergo idem fimul edet & non eilet: non edet quidem pro¬ 
pter naturam poffibilis: femper effet, propter naturam neceffarij. modo illud eft poffibile, 
quo pofito non fequitur impoffibile, fed fi ponamus poffibile ex i'e fieri ab alio iternum: 
fequitur impoffibi le, duo fcilicet contradictoria ede fimul vera. Quare impoffibile erit, pof¬ 
fibile ex fe ab alio fieri neceffarium & sternum. Adhic nullum oppofitum ttanfitin natura 
alterius oppofiti, fed poffibile eft oppofitum ipfi neceffario: quoniam poffibile quandoque 
ens, quandoque non ens: nccedarium vero lemper ens. etenim tempore ens, ergo poffibile 
nunquam fit neceffarium. Rinfus, quod eft fua natura tale, refpeChi cuiufcunque, femper 
ent tale, fed poffibile fua natura, eft quandoque ens, quandoque non ens: er P o refpedtu 
cuiufcunque caufa; femper erit, quandoque ens, quandoque non ens ; quare i nulla caufa, 
qnicunque fit illa apud philofophos, poteft poffibile sternum (k necedlrium reddi. Quod 
q totum firmat Alex, auctoritate Platonis, & aliis demonrtrationibus i. naturalium Quiftio- 
num: fed obiicies, motus ccrliapud Auer. i i.Diuin. fua natura eft poffibilis vt corrupatur: 
$ternus tamen redditur ab alio: quoniam eft accidens, cuius Sc effe & sterniratem, femper 
ipfum ab alio recipit, nili edet (vt ibidem monet Auer.) quod in accidentibus non eft vera 
propofitio poffibile ex le, ab alio non redditur sternum : fed duntaxat in fubftantiis, quo 
paifto illam in Platonem, fub fine i.de Ccelo, in ortufubftantii mundi vfurpare videturiled 
hanc Auer.refponfionem multis moleftant iuniDies,qui omnia feparato loco, fimul & alias 
rationes hoc dcmonftranres, in com.de Ccelo excutiam, Age vero vno prius fumpto, quati 
lintaduerfanorum rationes momenti videamus. Hocautem illud eft, contingens trifariam 
dicitur, vt audior eft Auer. l.Phyfic. & Arift. i .de interpretatione, quoddam eft continens 
vt plurimum quod in maiori parte natum eft eucnire, quoddam efteotin^ens raro, quod in 
minori parte,natum eft etiam eticnire:quoddam vero eft contingens ad vfrulibet,quod ideo 
dicitur, exiquocontingens, quoniam habet naturam, non magis ad vnnm, quam ad reli- 
quum effeftum oppofitum.fi vero magis hunc quam illum effedum producat, merito eft 
D caufs agentis magis ad hunc, quam ad illum effettum impellentis. Hac vero ex equo poten¬ 
tia, non repemur fecundum Auer.in Auicennam, nifi in potentiis paffiuis.non* aiuetn in 
aliquo agente, nullum enim tale reperitur agens exsquo quoniam vel nullum effctftum pro¬ 
ducet, vel fimul oppofitos producit, ergo hic potentia, qm in materia ex iquo rcpencu‘r,& 
ex «lia generabile generatur duplex eft, a tera, qui refpicit formam hanc determinaram, ab 
agente indmftam, vt potius hanc, quam illam formam, recipiat, qui etiam refpediuailnon- 
m» lhs dicitur: qui potentia, ad adhim neceffario reduci debet, fed hic neceffitas cftcxfup- 
jofmone, fi nempe non fitaliquod impedimentum, quod generabile non generatur fecun- 
« •m intentum agentis, & fic efficitur cafus, & monftrum, quiomnia vel exabundantia, vel 

forr „ materii, prouemunt. altera vero eft potentia, qui non magis hanc, qu*m illam 

pot"’^ ^ f P lcir ’ fetl VDU,crfam formam. & vocatur a latinis vniucrfalis, 8 c fundamentalis 
quod' 1 ' 3 ’ ft;cun<ll,in < l uam all( l UOti nec oritur, nec interit, pnterea fciendum, generabile 
non <y ^ 0tcnt ' am "-lAudir, habet exfe, vt non magis generetur fecundum hanc formam,quam 
b cneretur fecundum hanc, fed fecundum illam, quare omne generabile, ncceflarioge* 

E nerabitur. 




€tm. 4 t. 












I 

ii i 


I m\\ 


I i 


t II 


1 

>1 




C$m. it. 


34 Quinti; Bonioan. Deprin. naturae 

ncrabitur,& vt fic nec eft contingens,& poflibilis natura, fed neceffaria. contingens vero Sc J£ 
poffibilis eft,vr refpicit hanc rem illam Formam, quo pafto Sc effe&us fbrtufri» & monftra,in 
rerum natura contingunt. His itaq; fic iaftis ; ad eorum rationes lolucndas accedamus, ad 
primam quidem dicimus, formam tempore infinito, prxfuifle. in ipfa materia, non quidem 
potentia refpcftiua, fed vniucrfali, quoniam materia fecundum hanc'indifferentem porefj- 
ciam,ab sterno,& tempore infinito,apta erat nata hanc formam, quam habctnunc, recipe¬ 
re. fi autem illam non rccepitjillo tempore, in caufa fuit iplum agens, quod materiam fua 
natura* indifferenrem,& ad omnia natam Sc aptam, nondi/ponebac & prxparabar,ad philo- 
fophifenccnriam, exz.de Ortu Sc Interitu, fumptam, dicendum puto, poffibile eile vtquis 
incedar, tamen non incedet: quoniam natura poffibilis eft vt non magis fit hoc, quam illud 
apta, euemre: fed quod nobis magnum negocium faceffir, vt verum fateamur, eft de igne 
tangente orbem Iunx fumptum argumentum, quod ab Arift.inprimocap.de Longitudine 
& Dreuirate vita;, excitatur, Sc ab eodem foiiwur, & a continente ignem illum corrumpi af- 
feucrat. quid autem per continentem intel!igar,cx latinis aliqui,intcllrgunt cadum,quod co- 
linet ignem,& eft eius locus, fed cum vidiftenc quod quicqaid corrumpitur, 2 cotrario cor- F 
rumpitur,ctelum autem igni nequaquam contrarium eft, tum quia eft eius locus, cuius eft 
conferuare locatum, tum quia eiufdcm materis, cum igne, coelum non eft particeps, cuim- 
modi contraria ipia ab Arift.definiuncur. Dixerunt coelum igni elfe contrarium, virtualiter, 
non aurem formalirer. per motum enim coeli,aliqua ftellarum configuratio emcimr,qua» per 
influxum,ab illa caularum,ipfiigni,contrarium redditur coelum. Quare & ignis, ab ipfo cqc- 
locorrumpi poteft: fed horum fententia, vana eft. coelum enim apud Arift.vtex z.Coeli Sc 
i.Meteor.patct,motu,& lumine,agit dutaxat,qux calefaciunt potius,quam quicquam aliud 
operantm,& ipfum ignem,conferuabunr potius,tantum abeft,vt corrumpant.Alexander ve¬ 
ro in com.ipfiafcripcis,fuper librum citarum de Longitudine, & Breuitatc vitae, duplicem 
excogitauit huic argumento refponfionem,& vtraqj cx textu Arift.dcpromptam exiftimat.alr 
tera vero refpofio eft,q? quemadmodum hic ignis nofter,alitur,ita Sc illefuperior,aliuir etifi. 
vbi autem alimentum eft,& id quod nutritur, fit excrementum, quod contrarij rationem fu- 
bit, & fi nihil aliud, hocfalremei contrarium lupra fuerit. quod fi contrarium adeft, & pu- ^ 
gna committitur, eo quod ad eam fequitur interi tus,probat vero quod & etiam manifeftum 
eft excrementum, quod ex alimento exciditur ei, quod alitur, contrarium clfc. a contrario 
enim perpetuo muratio fir. Nam fi primum alimentum, contrarium eft ei, quod alitur, vt in 
i.de Ortu & Interitu docuit Arift.excremcntum vero eft pars,aut reliquia:,primi nutrimen¬ 
ti. quare proculdubio, Sc ipfum erit excrementum, corpori nutriendo contrarium, vnde na¬ 
tura eius,quod alitur,conatur excrementum fibi aflimilarc,vnde non poteft non fieri pugna, 

& proinde fimul eius quod fuperatur interitus, quare apud Alex.igms ille, corrumpitur 2 
contrario, ab excremento quod ibi crt exccfTum cx alimento, quo ignis ille fupra, vt hic no¬ 
fter alitur, alteram vero refponfionem excogitauit, ignem illum qui in loco furfum, manet: 
fore corrumpedum,&: corrumpitur,ab aere,qui fibi contiguus eft : fed vtraque folutio,mihi 
femper dubia vifa eft.Illc enim ignis,nullum ibi habet alimentum,vtpoffit nutriri: nec eft in 
fine ebullitionis, vt hic nofter, quemadmodum Auer.teftatur in 2.de Generatio.& Interitu: 
alioquin vniuerfum combureret, & cgtera elementa deftrueret, cum Sc illis fu longe maior, 
quoniam locus eft illorum,& continet illa,& etiam magis atftinus eft. Nec etiam vere alitur H 
ignis, cum non fit animatus, quorum proprium eft alij dutaxat, quare nec excrementum ex 
alimento,in igne erit. Rurfus ignis hic, qui apud nos eft,ab excremento, non corrumpitur, 
fed vel a contrario,vel 2 maiori flamma,propter conlumptionem pabuli, vt eodem libro au- 
tor eft Arift.RidicuIum demum eft tantum ignem, non conucrtere parnum excrementum , 
necquidem etiam fatendum eft, partes illas ignis, qua: concauum orbis luna:, pertingunt,& 
illi contigua: funt, alimentum aliquod poffe habere, nec enim exhalationes aut aeris partes, 
ibi perringere poliunt. quare prima Alex.folutio, valde ridicula eft. Ncc minus fecunda, 
quomodo enim partes,quae contigit^funt, ipfius ignis fuperioris,orbi Iunx ab aere corrum¬ 
pi poliunt ? 2quo maximo illius partes ignis diftantinteruallo, nifi dicas vt quibuldam ii T 
buit,partes ignis inferiores, furfum petunt iam ex aeregeneratx, ex quibus Sc aer ipfe gene¬ 
ratur, cum.ifthxc elementa qualitatibus fint prxdita contrariis : miuuoq; propterea agunt , 

Sc patiuntur, Sc mutuus ortus,& intentus, quod perinde eft, fequitur. petunt patres fublii 
; ignis orbi Iunx contiguas,atq} illas deorfum detrudunt, vt ab aere, qucmadmodufii 
-3f2 «1 *P C 


miores i 




















Se<5tio Prima. 


3T- 


A & ipf? corrumpi valeant : fed hoc vanum eft. omnes enim ignis partes, cum fint eiufdem ra¬ 
tionis,tedunt femper furfum,& fe ipfas tuentur, nec vna deiicit reliquam deorfum,cum am- 
pliflimus ille fit locus,in quo totus ignis,commode contineri poteffiRurfus orbis icnis,lon- 
ge maior,& pollentior,eft ipfo acre, quare ab acre corrumpi non poteft. Demum AriftJoco 
citato, pr?notati libri, ignem illum fuperiorem i continente corrumpi dicit, quod quidem 
aerem intelligere non poteft. eft enim potius aer cotentus & locatus ipfius i a nis,quarn con¬ 
tinens ignem, & illius locus. quaproprer,vtha;c nonnulli euirarent,modernorum, icr ne m il¬ 
lum negarunt,& fi Anft.vbique iplum aftruat: fed hi de facili etiam decipiuntur, quoniam 
eadem illos fequentur tormeta,de partium aeris orbi luna:,qu£e attigua: fiunt, interitu, quare 
vt verum fatear,mihi femper,hxc difficultas, perdifficillima fuit. confidat ereo qui molen¬ 
tis difficultatis, folutionem Ariftotehcam,qiuerit, Ariftotelem libro citato, & illam excitan¬ 
tem & (oluentem : nobis autem fat effimonftraire locum, & fo!utiones,qua: ad hanc difficul 
tatem anerutur,nullam penitus habere firmitatem, nec me latet quam temerarium eft Arift. 
vocem contrariam proferre: fed contenti erimus,patrocinio Alexandri,donec huius proble- 
mata,longa fpeculanone,& femore & maturiore state, veram caufam affienare poterimus 

Interea ad reliqua pergamus.Satisfacit vero Simplicius:elementa fecundum totum fore cor¬ 
ruptibilia, fed non innui, verum fucceffi« 6 ,& per partes, ficut & de cen tro terr*, in 4 .Com. 
dc Ccrio idem Simplicius fatisfacir. alus vero poftremis dubitationibus, vnica folutione, fa- 
tisfaciemus.poffibile illud enim eft,quod naturam habet natam, & aptam, vt non fit potius 
hoc, quina nlud oppohrum . quare omne poffibile, necellario ad actum reducetur, led non 
determinate ad hunc, vel illum adtum, fed ad omnem adtum. quemadmodum Arift.dicit in 
pr.modemtetpretatione contradictoriam materia contingenti, futura: propofnione verte! 
autialfar, neccftano elle debent, quoniamcleqiioliber.amKi quod eft,vel non eftaffirmauirl 
veram non de.ermma.cad hanc, vel.llam comtadiSomtum veci.as, vel falli.a S eft.T™i 

deba. agens, verum al.um finem conlequ,,,», quem agens non i„,cndeb.„,& reLa,, liliis 
frullm dici.nr, & .emere aliquod fu.Oc Win. quate letnpec pollibiie, .„! ,cl„m te, luatur 
c in vnmctfnm : non tamen ad hanc,vel an illum aflunt, qaemajen.es p t,lenia,ei m ”de 
bant. quorum in caalaellinacenx vel copia, vel dcfedlus, vc4.dc generatione A uiimalimrite- 
llatam rel.q.u.Attft.quare concludendam ell, apad Ari.t.nullum ea fe poli,bile & dcfSla- 
rum, neccfiariucn Ss ar.era.nn ab aliqaa caafa, tedd, polii, cuius h.vc in, .Cceli faa, verbi 
Mamfcftum eft autem, mqan, & alner quod unpoflibile Iit, quod corruptibile eft non cor- 
lumai aliquando, femper enim cr,c limnl cot.up.ibile, & incorruptibile, otiare limal erii 
pofli b' e & femper ell e, & non femper, corrumpi,,,,, ig„ur al.quando corruptibile & li ni 
nerabilecft,faftum eft. poflib,le e,„m eft faflum cllc & non falc e,|l“ mef fi he Vk aS 
fente.la. noi ve.o fide catholica omnia h.vc felfa e,i«.mamus,a.q s c«di, uT. fi, & „ 
tecnus dab,n.,, e Deum Op,.Ma,.iofini, tccircpo.cn, ire,a,q, nml,'«TpoSK?! 
fieri aterna,quemadmodum funt rationales .ininu-&mentes reliqua: abftn&r ex nihilo ib 

t non ob r r, ", I! c r hoc fibi 

lentendam, qux poffibilecft,vt nos obruat, mfi velis dicere (vt moderni credunt) aouam 
<e„a non fore maiorem. quod qurdem non eft dogma peripateticum S- ’ 
quam tamen nos obruet, qux omnia ego alias in C 6 m.de Ccelo, 
hraul expandam, nunc vero filuber. Grammatici, 

Egidij, Auicennx rationes, quanti fine 
momenti, profequere. 


m 


Suerttmtur 





3 6 Quinti; Bonioan.Deprin.naturx 

E 

Euertuntur ratione j Egidtj, Auicen . & Gmmatici. (ap. x v 111 . 

T primvm Egidij rationes, nullam firmiratem habere videntur. afferunt 
O f^Tjl enim Peripatetici: eadem fore in corpore diuino accidentia, vt rarum, 
ftj| denfum, & in ente morticinio, fed non eadem numero vel fpecie, aut ge- 

py nere vniuocis, fed 'analogice eadem funt: quare & eadem materia ibi erit, 

IU qua; hic eft, fed identitate analogica, non verd vniuoca: quemadmodum 

jpfe intendit probare. fimiliter aiTerimus comparationem effici inter vni¬ 
uoca, aut faltim analoga,vt 7.Phyfi.teftatur Arift. Q^arefi corpora diuina cum his inferio¬ 
ribus comparantur, analoga funt, & non eiufdem rationis vniuoca:. Comparat enim Philo- 
fophus in i.Analit.demonftrationem figni, ad illam, qu? eft caufx, qux tamen demonftra- 
#•*». 3. tiones,vtapud Auer.patet,vniuoce non funt,fed comunitate analogia:: quod Auer.i.Phyfi. 

planum fecit, cum naturae definitio non fit vniuoca nec ?quiuoca: fed fecundum prius & p 
pofterius, hoc eft analogice in ?tcrnis Sc corruptibilibus, fed hic videntur fatis dubia. hac 
enim refponfione data, etiam fequitur in coelo fore materiam primam eiuldem rationis . cu 
hoc caduca £c morticinia, quod ita probatur. Illa funt analoga, quorum nomen commune 
eft, & ratio etiam fubftantix, fecundum illud nomen, eadem eft, verum non arque primo 
fingulis participata, fed fecundum prius & pofterius. Hxc enim vox ens, analogum eft ad 
decem categorias : quoniam cunftis categoriis, idem eft nomen, & eadem eiufdem nominis 
natura, fed non fingulis xque participata categoriis, fed fecundum prius fubftantix, & per 
illam pofterius reliquis accidentibus : quare analogum medium erit inter ?quiuocura & 
vniuocum. vitra enim nominis focietatem, fubftantiam, 8 c naturam quanda his quibus di¬ 
citur communem analogata habent, atque in hoc cum vniuoco confentit, quod eandem 
communem, vt illud, dicit naturam : diferepat vero ab vniuoco, quatenus xque primo, 
eandem naturam vniuoca habent: analoga veri» aeque primo non habent, fed prius caufx, 
deinde caufato: cum ?quiuoco verb eo communicabit, quoniam vt illud commune habet 
nomen, his de quibus dicitur. His itaque fuppofitis ita inftatur, fi materia eadem effet in q 
corporibus diuinis, & hic, vnitate analogix, ergo ibi natura materix inueniretur, & prius 
illi competeret, pofterius his inferioribus. hxc enim eft analogorum definitio, vt fupra pa¬ 
tuit: quare cum natura materia fit potentia ad corruptionem, ibi erit potentia ad corru¬ 
ptionem, per prius, his autem inferioribus pofterius. cum autem coelum apud Arift.non 
corrumpitur,vera euaderet opinio Egidij ibi*fcilicet fore materiam,fed coelum non pati cor¬ 
ruptionem, quoniam eius appetitus fatiatur. Ad h?c autem nos ailerimus hanc rationem 
maximi effe momenti, fi vera effet analogorum definitio fuperior data,quam Latini infequu-r 
tur, & etiam nonnulli ex Grxcis.vt Simplicius nofter in categoriis teftatur, fed hi decipiun¬ 
tur . fi enim analoga communem naturam, fed non ?que primo haberent, vt illi fatentur,il¬ 
lud eueniret incommodum, vt Deus non foret aCus fimpliciffimus, atque fumme fimplex, 
jd quod confequirur, hoc modo probatur. Ens competit Deo & his inferioribus analogice, 
fimiliter bonum, vita, & alia id genus c?tera: fed per hos analogum dicit communem na¬ 
turam , ergo Deus haberet naturam propriam, & illam communem analogix : quare ef- 
fet compolitus & non fimplex. Adhxc, omnis natura communis, contrahitur per dif- H 
ferentias proprias & fpecincas ad particulares naturas, vti natura animalis, qu? eft com¬ 
munis, contrahitur ad hominem per rationalis differentiam : ad brutum per irrationalis 
differentiam, ergo natura analogica qu? per has communis eft cauf?& caulato Deo, & c*ca 
turis, contraheretur per differentias ad Deum, & creaturas : quare Deus corapofitus oret 
ex illa natura communi, Sc propria differentia, illam naturam contrahente : queadmodum 
homo ex animalitatc & rationalitate, non minus decipiuntur quantum ad aliud dittum. 
non enim analoga media funt inter vniuocum & xquiuocum : tum quoniam contradicto¬ 
ria haberent medium . xquiuoca enim & vniuoca contradicoria opponuntur . habet enim 
vniuocum eandem rationem, xquiuocum non eandem rationem : quare contradictoria op¬ 
ponuntur. ergo inter xquiuocum & vniuocum analoga non erunt collocanda : tum etiam 
quod dexquiuocis non eft fcientia, ergo analoga refpeCu illius partis, qua participaient de 
xquiuoco, non facerent fcientiam : quare penitus vniuoca erunt. Relicta igitur horum po¬ 
litione cum Simplicioin categoriis, Sc cum Euftratio in 1.Ethicorum afferimus, a qui his 





















Se<5fcio Prima. 


37 


A non eft alienus Ammonius: quod squiuocorum duo funt principes modi, alia funt qqui- 
uoca k fortuna, alia k fcientia, & k confilio, atque h;cquatuor modis partiri poliunt, vel fe¬ 
cundum fimilitudinem: quemadmodum Arift.docet exemplo hominis picSti, & hominis 
veri, & hic cft squiuocorum primus modus . fecundus vero $quiuocorum modus, eft fe¬ 
cundum proportionem & analogiam, vti pes montis & pes le<fti, atque principium quod 
devnitatein numero, & de pun&o in linea dicitur, tertius vero modus $quiuocorum eft vt 
fanitas, qu^ formaliter, Sc per fe, in corpore animalis viuentis reperitur: fecundario verb 
ac vt in ligno, vel vt in efficiente, vel vt in fine reperitur,vt in vrina, in pulfu, atque in medi¬ 
camento fanitas dicitur, quemadmodum 4. Meta.teftatur Arift. Quartus vero modus $qui- 
uocorum dicitur eorum quae ad vnum finem tendunt, atque denominationem ab illo fufei- 
piunt: quemadmodum cibus fanus remedium fanum dicitur, quoniam ad ynam limitarem 
velut ad finem tendunt, & ab vna fanitate denominatur. Hos autem pofteriores ?quiuoco- 
rum & fcientia modos ab vno Sc ad vnum $quiuoca ab Arift. 4. Metaph. dicuntur, qu$ alio 
vocabulo, analoga dicimus. His itaque liantibus aderimus ?quiuoca ii cafu & fortuna, non 
B confiderari k fcientia aliqua, & hoc modo 11 .Metaph. 6 c i.Elench.de squiuocis non haberi 
fcienriam, necdc illis vnam fcientiam confiderare dicebat Arift. Quoniam de illis prxdi- 
cataper fe non dicuntur: fcd duntaxat accidentis, ^quiuoca rurfus, qu? per proportionem 
dicuntur, nec ab vna fcientia confiderantur, quod planum A uer.i.Porter, his verbis fecit. 
Dignitates, inquit, qu$ pluribus fcientiis communes funt, velut fi ab aqualibus aqualia dc- 
mas,qu5 remanent,lunt aqualia,& quacunque vni tertio eadem funt, & inter fe eadem erur, 
fquiuoce lecundum proportionem dicuntur: & proptereaab vna fcientia, non confideran¬ 
tur, fcd H pluribus: squiuoca autem qu$ ab vno & ad vnum dicuntur, qu$ alio nomine ana¬ 
loga nuncupamus, ad vnam pertinent fcientiam: quoniam ab his prasdicata per fe qua: de- 
monftrationem & definitionem ingrediuntur fumi poliunt, atque ha:c ad vnam & eandem 
Icientiam pertinent: quemadmodum Arift.4.Metaph. planiifime teftatum reliquit, & fic 
omnes Gr?ci k quibus Auer.non eft alienus, in initio a.com.de Anima allerunt, anima fci- 
licet definitionem cundlis anim? fpeciebus noneirevniuocara fed arquiuocam, hoc eft ad 
q vnum & ab vno rationem, quam nos analogam nuncupamus. Itaque vt adnoftrum infti- 
tutum redeamus, materia corporum diuinoru, & h*c noftra xquiuoce dicuntur non aqui- 
uoce i cafu aut proportione. cuiufmodi enim atquiuoca i fcientia excluduntur, fed ^quiuo- 
ce dicuntur ab vno vel ad vnum : qua: vnitatem fcientia: pariunt, & ab vna fcientia confide¬ 
rari poliunt: fed quomodo h?c fe habent, candidis pr^fertim philofophia», & fi paulo proli¬ 
xiores fumus, veniam ipfi dabunt: res enim magni eft momenti: non moleftum declarare Sc 
aperire hanc veritatem operapredum duximus. Philofophus omnium eorum qua: natura 
conftant, principia, caufas, 8 c elementa: in habitu primi libri Phyfic. venari pollicitus eft. 
corpus autem cceleftc res naturalis eft,vt 1.coeli patet, ergo illius principia, caufas, & ele¬ 
menta, i.lib.Phyfic.etiam venatur: quare cum 1.Phyfic. multis materiam venetur rationi¬ 
bus, lub hunUmodi fua inquifitionc, qua materiam caducam inquirit, coelorum etiam ma¬ 
teriam includit, lateri nos oportet, alioquin non omnium qua: natura conftant.vt in habitu 
i.I hyuc. pollicitus eft, principia & elementa inquireret. Multre vero percipiuntur vie qui- 
bus caducam materiam 1.Phyfic.venatus cft Arift. quemadmodum ibi nos docuimus, fed 
D praecipue he funt. prima enim via eft k contrarietate: poftquam enim & veterum teftimo- 
mo & optima rauone, principia e(I'e contraria comprobauit, venatur hoc tertium fubiedu. 
ita ratiocinans. Nullum contrarium aliud fuum contrarium fufeipere poteft, quoniam nul- 
lum contrarium cum fui falute, fuftinet atftionem alterius contrarij: veluti raritas non fu- 
icipitdentitatem, nec illius a&ioncm fuftinerejpoteft, ergo pmer principia contraria, ter¬ 
tium fubieflum quod modo vni, modo alteri iiibiicitur, k reliquis diftin<ftum,dari oportet: 
bacmet via coelorum materia etiam venatur, in qua quidem etfi non eft contrarictas fecun¬ 
dum fubftantiam, bene cft fecundum locum, & fecundum diuerfa vbi : quemadmodum 

riu ‘"eu- Arift ‘ planiim feC,t * VnUm fl( I uidcm vbi corporis cceleftis, non poteft aliud contra- 
m .ibi vbi, recipere: quemadmodum vbi orientis non poteft recipere vbi accidentis,ergo 

ctar r* C vb * c6traria ’ debet dari tertium quoddam fubie&um, quod modo huic vbi, mo- 
alia U "'“iicitur, ab illis tamen diftimflum, quod nil aliud eft, nifi materia coeli. Rurfus 
0 enc ln I - Ph y fic - rradita c ^> omn > s generatio aut fimplex, aut compofita eft, in vtraque 
*> eratione aliquod permanens, perpetuo confpicitur fubieiftiim, quod modo fub vno ter¬ 
mino. 


Ta. 17. 




3 8 Quintij Bonioan. De prin. natune 

mino,modo fub illius oppofito eft, ergo praeter contraria,datttr rertium fubie&um. Hac via, E 
materia coeli etiam venatur, quod quidem coelum, & ii ortum nullum, vel fimplicem vel co- 
pofitum,vti nec interitum,quoad fubftantiam pati poflit,tamen quoad motum locale, & re- 
lpedu vbi, & quo,& potentiam haber,& ori cur,& interit,vt 8 .< 3 c 12.Diuinorum locis pau¬ 
lo fupra citatis, Ari ft.teftatur. Ita ergo ratiocinamur.in corpore diuino eft ortus,&interitus, 
quoad motum localem, vbi coelum modoexiftit, fub vno vbi, modo fub eius oppofito, ergo 
in calo,datur materia. Duabus iimiliter viis, per indu<ftionem,f,altera in omnibus fa&ionis 
modis,altera vero per diuifionem fubftanti?& accidentis in ortu, & interit.u,quibus ibidem 
fublunarem materiam inquirit Arift.cifdcm,& materia coeli commodiflimc venabitur, que- 
adraodum nos in expolitione illius lib.abunde diximus, fed noftram lentcntiam Simplicius, 
quem aliqui modernifequuntur i.lib.Phyfic.infirmare videtur, atqj ita ratiocinatur. Illius 
materiam Arift. venatur, quod ortum, & interitum patitur, vti i. Phy fi c. patet, fed materia 
cceli,non oritur,nec interit, quare i. Phyfic, illis viis, quibus materiam caducam venatus eft, 

T*> r.17. materiam diuini corporis venari non poteft ; fed inquit, in i.Phyfic.hoc fa< 5 him eft, teftem 
Ttx.ji. ducens Ariftotelcm. nam, inquit, cum fciendi gratia fit naturalis pcrrratftatio, fcireautem F 
vnuquodque,non prius putamus,quam circavmiquodque proptcr.quid eft,capiamus,idque 
eft primam caufam cognofcere; patet, & hoc nobis agendum effe. de Genera.& Corrup.& 
omniPhylica mutatione,vr ipfarum.fcientes principia: enitamurvnuquodq; quodquxri- 
mus, in ipfa reducere. quare, inquit Simplicius, per illa verba de omni Phyfica mutatione, 
.concinetur etiam motio fecundum locum.cadorum. & paulo infra fubdit, diuidens tripli¬ 
citer pertradationes, & contemplandi facultates. Arift.inquir, Alia circa immobile,fcilicec 
Deum, reliquasq; adiundas mentes,alia circa mobile,fed.incorruptibile, vt corpus diuinu, 
alia circa corruptibilia entia,f.fublunaria. ex quibus Simplicij verbis patet 2.Phyfic.materia 
coeli, ab Arift.&non i.Phylic.indagatam fuiile, illis quas diximus iupraviis. Sed Simplicij , 
h$crefponfio,non eft reda.cum & ipfe aliam quam fupra diximus rclponfionem,eodcm co- 
mentario dederit, illam enim naturam l.Phyfic.pertradat Arift.quam in calce primi, inda¬ 
gandam propofuir. fed illa per te (o Simplici) caduca tantum eft natura,ergo 2.Phyfic.cadu¬ 
cam tantum naturam defimir,& tradatut, & non illam xternam etiam, quare fivtraquema- q 
teria 2.Phyfic.venatur,6«: 1.Phyfic.venatam ciTeintelligere nos oportet. Afferimus igitur,fm 
alteram Simplicij fententiam, principia coia omniu naturalium, illa fore, qux Arift. i.Phyfi. 
inquifiuit.fed eorum qua: verlantur in generatione,& corrupt.funt principia fecundum fub¬ 
ftantiam, atq; fecundum alia accidetia, quibus fiunt minationes, fed fempicernorum corpo¬ 
rum diurnorum, erunt etiam illamet principia, fed dutaxat fecundum motum localem : vbi 
& quo vt Arift. vbique dicere folitus eft. ex didis ergo manifeftum eft, q> in 1.Phyfic.materia 
coeli, etiam includitur: qua:cum hac noftra monicinia eadem eft, identitate analogia: ad 
vnum,qu? quidem analogia vnitatem, fcientix parit. amb$ enim materia:, ad hoc vnum ten- 
dunt: vt fint potentix,& vt exiliis componatur propriumcompofitum,cum infit in illis per 
(e, & non fecundum accidens, quemadmodum enim hxc materia noftra, potentia eft ad plu- 
res formas in ortu fubftantix,fuccefliue, recipere : ita illa corporum diuinorum materia,po¬ 
tentia eft ad plura vbi, fucccffiuc recipere, differunt tamen,quoniam hxc fublunarium ma¬ 
teria,in ortu fubftantix,potentiam habet,vt formas fnbftantiales fuccefliue recipiat.llla ve¬ 
ro corporum diuinorum porentia folum eft,ad diucrfa vbi,& quo.Rurlus conueniunt,quo- H 
niam quemadmodum hxc fuften tat formam, & illi fubftcrnitur, atq; exilia compofitum ca- 
lefcit, per fecum illi ineft &non fecundum accidens:ita & illaqux eftlupra nos,forma*fub- 
fternitur, atque illam fuftcntat,& ex illa corpus calcfte per fe, & non fecundum accidens cu 
ineft,efficitur. differunt tamen, quoniam h^c noftra fubftcrnirur formx, edndx cx eius gre¬ 
mio, atque partibiliter in ipfa receptx, cum poft dimenfionem recipiatur, arque hanc mate¬ 
riam informat,illa vero Covmq lufternitur diuin^,nequaquam ex eius gremio edude.nec par¬ 
tibiliter receptx : cum ante dimenfionem,ipfi coelo illabatur, quemadmodum in deiubftan- 
tia orbis,planum fecit Auer.ncc illam informat, fed tantum motum localem ille prxftat, vt 
fufius alibi nos monuimus.Sed multa quidem digrefli fuimus, ad noftrum inftitutum ergo 
redeamus,quibus diftis non difficile erit horum, nodos diluere. Ad tertium Egidij argumen¬ 
tum,nonnulli ita fatisfaciunt, vt D.Thomas, materiam hanc noftram, & illam ope intclle- 
i.Csr/,/«3.6. «ftus,feclulis formis differre : non per aliquam compofitionem,vt etiam credit Ioa.Gramati- 
cus,lcd habitudine ad diuerlas formas mutuo differunt. fed hxc lolutio (pace tanti viri di¬ 
xerim) 























Secflio Prima. 


39 


A xcrim) non videtur reda, habitudo enim eft accidens, quo accidente fubftantia eft na tuta, 
prior vt7.Metaph.patet:qu?ro ergo ifi illo natur? priori in quo materia confideratur fine' 
habitudine ad formas, autiftx materi? in illo priori conueniunt, & (ic Egidius habet inten¬ 
tum: aut differunt, & hoc effe non poteft: tum quia omnis diftindtio el? per attum . ambx 
autem materi? funt fimplices, tum quia non refpiciunt illas habitudines, quarum refpe&it, 
vt dicebat D.Thomas, differunt. Demum nullum pofterius eft caufa. diftindtionis prioris', 
habitudo autem pofterioreft vtrifque materiis, cum fit accidens. materia: autem ilhe funt 
fubftanti?, ergo habitudo illa non potent elle caufa,vt ill? materis effbntialiter diftinguatur. 
quare melius dicendum puto alio modo differre compofita, alio modo differre limplicia. 
copofita.n.per aiftu differunt,&fic Philofophus intelligir, cum afferat aftum eife rationem 
diftin&ionis. Simplicia autem leipfis differunt, quemadmodum Sc principia etiam rerum 
naturalium, per alia principia differre no poflimt, alioquin effet abitio in infinitum in prin¬ 
cipiis, fed differunt feipfis »itaque materia Cceli,,& horum inferiorum, circufcriptis, ope 
„ intelleftus, earum formis, adhuc differunt fc ipfis. Ad quartum modum,afferimus multum 

° differre de haccorporum corruptibilium dimenfione loqui, & de illa corporum sternorii. 

in his enim corporibus lublunaribus, eadem eft terminata Sc interminata dimenfio, propter 
potentiam quam habet materia prima ad formas recipiendas fuccelliue.illa autem terminata 
duntaxat femper eft, eo quod illius fubiefta materia (emper eft in a&u, etfi fit potentia, re- 
fpciftu vbi,vt iupra docuimus. Ad quintu ver6 (omiftaaliquoru refpofione) afferimus corpo^ 
ra coeleftia mutuo differre numero & fpecic, couenire, vt in Auic.bcne teftatur Auet. huius 
tamen numeri couenientis, materia non eft caufa, fed numero illa differunt tranfeendenti? 

metaphyiico. conueniunt aurem fpccie tranfeendenti Sc etiam metaphyfica. non enim 
corpora diuina aut numero, aut fpccie, aut genere phyficis, conuenire aut differre poffunt. 
in orum omnium conuenientia, & differentia, perpetuo materia noftra caduca annumera¬ 
tur. Luius expers crelum fupra oftendimus, fed numero, fpecie, Sc cencrcMctaph. Sc tram 
fcendennbus differre aut conuenire corpora coeleftia d.cimus : quorum omnium matena 
noftra non eft capax. Ad fexrum concedimus cum Auerroe, corpus effe genus fupremumi 
e pr?dicam C rm fubftanti?, & compofitum ex materia & forma, fimil.rer crelum effe corpus* 
& compofitum ex materia «Sc forma, fed illa materia analoga eft, cum hac noftra, veluti fu- 
pra monuimus. Demum corpora diuina in praedicamento elle fubftantia:, & in eodem ge- 
ncic, cum rebus qu* oriuntur & occidunt, quo ipfa interitum, Sc ortum patiuntur, fcilicet 
quoad motum localem, atque in genere analogo, nec me latet Aucr.refponfio, corpus ?rer- 
nuinvtcorpus eft repugnat corrumpi: non autem vt tale corpus, multx enim funt qus 
generi competunt, Sc fpeciet repugnant, ob aliquam peculiarem fpecici conditionem vti 
vi us ta px competit vt animal: repugnat vero fibi,vt tale animal, ob eius terreftrem ma¬ 
teriam, quare afferimus corpora diuina,vt corpora-funt, fore compofita cx materia Sc 
orma, «Sc fimuiter corrumpi poffe, quoniam ipfa finita funt, vt aurem talia corpora funt, 
aeterna penitus funt, & materiam ortus «Sc interitus principium , nullo pa«fto claudunt* 

. P nor relponfio magis placer, harccnim pofterior,multis eftexpofita difficultatibus: quas 
incontentam» de ccclo, expandam. Ad fcprimum, concedimus materis definitionem, quam 
t.l hyfic. venatus eft Anft.comperere materis fu pera:, fedquopado competat, num perra-. 
P) tionem a« ynu, sc ^ ivno, fupra diiftum eft, ad iflud Auicenns, duas fore materias primas 
negamus, fed vnam effe ea vnitate, qua: ad vnum dicitur, Sc fupra explicatum eft. Ad philo- 
iophi fententias, & primo ad eam qux eft in 3 .C6m.de Calo,nonnulli vr D.Thomas conce¬ 
dunt ccrum effe compofitum, Ariffiibi dixiffe ex quartior elementis,ad mentem Empedo¬ 
clis fed hsc lententia non videtur refta. nulla enim mentio ibi de Empedocle fit, quemad¬ 
modum nec fieri eft neceffarium. Simplicius (vt ibi eft videre) interpretatur.Dico a.uem,in- 
quit,fubltantia quidem fimplicia corpora, puta ignem & terram, deinde adiecir, «Sc coniuga-, 
« IS 1 tria.dicens fimplicia,f.quintnm, hoc eftjipfum coelum quod quintum corpus ab 
. ” •" ,c,tur > & aerem, Sc aquam. Hocautem &quxcuque cx his compofita omnia lignifi- 
■'.quxconfequenter nominar,f.totum coelum dicens sethercum omne, Sc partes eius : ex 
Arift S,m P lici ) verbis, patet in hac entium naturalium diuifione, poni cadum cum dicit 
Ium v C ° gnata ex his.hoctft quintum corpus,ideftiplfim coelum & aerem, & aqnanvper coe- 
j £ j c Ver - oc l Uoc ^ ex *^‘ s eft compofitum. Simplicius intelligir vniuerfum» in- quo fignificaro in 
c calo etiam accepic Arift.egq vero aliam huic loco expolitionem afferrem, ibi enim Phi- 

lofophus , 
















T*.7u 

Ctm. jf, 
Com.+i, 


40 Quintij Bonioan.Deprin.natura 

bfophus, hanc fecit diuifionem, eorum quae natura dicuntur, vel fnbftantia?, vel paffiones 
fupt,diuidit fubftantias in fimplicia corpora, & in ea quae px his conflant mixta.fimplicia ve¬ 
ro corpora,aiferit elfc ignem & terram, Sc his cognata, aerem Sc aquam,quibus fimplicibus i 
corporibus,anne&it coelum : adeo quando,inquic,dico autem fnbftantias quidem fimplicia 
Corpora,putaignem & rerram,& his congcnea > aercm,f.&aquam>& qusciique ex his.f.fim- 

{ ilicibus corporibus, verba autem quae fubdir,& totum coelum non efle conne&enda cum il- 
is,& quaecijque ex his,fed cum illis Sc fimplicia corpora vt diuilio hoc modo fieret fubftam- 
tiae quaedam fimpliccs,vt quatuor vocata elementa,& coelum, quaedam mixta ex his vti ani¬ 
malia, plantae, Sc partes ipforum, non delunt qui alTerunt, ccelum conflare ex clementis, fe¬ 
cundum proprietates nobiliores,quae in elementis inlunt. eft enim ccelum ignis lux,no ignis 
flamma, vel cardo,eft aer & aqua quoniam no eft diaphanum,eft fimiliter terra, quoniam ali¬ 
quae eius partes, denfaefunt, fedhorum rcfponlio potius Piaronica quam Peripatetica eft, 
qua Simplicius faepefepius vtitur in 1. cpm.de Coelo, Vt Platoni Ariftotelem conciliaret ad 
illam qu? eft « fecundo ortu, Ariftorelis audoritatem, dicimus, eandem fore materiam cor¬ 
porum diuinorum, Sc horum inferiorum, ea entitatequae ab vno vel ad vnum dicitur, que- F 
admodum fupra explicauimus, & rationibus Egidij, Sc Auic. lic fu refponfum. ad eas vero 
qnas Grammaticus finxit, rationes, eodem ordine foluendas aggrediamur, ad primum au¬ 
tem Grammatici argumentum, quod perterrefecit omnes Peripateticos, vt inquit Auer» 
Simplicius duabus refponfionibus fatisfacere nititur. altera autem h.xc eftjqnam in fine 
com.de C02I0 exarauit, corpus ccclefte,fua natura, fore finitum atque virtutem finitam 
habere, qua fua natura, finiri, atque deficere poreft, a:ternitarem vero a Deo Opt, Max. na- 
dlum, in infinitum durabit: fed h?c folutio in Peripatetica dodrina inanis eft, ex retro enim 
diiftis conftat nullum quod eft fua natura corru ptibile, ab alio fieri <jternum. Altera vero eft 
eius refponfioin S.Phyfic.aliud, inquit, eft habere virtutem infinitam totam fimul, quam 
noftriinfinitum in vigore nuncupant; &aliudefl habere virtutem finitam in infinitum, qua 
noftri nuncupant infinitum in duratione, tuncaurem ita foluit, Ccelum non habere virtu- 
lem infinitam rotam fimul, qua poffit totum fimul moueri. hoc enim habet ratum primum 
mouens incorporeum, totam fcilicet virtutem infinitam fimul, hoc eft, vt noftri loquuntur, 
primum mouens eft folum infinitum jn vigore, corpora autem caleftia habent virtutem fi¬ 
nitam in infinitum, hoc eft vt noftri loquuntur, funt infinita in duratione. non autem in 
vigore. Sc fi Simplicio obiiceres, ergo primum mouens moueret in non tempore, quoniam 
eft vigoris infiniti vtibi Anft.deducit. Refpondet; hoc accidere non pofle propter naturam 
mobilis, corpus enim coelefte,non poteft fufcipere totum morum fimul, quem totum fimul 
ipfi primum monens vigoris infinitum tribuit, ex natura ramen primi monentis nullum re¬ 
quiritur tempus, quare fi in tempore ccelum mouetur, non. eft ex natura mouentis, quod ex 
feininftantimoueret,fed eftdefedus mobilis,non potentis totum motum fimul fnfeipere. 
Grammaticus ergo deceptus eft; quoniam non ponit dilcrimen, inter id quod habet virtu¬ 
tem finitam,in infinitum, Sc inter id quod virtutem infinitam fimul totam habet, fed hate fe- 
cundarefponfio, prima probabilior videtur, quam etiam cxnoftris multi Theologi, afferre 
folent; verum non eft peripatetica penitus , demonftrabimus fiquidem in C6m.dc Ccelo 
apud Arift.prjmum mouens nequaquam fore infinitae potentia:, quicquid enim fieri poreft, 
jefpedu agenris, fieri poteft, Sc refpedu patientis, quare fi primum mouens adiuum poteft 
totum motum fimul,& in inflanti,ipfi mobili afferre,ergo & ipfum mobile pafIuuun,poren- 
tiam pafliuam habere deber, qua fimul totum illum motum recipere valeat, demum Arift. 
i.Cceli,fiaftrum,inquir,ipficcelo adderetur, vel non moueret velcum fatigatione moueret 
primum mouens. quare fi apud Ariil.eflet infinita: potentia:, primum mouens vrique cum 
additione vnius, Sc mille aftrorum coelum ipfum moueret. quare ab Auer.in S.Phyfic.& in 
de fubflantia orbis & iz.Diuinorum longe probabilior affertur huius argumenti folutio. 
Duplex enim eft,inquit, potentia, altera adina,qua primum mouens mouer, altera paffiua, 
qua ccelum mouetur,vtraque illarum vel eft finira,vel infinita in vigore,tunc ergo Auer.affc- 
rir corpora cceleftia,habere potentiam finitam in vigore, quoniam finito tempore, & deter¬ 
minato, mouetur, infinitam autem in vigorenon habet.quod ira probat,Nulla virtus corpo¬ 
rea infinita eft in vigore,atqui corporum cceleftium virtus,corporca eft,ergo non erit infinita 
in vigore.primum autem mouens virtute in duratione infinitum eft,quemadmodum Sc ipfa 
corpora cceleftia qua infinita in duratione etiam funt, non autem in vigore erit infinitum, 

quoniam 






















Seitio Prima. 41 

A quoniam tunc in non tempore vt Arift.deducit,moucret.Quare fic Gramatici ratio diluitur, 
corpus ceeleftcclfc finitum in vigore, fedeft infinitum in duratione, & hocpa&o ipfum non 
corrumpitur: corporavero finita vtraque virtute & vigore & duratione funt, qu.-e corrum- 
puntur.quare ccelum ipfum materiam principium interitus non claudit. Ad illud vero quod 
Grammaticus Platonis au&oritatc affert, omne compofitum polTe diffolui, peripatetici hoc 
negarent, fuit enim illius fenrentia: Plato.vt mundum fua natura, dilfolubilem Deus acer¬ 
num reddat, vti etiam ipfi 1 .Cadi imponit Arift. fcd ambiges : quinimo & peripatetici illa 
cnunciarioncm concedunr, omne cpmpofitum elle nonum,& per confequens,diffolui pof- 
fe, quemadmodum Auer. i i.Metaph.afferic. foluitur,omne compofitum ex materia prima, cim. 1» 
efle fa<ftum,& nouum, atq; diifolubile, ccelum vero ex materia, qux claudit principium or¬ 
tus, & interitus, non eft compofitum. Ad tertium vero, foluit Simplicius, corpus ccelefte vt 
corpus eft,in infinitum diuidi potcft,vt autem eft tale corpus, repugnat vt diuidatur, quare 
vt corpus eft,ad minimam partem diuidi poteft,& corrumpi,fibi non repugnat: vtvero tale 
cftcorpus, & in partem aliquam minimam diuidi, & corrumpi,repugnat, Multa enim funt, 

B quae ratione generis,aliquod habent pr*dicatum,quod illis tamen repugnat ratione fpeciei, 
vt retro monuimus de vifu, vt reipicit talpam, huius etiam fententia» 8.Phyfic,& 1 a.Diuin. 
eft Aucr.fedifthtecfolutio, a multis moleftatur, Eft enim (vt retro docuimus) harcrefponfio 
multis expofita difficultatibus, quare fecundam Simplicij,ad idem argumentum,qus magis 
probabilis videtur,& veritati peripateticae confonaeft. Diuifio,inquit,bifariam alicuius cor¬ 
poris capitur,altero modo, quemadmodum diuidunturres naturales compofits ex materia» 

& forma,cuius materiae mcrito,res naturales in infinitum dmidus funr,potetia,& no adhi; 

<jua quidem diuifione, orbiculare corpus diuidi non poteft. illa enim corpora,hacdiuifione 
partiuntur, quod ex materia, qua: ortus, &: interitus, principium claudtt; magnitudine ef- 
fetfta conftanr,quemadmodum corpus eft generabile, aeternum vero corpus,cum exilia ma¬ 
teria non conftat, in infinitum nequaquam partitur, fed fibi deferibit definitam quandatn 
magnitudinem.altero modo eft diuifio, qua fecundum defignationem corpora diuidqntur » 
qua diuifione,corpora diuina dutaxat diuiduntur,fiquidem habent in a&u partes, fuoqj loca 
conftitutas, Sc mutuo feiundbas, toti tamen adherent, & hac diuifione corpora diuina noi* 
Corrumpuntur.non enim minimam aliquam magnitudinem, i toto feparatam qu? corrum¬ 
pitur, in hac partium fecundum defignationem,diuifione, accipere eft opus, quq fir,vtillud 
(S.Phyfic.axioma, in infinitum quodlibet corpus effc diuiduum,non fit verum, nifi de corpo¬ 
re ex materia ortus,&; interitus caufa compofito. quare corpus diuinum, diuiduura quidem 
eft fecundum partium defignationem: qua diuifione corrumpi,non eft neceffe. quareGram- 
matici cauillns,nullus eft. Ad quartum, diftineuit Simplicius, propofitionem omne idquod. 
aliquo indiget,vt fit,corrupiibile eft, potfe bifariam intelligi. illud enim quo res aliqua indi- 
gct,vel non eft de elfentia illius rei, & tuncres illa fua natura, defedura eft, quo pa&o no fic 
ccelum materia indiget,vel illud eft de eflentia rei, quo pacto res fua natura, no eft defedtura» 
quemadmodum funt corpora coeleftia, quibus indigent neceflaria, & de effemia funt illoru. 
poftremum diluit Simplicius,atq; totum corpus ccelefte, effe virtutis finitnrin vigore, infini¬ 
ta- autem in duratione, fimiliter & partes eius infinitas in duratione atq; finitas in vigore af- 
ferit, nec tamen ine laret aliam effe viam, qua Grammaticus tum r.Mereor.tum primo cadi 
D referente Simplicio, conatur fuadere, in coelo, effe materiam eiufdem rationis, cum hacno- 
ftra, & fua natura,defedurum corpus coelefte,f.ipfum effeignem,quoniam calefacit,non co- 
tentus Arift.fententia,quintam naturam ab his, qn? funt hic,longe remotam afferentis, qua 
pofteafententiam ex Neotericis multi, mordicus defendunt, quorum quidem rationes, & 
lentendas num natur? rei confentiant fimul Arift.ad illud aftruentium rationum folutiones 
examinare,ac perpendere diligentifii me,in com.de coelo huic rei. commadiffimo loco,diffcr- 
xe operepretium duxi. Nunc vero fatis fit vidiffe corporum in gyrum latorum materiam, 
eandem cum hac noftra caduca non efle,nifi identitateab vno, & ad vnum, quam 
analogicam nuncupamus,in qua plus arquo forfitan prolixiores fuimus» 

Grammatico, Egidio, & Auicenna, qui aperta mendacia in 
Arift.do<ftrina afferebant,vitium dabunt. Interea au¬ 
tem noftrum inftitutum profequamur. 

F 




Com. 70 . 



Tex. 8i. 


Tex. 14, 
m.7. 


42 Quinti; Bonioan. De prin. natura 

; # E 

Jfiwn potentia fit materi a ejfentia y ambiguitates, (ap. x 1 x. 

N prsfentis qusfitifolutione, Auer.verba magnam pariunt difficultatem, 
primo enim Phyfic.apertiflime,multis confirmat rationibus,porentiam no 
eflemateriae cflentiam, fed accidens, quod form?aduentu,ctiius eft poten¬ 
tia, deletur.,oppofiram veioaftruit fententiam, primo capire defubftantia 
orbis, vbi apertioribus verbis, potentiam materis fubftantiaai,& eius fub- 
ftanrin lem differentiam, ob quam materia prima fubftantiatur, vt cius ver- 
bo vtar, contendit, fimiiiter Alexander, magnus peripateticus, hac in re aliter, atque aliter 
ientire videtur 2.enim naturalium Qusftionum, fatetur efle materi?, in pofle confiftere pri¬ 
mo: poftea deanima oppofitum ex diametro teftatur vti nos retro monuimus.' fed quod his 
omnibus maius negocium nobis facelfit, eft, quod Arift.ipfe hac in re, fibiipfi nequaquam 
conflans, videtur etenim 1 .Phyfic.potentiam materis,fore naturam, nequaquam autem pri- p 
nationem teftatur : & hac ratione, nempe potentis incorruptibilem materiam dicit, merito . 
autem priuationis oritur ipfa 8 c interit. Idem &7.Meta.fcriptum reliquit, vbi explicas ma¬ 
teris naturam,non elTe,inquit,qiiid, non efle qualem, non elfc quantam, aut aliquod praedi¬ 
camentorum,quibus ens ipfumeft determinatum, fed potentiam ad omnia fiua natura, efle 
materiam primam, concludit, fimiiiter io.Diuin.oppofitum deinde.aflerit, 3.Phyfic.volens, 
probare, fubie&um non efle idem cum potentia, ita ratiocinatur, vt placet grscis. qu?cuque 
vni tertio eadem funt,& inter fe eadem erunt,ergo fi fubie&um idem elfet cum potentia fa- 
nitatis, eadem ratione,idem erit, cum potentia sgritndinis. quare eadem erit potentia fimi- . 
tatis,&egritudinis,ergo eadem erit fanitas,&sgritudo. quarum enim potentiarum eadem 
autdiuerfa eft entitas, idem, aut diuerfi erunt a&us : ex quibus liquido conflat: fiubieilum 
idem non efle, cum potentia. Adhsc, vtraque ex parte, nequaquam leues funt rationes, vt 
enim fe habet efle aa pofle, ita eflentia ad potentiam, at in sternis,haud differt a pofle elfe. 

Ttx.)u. vt Arift.$.Phyfic.reftarur, ergo in illis, potentia idem eft quod eflentia. quare cum materia 

apud Arift.fit sterna,fua eflentia idem erit cum fua potentia., Prstereq,,yti forma fe habet vt q 
agat,ita materia vt patiatur,exi.& 2.de Ortu, & Interitu, fed potentia forms, idem ert cum 
clfentiaforms,velutinos demonftrauimus in difeeptatione de potentiis anims, ergo poten¬ 
tia materis,idem erit cum ipfa materia.Rurfus omne accidens,eft in fubie&o in a<ftu,qucm- 
admodum Auer.a.de Anima teftatur,ergo fi potentia materis accidens foret, & nequaquam 
materis eflentia,in ipfa materia haud fundaretur,quod apud omnes eft inanifefte abfurdum„ 
Adhsc,li materis potentia, foret accidens, & non illi fubftantia, tunc in iplis accidentibus, 
abitio in infinitum foret, id quodeonfequitur, vno prius fumpto probatur. Nempe materia 
eft in potentia,ad omnem fubftantis,& accidentis formam, vt 7.Diuinorura liquet, tunc ita 
inftamus,materia eftad omne accidens in potentia, ergo erit ad potentiam in potentia, quo-, 
niam compofitum eft, potentiam elfe accidens, tuc percuncftatur,aut illa potentia,per quam, 
materia eft in potentia ad illam potentiam, eft eflentia, & fubftantia materis, vel accidenr. fi 
primum dabunr, habeturid quod qusritur,non fecundum, quoniam cum fit accidens, erie 
fimili materia potentia illud accidens, eodem modo qusratur,arquc dicetur vt prius, quare 
in infinitum elfet abitio in accidentibus.Ex altera parte, ita inftamus, omnis potentia eft ca- H 
duca. materia autem sterna, i.Phyfic.ergo potentia non erit materis eflentia. primapropo- 
fitio,ita probatur, qu?libetnaturs potetia, refpicit adlum (fiunt enim releciuap.Diuinorum) 
ergo ipfius aduentu, a£his potentia deletur, materia corrupta, illa potentia illi attui fubfter' 
nitur,& cum ipfo permanens caufat compofitum. quare potentia non erit materis ef- 
fentia. mox potentia, vtin categoriis patet, qualitas eft, materia vero fubftantia , 
quare potentia non erit materi? eflentia & fubftantia. Adh?c,vt ratione Auer, 
vtamur,potentiaeftin categoria ad aliquid,materiaverb in genere 
fubftanti?,ergo potentia non erit materis eflentia. quare vt 
has rationes foluerenr, & Auer.verba conci- 
. liarent, varia latini finxere, 




-tu 



Vira 


































43 



Sedio Prima. 

* 

*Varia Latinorum opinio confutatio . fap. x x. 

Orvm aliqui afferunt, potentiam bifariam fumi poffc,altero quidem mo¬ 
do pro fubiedo, quod potens eft dutaxat recipere, alio modo, vt potentia 
rcfpedum & ad rem generandam habitudinem referat, tunc aflerunt,qu6d 
fi potentia pro fubiedo dutaxat potente fumitur, fatentur hoc modo fore 
materia; eflentiam. id enim quod perfici ac formari valet per fubftanti? for- 

- a mam,eft ipfa materiseftentia,fubiedum vero potens eft huiufmodi. quate 

fubiedum potens eft materi® eftentia. fi vero potentia, vt habitudinem & refpedum referat, 
fumatur, haud tunc potentia erit materi® eftentia, quod ira probant. Illancquaquam vnum 
efte poflunt,quod altero multiplicato,rcliquum vnum permanet:atqui huiufcemodipoten- 
ti®,qus habitudinem referunt,multiplicantur,quemadmodum potentia ad formam i^nis, 
eft alia ab ea, qu® eft ad formam aqu®,materia vna permanet. igitur iftapotentia refpediua 
nequit die materia? eiientia. Adhaec, Au er. i 2. prima? Pliilofophi,T,numeruSjinquitj habilita- 
tum,ideft potentiarum materi®,eft fecundum numerum fpecicrum generabili um,quider«?o 
hi velint ex didis, manifeftum eft. fed horum opinio fallit eft, quoniam capiamus materiam 
mentis noftneqpe, formis remotis, ita quod ipfa formas nequaquam refpiciat, tunc ab his 
percontabimur, num potentia materi®, ita confiderata, inerit,vel non; non fecundum dan¬ 
dum eft,quoniam eftentia ab eo cuius cfteffentia, nunquam feparatur : nec quidem coeita- 
, tione vti 7.Diurnorum in Platonem monftrauit Philofophus. non primum, quoniam retro 
monftrau,mus mater,am,effeadu materiam, & in eius quiditatiuo conceptu.circufcri- 
ptis ope mtelledus formis, potentiam non claudere,ergo potentia non erit fua' effentia,qu®- 
u.s ht Ula, tum pro fubiedo potente, tum enam fiadrem generandam referatur, quate ho¬ 
rum potent,? diftnbuno.vana eft.Prsterea.aut h®c potentia eft i materia aliud,aut ,dem,n6 
primum,tum quoniam nulla eftentia,alia eft ab eo cuius eft effentia. tum etiam accideret vt 
materia eflet compofita & non hmplex. quare primum non eft dandum, nec quidem fecun- 
c dum: ex h,s emm, qu® fupenorc difputatione, diximus, demonftratum eft, materiam abfo- 
lutam non elie poteftatem. quare horum partitio in potentias, vana eft. Rurfus ex proclis L 
immediatis nainftamus. petimus,illa potentia,qua materia fubiedum potens eft, & QU ® de 
eius cflent,a,& lubftantiaeft, vt aiunt, vel eritabfoluta,& hoc afferri non poteft. omnis enim 
potentia p.Diurnorum telatiuaeft, ergo erit illa potentia refpediua, tunc ita argumetamur. 
potentia fecunda ea ratione, quia eft refpediua, non erit materi® prim® eftentia vt ipfi af 

eft ftt? Pnm f P °r Cn ] l ia,pr0 fubic(ao potcntc > erit m =»teri® eVentia,quoniam vt pro- 
c , eft etiam ipfa refpediua. quare horum politio nulla eft. Alii vero allerunt dupli¬ 
cem fore potentiam, alteram qua materia formam refpicit,& eft altera pars compofi i &X C 
potentia eft mater,? eftentia, & ab illis nuncupatur potentia receptiu£ & de hac aium \t 
quutum fiuffe Auer.pnmo capite de fubftantia orbis, fimiliter Philofophum 8 Diurnorum 
^ a.de Anima, nullam aliam cognofcentem caufam. quare ex materfa &Toriria conflatur 

niat«ia°aua < ref U ^* C A iUud aAuS * Al[cram vero aiunt Z ta 

mater,a,qua refpicit ipfa adiuam agentis potentiam,cuius merito de potentia ad adum ma- 

D tena deduc,r,& h®cpotentia,qua materia refpicit agentem,eft relati,£, 3 ( quoddam accide'* 
proprium,quod conlequitur materiam de qua potentia i .Phyfic. Auer 
redeq; dicentem, huitifcemodi potentiam, nequaquam fore materi® effenrion f 4 uu ^ , ^ n » 
<,u„d deletut oppofi* fenue intu.vcrund, d!*,. 

.S°"T' T’ o po " n “■ vmm ««. «dem «it am tmahZZ b 

>Ua diuerla.non Iccundumj quoniam cituma no aliud cltabco coitu e» cCm^ D a. 

tiatur diffen •, C f P u °^ “bftantia orbis,ita,inquit,& hoc poffe,quo materia fubftan- 

^•fftrtab en - na l *J a * u 1 rnaten®,vnde ita ratiocinamur. Nullaquiditas & eftentia, 
^onftrat A C ft 1US C A U ' d,taS & e ent ' a » ma ximc in rebus non compofitis, vti 7. Diuin.de- 
Potentia n ~ at P er Auer.potentia, qua materia fubftantiatur, diftert ab ipfa materia, ergo 
/ ^ ‘ a matcna fubftanuatur, quam ifti vocant receptiuam, non erit de effentia & qui- 

F ij ditate 


43v.a. 












Tmt.f. 


T».t, 


44 


Quinti; Bonioan. De prin.natura 


ditate materix.quare horum pofitio fitujliter figmentum eft. non defunt autem ex Neotericis E 
latini qui aflerunt duplicem efle materis potentiam , alteram remotam & vniuerfalem, &: 
hxc eft fubftantia, &dfentia materis, de qua primo capite defubftantia orbis loquutus eft 
Auer, Altera propinqua,& particularis,quas accidens eft, & hoc modo i .Phyfic.loquntus eft 
(aiunt) Auer. Alij vero latini, diftinguunt de potentia, quandam efle potentiam dicentes ab- 
folutam, & hxc eft fubftantia Sceflentia materis, abfolutaporro hscpotentia appellatur, 
non quoniam nulla ratione per illam fit materia relatiuaad operationem, fed eo quod refpi- 
cit vniuerfam formam,nempe omne formarum genus,omneque fpeciem,& indiuiduum, de 
qua potentia fuere Auer.verba in de fubftanria orbis. Altera autem eft materis potentia re- 
fpettiua,qux haud vna eft ratione, quoniam fi ad formam genericam comparatur, generica. 
eft,quemadmodum fi ad formam fpecificam referatur, fpecificanuncupatur. fimiliter fi ad 
formam indiuidualem,indiuidualis,& hsc non eft eius elfentia,fed accides,quo pado Auer. 
i.Phyfic.aiuntefleloquutum de potentia. Hos autem arguuntalij pofteriores latini, atque, 
totam huiufmodi rei fententiam,in hoc ftare aiunt,in materia bifariam fore potentiam, alte- „ 
ram abfolutam,quxeflentia materis ab illis dicitur,alteram refpe&iuam, tuncquxrunt, illa " 
potentia abfoluta,vel atftiua, vel paffiua eft. a&iua quidem efle non poteft,quoniam ratio ma 
terix^elYpati, fi pafliua. tunc inflant, omnis potentia pafliua, eftrelatiua p.Diuin.ergo illa 
potentia non erit abfoluta, quemadmodum fuperiores latini fingebant. prqprerea ipfiafle-! 
runt materiam duplici modo poflclpe&ari, altero autem modo in primo ligno naturs, &in 
efle vniuerfale, quoad ca,f,prsdicata, qux ipfi materis competunt, in fuo efle quiditatiuo y 
quo pa&o materia eft ens abfolutum, & fubftantia abfoluta. atque hanc materis confidera- 
tionem foli Metaphyfico relegant: quo quidem patto nullam aiunt potentiam materia clau¬ 
dit,nec propinquam, nec remotam, alio vero modo materia fpe<ftatur,vt ad formam confer¬ 
tur, atque fecundum fignum naturs ifthsc confideratio nuncupatur, & ita potentiam clau¬ 
dit relatiuam, & hoc modo a naturali Philofopho tradhitur, poftremum afferunt, quod h?c 
potentia, qus in a.figno naturs, materis competit, bifariam eft, altera qux formam indini- 
dualeiu refpicit, qtts caduca eft, altera vero qu? ad formam invniuerfum refertur, quxqui- 
dem perennis eft ac formsaduentu non deletur, & de hac potentia qux in vninerfum for- q 
mam sternam refpicit i. cap.de fubftantia orbis Auer.aiunt efle loquutum, de priori por¬ 
ro potentia, qu?indiuidualem formam refpicit, qu? caduca eft i.Phyfic.aiunt, Auer.loqui- 
tur, qu? formsaduentu interimitur, fed hi cum alios arguant, magna funt digni reprehen- 
fione 4.etenim Diuin.teftatur Arift.i.Phyfic.confiderat ens, &qu?cuque entiinfunt, enti 
autem infunt adtus, Sc potentia, ergo quicquid confiderat primus Philofophus, vel ratio¬ 
ne qua aftus, vel ratione qua potentia confiderabit, tunc qu?rimus, in primo figno natur?, 

& in efle vniuerfali folus Metaphyficus, materiam confiderat. quare vt eft adlus, vel poten* 
tia, confiderabit oportet, fi primum dabunt,ergo materia fua natura, a£lu erit: quod illi val¬ 
de abhorrent; fi potentia, ergo male aflerunt in illo vniuerfali efle,& primo figno, efle 
jnctaphyficum materiam fine potentia fpettare. Adh?c, modus definiendi fequitur mo¬ 
dum confiderandi,& £ conuerfo fi.Diuin.atqui Metaphyficus definit materiam per po¬ 
tentiam : ergo confiderat per potentiam, minor propofitio j.Metaph.patet.mate- 
ria non eft quid, non eft qualis, fed potentia. Amplius rediret opinio 
Auicenns aflerentis, naturalem Philofophum materis primx, quidi- U 

tatem, non confiderare: in quem inuehitur Auer. i .Phyfic.quod 
autem confequitur,probatur, apud hos enim naturalis Phy- 
lofophus fpettat materiam fecundum potentiam qus 
eft accides, cum diuinus fpettat ipfam fecundum 
potentiam,qux eft fubftantia. ergo quidi tate 
materi?,Phyficus non contemplabitur. 

• quare horum omnium pofitiones 

la tinorum, in apertilfimo 
funt mendacio. 



SOS. 


limorum 






























Sedio Prima. 

Juniorum quorundam opinio & eius euerjio. fap. x x i. 


4 * 



Vniores autem aliqui, e quorum numero nos quandoq; fuimus, b fupe- 
rioribus in prxfends problematis folutione, diuerfam in medium fenten- 
tia afferunt, Sc multis prius fufceptis, ad princeps inftitutum deueniunt. 
Nempe fcientias, conucnire pofle in re confiderara : diftare uerb, Sc differ¬ 
re, in modo confiderandi, vri Auer. Sc Arift. non femel monuerunt: Quo 

_fit, vt diuinus, Sc naturalis materiam fpedabunt, fed alia, &: alia ratione, 

diuinus enim eunda vt entia funt, contemplatur : Quare materia, vc ens Sc fubftantia eft, 
fpedabit: naturalis vero vt principium eft entis naturalis, materiam contemplabitur, hac 
ratione,poteria quae eft materiae natura, ab utroqj philofopho diftinda tamen ratione, {peda- • 
bitur. Accipiunt vlterius, duplicem inueniri in materia potentiam, alteram fubftantiam, al—' 
teram vero accidens, quod per Auer. planum faciunt. primo enim Phyfic. potentiam dicic 
e(le accidens ipfi materiar, Sc non fubftantiam, qua; deletur forma: oppofirx aduentit .In pri¬ 
mo autem de Subftantia orbis potentiam elfe materia: fubftantiam alfeuerat. Quare duples 
jn materia poteftas infpicitur, altera qua: eft accidens, altera qua; eft fubftantia. His quideri* 
luppofitis tria in materia confiderant, primum autem quod ipfa eft adu fubftantia imperfe¬ 
da , quam quidem imperfedionem potentiam aiunt nonnunquam Arift. nuncupare ; quas 
quidem perennis eft, Sc nunquam defedura, quae indeterminata ad omnes formas eft : Sc 
haec potentia eft pafliua, qua: fubftantia eft imperfeda, & ab omni forma perfici valet, Sc 
haec eftelfentia, & fubftantia materix, de qua Auer.primo capite de Subftantia orbis loqui¬ 
tur . Alexander in i.de Anima, & Arift.7. & ro.Diuinorum & r.Phyfi.fecundum quod in- 
materia confiderant, eft habitudo, qua ipfa prxdita eftad formas recipiendas ob fuam inde- 
terminationem, Sc hxc forma: aduentu deficit, Sc deletur, atque hxc eft accidens .,de qua. 
quidem potentia loquutus eft Auer. primo Phyfi. Quare iftorum folutio hxc eft, quod po¬ 
tentia quandoque pro fubftantia indeterminata, & imperfeda fumitur, atque hxc eft fub¬ 
ftantia, & eflentia, materix: quandoque uero pro accidente, qux deficit formx aduentu, at¬ 
que hxc eftilli accidens, fed horum folutio reda non eft. Auer,enim uerba qux fibi opponi 
uidentur, non conciliant. Nec etiam vera fatentur, atque in medium Auer.verba in de Sub¬ 
ftantia orbis proferamus, vnde natura huius fubiedi recipientis, fubftantiales formas, ideft 
prime materi?, necelfe eft elfe naturam potentix, fcilicet quod potentia eft eius differentia 
fubftantialis, &ideo nullam habet formam propriam, & naturam exiftentem in adu, fed. 
eius fubftanm eft in pofle, Sc ex hoc materia recipit omnes formas. deinde fubdit, fed hoc 
pofle quo fubftantiatur hoc fubiedum, differt etiam a natura fubiedi, quod fubftantiattir 
per hoc pofle in hoc quod pofle dicitur refpedu, forma, hoc autem eft fubiedum vnum en¬ 
tium . hoc autem fubiedum, eft elementum vnum ?ternum, exiftentium per fe : quorum in 
potentia eft fubftantia per fe. ex quibus Auer.verbis, multa bona colliguntur aduerfus Iri¬ 
niorum fententiam. primo enim colligi tu r quod h?c potentia qua fubftantiatur materia pri¬ 
ma, differt i materia prima, ergo non erit eflentia materix primx. nulla enim edentia ab eo 
cuius eft differre, vt ex Arift.planum fupra fecimus in 7.Diuin. Quare falfi funt iuniores, 
quod potentia pro fubftantia imperfeda 8 c indeterminatione fit materi? eflentia. fecundum 
colligitur quod h?c potentia refertur ad formam, & eft relatiua.ipfi autem allerunt quod 
hec potentia eft qualitas. Demum percontabimur ab his, num hxc indeterminatio, Sc ma- 
rerix imperfedio differat a materia, vel idem fit cum materia ? fi primum dabunt, non erit 
illa potentia ellenria materix, nulla etenim clfentia ab eo cuius eft eflentia differre potefti. 
non fecundum, quoniam natura fua materia confiderata, adu & non potentia eft: quem¬ 
admodum fuperiore difputatione docuimus, & ipfi etiam fatentur: quare horum fen- 
tentia vana eft, nec me latet Latinorum plures efleadhanc rem fententias, 
imo potius ambages: qu? quoniam friuolx funt, & falfis innixx 
fundamentis, & ex noftris didis eorum falfitas com¬ 
prehendi poteft, bona fronte prxterraifimus. 


Trobria 











4 6 


Cdp.vb. 

Ttt'% 


C* m.xo. 


Ctm 48 . 


Quinti; Bonioan, De prin,natur® 

E 

Propria opinio de potentia materia (ap. xxii, 

vEtervm horum reicdis fententiis, quidnos fentimus, in medium affer¬ 
re iam tempus eft. Afferimus itaque nullam potentiam, effe materi® effen- 
tiam, & de quiditatiuo effe materi?, fed omnem potentiam, qu? materi® 
ineft, accidens fore. Et fi qu*dam fit potentia qu? circunfcribat mate¬ 
ri® vltimam differentiam, atque per confequens haud fit fubftantia fua, 
fedpotius illam circumloquatur, & deferibat potius quam definiat. Al¬ 
tera vero eff potentia qu® accidens cft etiam, fed materi® nobis ignotam differentiam, 
circum feri bere non valet, atque h®c eff qu® formam determinatam refpicit cum priua- 
tione, & deletur forma oppofita aduentu : de priore itaque potentia loquutus eff Auer. 
in primo capite de Subffantia orbis,cum afferat ipfam effe fubftantiam , intelligendum 
eftcircumfcriptiue, quoniam fubdit poftea Auer. & h®c potentia qua fubffantiatur hoc 
fubiedum differt a natura fubiedi: ergo non eff vera potentia effentia materi®, alioquin F 
non benediceret Auer.hanc potentiam, qua fubffantiatur hoc fubiedum, differre i natura 
fubiedi. nulla enim effentia (vt pluries diximus) differt ab eo cuius eff edentia: de hac fi- 
militer potentia, qu? vltimam nobis ignotam materi® differentiam deicribit, intclligit Ale¬ 
xander cum effe materi? in hoc pofie dicat confiftere, fimiliter Arift.cum eius naturam hanc 

E otentiam vocat, intelligit. De pofteriore vero potentia, qu? materi® effentiam circunfcri- 
erenon valet i.Phyfic. Auer.intelligit, fimiliter Arift.cum afferat 3.Phyfic.non effe eandem 
potentiam fanitatis & ?gritudinis, atque h?c eff accidens, qu® deletur form? determinat® 
aduentu : fed vt h?c planiora euadant, fciendum eff quod materia vt fuperiore difputatione 
docuimus, fecundum mentem Alexandri, Simplici;, & Themiftij, natura fua adu eff, etfi 
imperfeda. non autem potentia, nifi vt formas refpicit, eff. quo fit, vt nulla potentia fit ve¬ 
re iua effentia: alioquin materia non foret adu materia,fed potentia, cuius oppofitum fupra 
patet, ergo nulla potentia, erit fua effentia. Verum quoniam hic adus, qui materi® i peri¬ 
pateticis condonatur, indeterminatus, & imperfedus eff, atque abomnibus formis fpeci- p 
licis, perfici, & determinari poteft. Hac ratione 3.Phyfi. ratio materi®, eff ratio infiniti di- J 
xit Arift. & 4-de Generatione.animalium, eius naturam indeterminationem & infinitatem 
nuncupauit, quem adum imperfedum & indeterminatum infinuauit 7.Metaph.cum dixit 
materia non eff quid, non eff qualis, non eff quanta, nec aliquod quibus ens eff determi¬ 
natum, fed potentia ad omnia. Hunc vero adum indeterminatum circufcribunt nobis Peri¬ 
patetici per potentiam, atque fubftantia naturam materi? effe volunt. extat enim Arift.2.Po- 
fter. pr®ceptam, cum vltim® differenti? nobis latent, fignificare. & circufcribere illas pro¬ 
priis debemus, quod Auer.planum fectt eodem 2.Analit. Hinc iam elucet potentiam potius 
circufcribere & fignificare, materi? effentiam hoc eff adum illum indeterminatum, confu- 
fum & imperfedum, quim veram effentiam &c naturam materi? fore.H®c (inquam) poten¬ 
tia, qu? effentiam, &: vitimam materi® pritjii®,differentiam,nobis defignat,indeterminata,& 
imperfeda,confufaque, vocabitur potentia : qu® omnem formam refpicir, indifferens fua- 
pte natura,ad omnes formas recipiendas,quemaff modum Auer.2.Phyfic.teftatus eff. fi vero 
potius hanc,quam illam formam fufcipit,merito eii agentis potius ad hanc, quim ad illam H 
formam, materiam impellentis. fed ambiges : quare hic adus imperfedus, & h®c natura 
materi® prim?, ignota defignari per potentiam potius, quam per adum, cum adus fitno- 
tior potentia, & definitio ex notioribus conftare debet, ergo adus potius, quini potentia, 
debet materiam defignare. foluitur, & duas caufas aflignamus, cur potentia potius quam 
adus, materi® potentiam circufcribat. Altera autem eff, quod hic adus qui materi® prim? 
juxta luam naturam illi competit, imperfedus valde cft atque indeterminatus,vt pluries di- 
dum eft.vnde potius accedit ad naturam potenti?, quam adus . eff enim hic adus materi® 
prim? perfedibilis ab omnibus fpecificis formis, & illas recipere eff hic adus natus . Qu* 
quidem-proprieras potenti? potius quam aduiatteftatur.Vnde & hic imperfedus adus po¬ 
tentia paffiua ab Arift. nuncupatur. Altera vero caufa eff, quoniam materia a philofopho 
naturali,contemplatur vt refpicit formas,atque illis fubfternitur. Hoc autem per potentiam 
potius quam per adum fibi competit, ergo rationi confentaneum magis erat naturam ma- 
tcri? per potentiam quam per adum deferibere. Atque ift*c potentia a philofophis peripa¬ 
teticis 
















Seftio Primae 47 

A tcticis circSfcriptiua & dcfignariua, naturi & effienti® materi? prim® ponirur, potitis quam 
fu cffientia & natura materi® pnm®. Alia veto potentia in materia conltderatur qu® de¬ 
terminata, & certa eft refpiciens determinaram» ac certam formaro, atque h?c eft illi accides: 
non quoniam prior potentia fit fubftantia, fed amb? potenti® acc dentia funr.ifed ifthtropo- 
fterior potentia,vocatur accidens*quia nullo padlo curaAduentu form® oppofit® deletur, 
poteft naturam & fuhftanttam materi® defignare. prior autem fubftantia nuncupatur: quo¬ 
niam fubftantiam nobis & naturam materi®, nobis circumfcribit. Nec dcficir adnentu for¬ 
ni?, fed perennis eft, ficuti ipfa materia. Ex quibus Auer.verba Alex. & Arift iam concilian¬ 
tur, & ambiguitates in aditu qu?ftionis mot®,nullius fune momenti. Atque h®c eft de 
hac re noftra fententia. 

• • ••••>•. y •. v ) 

J^wn trina dimenfio rncUeria prima coaterna , eadem^ numero in 
^ genito & corrupto , opimo Auer. ('ap. xx u i. 

Vc vs Q,v e eas difficultates profequnri fuimus qu® materiam concerne-' 
bant: nunc vero de ipfa trina dimenlione qu? propria materi? ponitur affie- 
dio, ob quam affirmatur, recipere materia foimas partibiles, antequa illas 
recipiat, agendum eft. Eft vero trina dimenfio, longitudo,latitudo,& pro¬ 
funditas: quod qu?ritur hoc eft» num mareria antequam formas fufeipit, J 

iit longa lata & profunda: & num materi® litcoeterna, eadem exiftens nu¬ 
mero,in eo quod oritur & in eo quod inierit. Auer.itaq; in t. cap.de Subftan.orbis,& in Pa- 
raphrali i .Philof.affierit multis rationibus, interminatam hanc magnitudine pt?eile materi® 
co?uam omnibus formis f ufcipietis,& remanere eandem numero in genito & corrupto,atqj 
primo, ita aggreditur probare fi non daretur h®c magnitudo, tunc corpus eflet ex non cor¬ 
pore & dimenfio ex non dimenfione : & tunc forni® corporales effient contrarii, hoc ideft 
dimenfioncs funt libi inuicein contrarii, & fuccedcntes libi inuicem in fubie&o : quemad- 
q modum libi inuicem fuccedunc form? fubftantiales in eadem materia, h®c omnia abfurda 
^ funt qu® fequuntur, ergo interminata magnitudo concedenda eft. Verum quomodo ifthic 
abfurda fequuntur, qui Auer.doftrinam magnifaciunt multa fingunt, qn? quoniam Auer. 
mentem non pertingunt pr?<.ermitrantur, tum etiam quod in illis commode ifth?clegi pofl 
funt. Mihi amem videntur duobus prius fumptis, qu? Auer.dicit, abfurda fequi. Alterum 
eftquodquicquid fit ex fuo contrario determinato fit, & nafeitur: quemadmodum in con¬ 
trarium terminatum corrumpitur, ficut parer i.Phyfic. Alterum vero quod ift® quantitates 
interminate, no habent contrarium,quoniam omnis in terminatio proucnita rnatetiavel a 
potentia, modo materi? nihil eft.contrarium, quofir, vt huiufccmodi intcrminat?maenitn- 
dini nil fit contrarium, his quidem uwftis Auer. ita deducuntur, fi ift3 magnitudo fieret, & 
omne quod fit ex contrario fit, ergo h?c magnitudo cx non magnitudine fieret & corpus ex 
non corpore, fed hoccflenon poteft, quoniam h?c magnitudo cum/fit interminata, non ha¬ 
bet contrarium, vt fecundo loco luppofuimus : ergo magnitudo h®c interminata de nono 
hen no poteft, fed co?rerna erit. Adhuc hoc probai cx effedloruro naturalium obferuatione 
J) mlpicimus enim quod cum aquaad aciis raritatem accedir,atquequantit2.s, cum ranta effi- 
citur, quantam forma aeris expoftulat, tunc aqu? forma corrumpitur: iila vero aeris inadlu 
prouemre, nec putandum eft,noua forma acris adueniente priorem quantitaiem corrumpi 
ied remanet: quemadmodum funt Sc alia accidentia, communia genito & corrupto, vt 
diaphaneitas m aere & in aqua, & cal.d.tas ignis & aeris. Ad h?cfi magnitudo h®c inter¬ 
minata a materia negaretur, illud ahfurdum futurum forer, quod materia fimul numero, 
ipecie, formas differentes non reciperer, quod eft manifeftiffiimum abfurdum. Quod autem 
confcquuur,mamfeftiflime probatur: differentes form® vel numero, vel fpccie, in eadem 
parte materi® fimul recipi nequeunt, nifi materia ante formarum aduenrum in plures partes 
partiatur. partiabiliras aurem quanto tribuitur, vr patec j.Diuin. & i.Phyfic. ergo alterum „ , 

« u oru m fatendum eft, vel quod fimul formas materia diffames recipere non valebir: quo- 'i&ZT* 
o ' am Caret magnitudine,qu? omnis panibilitatis caufa eft, vel ipfa magnitudo, vr cocedatur, TVx. ij. 

porcet. Ad h®c,fi h®c magnitudo materi® co?ua no elfer, hoc maius abfurdum fequeretur, 
y u ot forma non diuideretur per diuifionein materi?,-nec in.materia partibiliter ipla recipe¬ 
retur. 








4 8 Qjilnti/Bonioan.Deprin.naturse 

rctur, fiquidem quicquid in aliquo indiuiduo recipitur, indiuiduum & ipfum erit: quic- £ 
quid vero in aliquo fubie&o diuiduo recipitur, diuiduum & ipfum erit. Cum autem forma 
materialis in materia recipitur, quae cum ponatur carens quantitate, cuius paflio (vt fnpra 
diximus) eftdiuifibilitas, indiuidua erit: quare & forma indiuidua fimilitererit, ergo hsc 
forma in materia recepta, ?terna & carens contrario erit. non enim interit forma, nifi quia 
fubie&um plures habetpartes, quarum alteram ipfa, alteram forma alia informat, qu? enim 
mutuo corrumpuntur, materiam habent communem, poftremum fequeretur, materia nul¬ 
lam formam recipiat vlterius, nifi illam primam quam habet, quemadmodum Auer. ci¬ 
tato loco notauir. 


tn prixut p ar ' 
6 .& intra, 
& de natura 
materi*,& 4 . 
ftnt . di ft. 13 . 
4 . 1 . 4 .contra 
Gtnt.t, 8 . 



Opinio Latinorum de trina dimenfione , Auerfenten - 

tu, a Latmie euer/to. Cap. xxiui. 

Anc Auer. fcntentiam Latini aliqui, quemadmodum D.Thomaseuer- F 

tere nituntur, Qujcquid eft impotentia, ordine quodam ad adlum profici- 
fcitur, nempe fuicipit primo fimpliciter adnm primum, poftea fequentes 
alios a&us. atqui materia prima, fua natura, potentia eft ad omnes acci¬ 
dentis, & fubftantis a&us, quare ordine quodam,illos recipiat, ergo prius 
1 recipiet a&um illum, qui fimpliciter eft prior, cuiufmodi eft efle materis 
ipfum quod recipitur, efte autem omne, a forma fubftantia:, ergo prius recipit formam fub¬ 
ftantis, poftremo alias formas: quare trina dimenfio,ante formas fufeipiendas, nequaquam 
erit materia: cosua. Amplius vel ifta magnitudo interminata,eft edufta de potentia materi?» 
vel no.fi edu<fta>ergo corruptibilis:fi no edu<fta,ergo quartii foret corii qu? natura coftat prin 
cipiu.Quicquidenim permanet,& no fit ex alio,necelfe eft,vt fit principiu. quare male Philo 
fophus dixiflet,tria folum efte principia naturae,feilicet materiam, formam & priuatfoncm. 
prsterea vel ilis dimenfiones interminatae, feparant partes materis, vel non. fi feparant,tuc 
haberet materia partes diftin&as a<ftu, & non ab aliqua forma fubftantis,cum omnis diftin- 
Ttt.+f, «b «liquo a<ftu, 7.Diuin.quod valde abfurdu eft.fi vero non feparant,nifi in potentia, ^ 

fruftra ponitur inipfa materia,fi quidem in ipfa potentia eft ad partum diftin&ionem, quam 
ex formae introduftione acquirit: ergo vana eft haec dimenfio interminata. Ad hsc,omneac- 
cidens, fubiedtum in a<ftu requirit: vt Philofophus in categorijs, in de genere fubftantis , 
his verbis teftatur. Quicquid aliud eft ii prima iubftantia, aut de prima fubftantia dicitur, vti 
eft ipfa fecunda fubftantia, aut eft in prima fubftantia: quemadmodum, funt omnia acciden 
tia. atqui trina dimenfio,accidens eft, ergo in fubie&o in adlu, nempe in fecunda fubftantia, 
Tix.tt. & non fimplici natura materis, fundabitur. Ad hsc, ens per fe, prius eft eo quod eft per 
Tm.t.er accidens, z.Phyfi,& 5. Phyfi.fed quod ex materia, & forma fubftantis fit compofitum, per 
ieeft, quod vero ex materia & dimenfione coalefcit, per accidens eft compofitum. ergo for¬ 
mas fubftantis primum matcria,deinceps dimenfiones recipir.Demum Arift.y.Diuinxphi 
lofophis inquit, fubftantia eft accidentibus prior natura, tempore, & definitione,fcdform? 
fubftantis, naturales funt, trina dimenfio eft accidens, ergo forms naturales prsccdunt.Ad 
hsc, autcxdimenfionibus interminatis, fit vnum aut non.fi fit vnum, vel perfc, vel perae- H 
eidens, non per fe, quoniam ex fubiefto & accidente, non coalefcit aliquod tertium per fe, 
vti 5. Diuin.dcmonftrauir Arift, fi vero per accidens conflatur vnum , cum omne per acci¬ 
dens, ad id quod eft per fc, reducitur, & illud prsfupponit: Quare refiftere aliquod de¬ 
bet quod eft per fe vnum conflatum, hoc verb non eft, nifi id quod conflatum eft cx materia, 

& forma fubftantis, ergo vt forma fubftantis, magnitudinem hanc interminatam pr?cedac 
oportet: fi vero non fit vnum ex huiufmodi dimenfionibus & materia, illud foret abiurdu, 
quod efle addentis connumerabitur illi in quo eft, quod fieri nullo pa&o poreft, nilieilenc 
mutuo feparata: Quare dimenfio ifthsc interminata,in materia non coexiftit,atque formam 
fubftantis prscedens. Amplius in quolibet ente naturs,certa eft menfura quantitatis, ultra 
quam, & citra quam, nequaquam extenditur animaduerfio phyfica, fed id quod eft indeter¬ 
minatum, aufert a quantitate certam menfuram.ergo quantitas hsc terminata,non ponitur 
intra limites confidcrationis phyfic?.Ad hsc,principium omnis dimenfionis.cft terminatu, 
ergo non datur aliqua magnitudo interminata.antecedens manifeftu eft.omniu enim dimen 

fionum 


rw.js. 

7 W. 44 , 
































» 


Sedfcio Prima. 

i 


49 


A (Ionum, tertius eftpmnftus, qui interminatus effie non poteft, vt linea:. confequentia autem 
probatur. fieri autem non poteft, vt principium alicuius rei ,fir terminatum, &: res illa no 
fit terminata. Ad fise, cu ex aere fit ignis, in igne genito, longe maior eft quantitas,quitm in 
aere corrupto : Quate fi eadem dimenfio, manet in igne genito, qu? profuerat in aere corru 
pto,qu?rituraut eadem pnecife eft dimenfio,cum priori,aut diuerla. non primum, na idem 
limul effiet maius Sc minus reipeftu eiufdem . Quare diuerfa erit, & in igne genito, ali¬ 
qua portio dimenfionis,qutE prius in aere corrupto non profuit,erit.ergo fi h?c pars de nouo 
genita eft dimenfionis,ergo Sc tota dimenfio, etenim quacunque eiufde rationis fiunt, quod 
vni per fie conticuit, Sc alijs etiam non repugnat,veluti i. de ccelo monftrauit Auer. Atqui 
omnes magnitudinis partes eiufidem fiunt rationis , ergo fi aliqua illarunj generatur, Sc om¬ 
nes alite 3 vt gignantur neceilc eft. Quare trina dimenfio eadem numero ingenito, Sc incor¬ 
rupto , aeterna effie non poteft. Adhax,fi aliqua magnitudinis portio, genita foret, aliis 
aeternis exiftentibus: tunc illud contingeret impoffibile, vt idem a fieipfio fipccie, genere, Sc 
plufiquam genere dirtaret: quoniam corruptibile & incorruptibile, genere, & plufiquam 
£ genere differunt: vr io. Diuinorum declarauit Arift. Demum ad fenfium paret, q> res aliqua 
trium cubitorum gignitur ex alia vnius cubiti, ergo eadem numero dimenfio, ingenito Sc 
corrupto effe nequit, ex eorpote.fimiliter hominis, Sc alterius animalis maioris quantita¬ 
tis , generatur vermis , minima: quantitatis , ergo fieri non poteft, vt eadem numero, fit in 
genito, Sc in corrupto. Ad harc, materia potentia eft pafiiua contradi&ionis, Diuinorum. 
ergo non magis dimenfionem, qu&m priuationem dimenfionis, erit apta recipere. Ad h?c, 
omnis forma, qua» i maceria pendet, ex materia educitur, oritur, & interit, atqui trinadi- 
menfio,^ materia pendet, ergo vt oriatur, & intereat, necelle eft. Quarehi allerunt dimen- 
fiones fore in materia, aitemas fipecie, non autem numero, & quantitas, quij in Platone or¬ 
to reperitur, de nouo genita eft, atquead Platonis interitum, magnitudo illa deficit Sc inte-^ 
rit, quapropter nulla magnitudo coama materia: prima; elTe poteft, Sc eadem numero,inge- 
nito Sc corrupto, vti Auer.credebat. Affirmant rurfius & aliud, dimenfiones, non procede 
re formis fiubftanti? naturales, fied eas concomitari & fiequi. Etenim materia, agenus impul 
q fu, primo recipit formam fiubftantix, deinde efficitur quanta, forma affe&a : Quare in ma¬ 
teria, a&u haud eft ifth$c dimenfio,fied potentia,quemadmodum enim omnium qualitatum 
contrariarum, vna eft capax materia, eadem enim eft materia calidi, frigidi, humidi, ficci 
albi, nigri, vt 4. Phyfi. teftatur Arift.ita eadem numero erit materia magni, Sc parui: exi- 
ftens enim fiub magno , potentia eft ad paruum, & econtra, Sc quemadmodum materia,fiua 
natura, priuata eft omni forma fiubftantia:, ita omni accidente, priuata etiam erit. Etenim 
fi natura fiua, fiub aliqua effiet forma, alias formas recipere ipfia non valeret, ita fi aliquam ma 
gnitudinem fiua natura, haberet in oppoficam magnitudinem nunquam fatta iret, omnes 
ergo forme fiubftantia:, & accidentis , vel terminati, vel interminati, ope agentium natura 
lium, Sc gremio materia:educuntur, fimiliter intereunt, Sc occidunt, poftrcmum fioluunt 
rationes Auer. atque afferunt incommodum & abfiurdum nequaquam fore,aliquod corpus 
ex eo quod non eft corpus fieri, fi referatur ad caufiam materialem, ex materia etenim quae 
non eft corpus, fit corpus , fi vero intelligimus id, quod eft corpus, fieri ex eo quod non' eft 
corpus, vc refertur ad terminum a quo, falfa (inquiunt) eft Auer. enunciatio,oportet enim 
D materiam ex qua corpus efficitur, fempee dimenfionibus fore praeditam, vnde fieri non po- 
reft,vt corpus ex non corpore, hoc eft poft non corpus efficiatur. Demum affirmant illas 
dimenfiones oriri, atque interire non terminatiue, fied concomitatiue, vt eorum verbis 
vtar, quae enim fic generantur & intereunt, vc terminus a contrario nafei, & corrumpi 
oportet. Ipfi? autem dimenfiones , generantur concomitatiue, & ideo nec i contrario orni, 
nec i contrario corrumpi neccffie eft. Quare patet folurio primi argumenti Auer. fioluunt au 
tem alia Auer. argumenta , hoc modo . concedunt enim formam fore diuiduam, ad diuifio 
nem fubie&i, neganttamen hoc heri per procedentem dimenfionem,fed perillam,quocon 
lequitur ipfam formam, atque merito dimendonum terminatarum materiam, in 
plures portiones diuidi allerunt » non autem per interminatas dimendones » 
vt credebat Auer. Qu^ergo iit horum opinio» 

& rationes,ex didtis manife- 

ftum eft i 
*. ** 

fuerfio 


Com. 49. 


Tex.if. 


TiK, 17. 




G 



T*.%o. 

TiK.is- 


Cim.s . 



yo Quinti; Bonioan. De prin.natura; 

E 

Euerfio opinionis Latinorum, oAuer. defenjio , atque pro¬ 
pria opimo . (ap. xxv. 

E d, vt ingenue fateamur, horum fententia reda non eft. Ab Arift.erfim & 
veritarc recedit, atque qua; contra Auer. dicunt, nullius funt momenti, 
opinio enim Auer. eft opinio Grscoru,vt Alexandri, Simplici;, Philoponi, 
quemadmodum paulo inferius docebimus, eiufque argumenta, (falua pa¬ 
ce) non mihi videntur percipere, nos autem digerimus argumenta Auer. 
qu? nullam illorum fugam patiuntur, atque ita inftamus, fi in materia, an¬ 
te formarum aduenrum , magnitudo non pr?eflet, ip(i cosua, eademq; ingenito, & incor¬ 
rupto, triafequerentur incommoda: primum materiales forma;, forent per fe indiuidus, 
dico per fe, & per accidens. fecundum, non ellet motus m rerum natura. tertium, materia 
vnam haberet formam, atque nullam aliam fufeipere pollet: neque fimul,ncque fucccflfiue: F 
Quare non daretur ortus rerum, & interitus: & rediret opinio antiquorum, negantium 
ortum , & interitum rerum, atque illarum multitudinem.Quod autem ifthxc omnia confe 
quuntur, duobus prius fumptis, probatur. Alterum eft, quicquid recipitur in aliquo, me¬ 
diante aliquo, recipitur in illo per naturam illius medi;: quemadmodum albedo, qua: eft 
indiuifibilis recipitur in corpore, mediante fuperficiequx eftdiuifibilis, ipfa albedodiuifi- 
biliter etiam recipi oportet. Quam rem in 8. Phyfic. Arift. dedarauit: cum dixit in maio¬ 
ri magnitudine ede maiore virtute, &c in minori magnitudine,clle minore virtute,in t.Phyfi. 

& in Categorijs dicit, quanta eft fuperficies: tantam dicis efte albedinem. Auer.demum 
in 3. de Anima, afferit omne quod retipiturin aliquo, per naturam illius quo recipitur, vc 
recipiatur neceffe eft. fimiliter Auer.in de fubftantia orbis, ea ratione afterit, intelligentias 
recipi in ipfo orbe indiuifibiliter, quoniam recipiuntur ante trinam dimenfioncm, ifts vero 
materiata;formx,partibilesfunt, quoniam poftdimenfionem recipiuntur, fatis ergo pri¬ 
mum fuppofitum elucet, omne fcilicet quod eft indiuifibile,& recipitur in aliquo fubiedto, 
medi; aliqua natura diuifibili,vt& illud tale diuifibiliter recipiatur, necefteeft. Alterum ve ^ 
ro quod eftaccipiendum, eft vtdiuifio fit merito quantitatis, & fi aliquibus alijs prsterqua 
titatem competat, non nili merito quantitatis competere debet, quemadmodum docuit 
Arift.in 5.libro prima: philofophia:: omne, inquit, quod diuiditur, & partem extra partem 
habet,hoc merito quantitatis, & magnitudinis habere. Quibus ia&is, primum ablurdum 
ita deducimus, materia eft indiuifibilis, forma materialis, eft fimiliter fua natura, indiuifi¬ 
bilis , ergo indiuifibiliter in materia, vt recipiatur neceffe eft. Quare forma ipfa materialis, 
erit indiuifibilis ratione materis, & ratione fux naturs, nec per confequentem magnitudi¬ 
nem , forma diuidi, vt Latini credebant, afferendum eft. quippe cum ipfa magnitudo, reci 
piatur in materia mediante ipfa forma, indiuifibiliter etiam, vt recipiatur, neceffe eft.Quic¬ 
quid enim in aliquo recipitur per naturam mediam aliquam indiuifibilem, vel diuifibilem, 
indiuifibiliter, vel diuifibiliter recipi oportet, vt per primum quod iecimus fundamentum, 
manifeftum eft. Quare fi materia, an te formarum fufeeptionem, magnitudine aflfe&a non fo 
ret, tunc formx materiales per fe, & ex accidente indiuidux forent, quod ab Arift. & a. vc- fj 
ritate alienum eft, ergo patet primum incommodum, fed noltro argumento non afpernen- 
• da fe fe ingerere videtur difficultas, hsc enim ratio qus latinos torquet, te etiam moleftabir 
afferentem, ante formarum aduentum, materiam fore magnitudine affedam, quod ita pro 
bamus, Quicquid recipitur in aliquo, mediante natura illius recipitur, quo recipicur.atqui 
trina dimenfio, recipitur primo in materia, (fecundum noftram opinionem) qu? eft in¬ 
diuifibilis , ergo & trina dimenfio indiuifibiliter recipietur, fimiliter & forma, qus me¬ 
dia trina dimenfione indinifibili recepta in materia indiuifibiliter etiam recipietur, nifi edet 
q, trina dimenfio non recipitur in materia, fed ipfi coxua eft, & coxterna, Sc fi Auer. di¬ 
cat in de Subftantia orbis, materiam recipere primo ipfam dimenfionem; deinde formas : 
hoc eft intelligendum , quoad ordinem generationis , non autem quoad rem ipfam . vel di¬ 
cas, magnitudinem recipi in materia, fine medio, noftruni vero fuppofitum, intelligitur me 
diate. fecundum verb abfurdum, ea ratione qua primum deducitur, auferetur fcilicet mo¬ 
tus, quoniam materia recipit formam indiuifibilem, indiuifibiliter. trina autem dimenfio 































Seftio Prima. 


S i 


A per hos recipitur mediante forma quae eft indiuifibilis , ergo & indiuifibiliter recipietur: 
Quare compolitum indiuifibiliter etiam erit, & fic auferetur motus, & corpora naturalia, 
quorum ratio eft diuifibilitas , cum docet Arift. tf.Phyfic. omne mobile efle diuifibile, fimi- 
iiter & corpus quod mobile eft, ut in partem mouentem, & in pateem mobilem dinidatur, 
neceireeft, quemadmodum & ipfcS.Phyfic.etiam docuit, fed dubitabis , huic rationi dici 
poteft, formam diuidi ratione materis, cum in ipfa recipitur quod Arift. videtur dixilTe 3. 
Phyfic.cum materis tribuat partibilitatem, atque diuifionem,forms vero impartibilitatem, / 
quod totum deinde confirmauit 4.de animalium generatione. foluitur, diuifionem compci" 
tere materis, ratione magnitudinis, qua femper ipfa prsdita eft, cuius merito omnis diui- 
fioeft, vtper fecundum quod adiecimus noftruin fupppfitum patet. Tertium abfurdum, 
ex prius iadis deducitur, nempe materiam plures formas recipere non poile, nec in eadem 
parte, necfucceffiue, &fic entium multitudo c medio tolleretur, quoniam materia,ante 
formarum fufeeptionem, potentia eft, vt plures formas recipiat, qus in eadem parte fimul 
recipi nequeunt, ergo vt in plures portiones diuidatur,opus eft,fed diuifio eft ratione quan 
B titatis, ergo vt quantitate affeda fit, ante formarum fufeeptionem opus eft: Quare fi hac di 
menfioncante formarum fufeeptionem, materia nequaquam foret affeda, formas recipere 
non valebit.limiliter necfucccfliue. liquidem cum in materia, aliqua forma agentis impul- 
fu introducitur, prior corrumpitur. Quare materia partem debet habere fub forma corru¬ 
pta, partem vero fub forma generanda, ergo vtdiuidatur necefieeft. Eft enim diuifio, par¬ 
tem extra partem habere. Quare nifi materia magnitudine cosua, affeda foret, antequam 
formas recipiat, omnis generatio , & corruptio de medio tolleretur. verum Latini (fi dida 
eorum diligenter confidcrabimus) his abfurdis commodefatisfacere credunt, ni potius fu 
gam illos afferre, mauis dicere. Credunt enim materiam adu indiuiduam fore, potentia ve 
ro diuiduam . adu autem diuidua efficitur, k trinadimenfione, confequente formam mate 
riatam.Quod totum per ipfummct Aucr. confirmari poteft. etenim queadmodum calidum 
in adu, haud inducit in fubicdo caliditatcm , fed potius e fubiedi potentia, ipfam educit, 
& quod erat potentia calidum , fit adu calidum, vti iz. Diuino. ipfemet Auer. declarauit, 
P Ita generans, educit de potentia materis ipfam magnitudinem, & qus erat antea potentia 
magnitudo, merito agentis , adu magnitudo efficitur, quod 3. coeli videtur Auer. his ver¬ 
bis declarare. Quod ait eft prius fubftantia, fubftantia eft: Quare dimenfio cnm fitaccidens 
adu prscedere non poteft formas fubftantis materiales. Sed horum refponfio. nulla eft fi 
enim materia , potentia habet magnitudinem, tunc ex quacunque minima materie portio¬ 
ne, poflet gigni corpus quantumuis maximum .& quemadmodum ex vno pugillo terrs, ge 
nerantur mille ignis, ita ex dimidio pugilli, mille etiam ignis generarentur. fimiliter ex di 
midio dimidij . quod autem hsc confequantur, ita probatur, materis portio minima omni 
forma & magnitudine ope intclledus ablata, potentia eft, ad omnem magnitudinem,& ad 
omnem formam recipiendam, fua natura, ergocx vno pugillo terrs, & ex dimidio pugillo 
squahter poflit generari, eadem magnitudo ignis : Quare fi hoc non fit, in rerum natura, 
defedus eritipfius dimenfionis , qusexiftens in dimidio pugilli terrs, non poteft fe exten¬ 
di ad terminum tants magnitudinis ignis, quemadmodum fc extendit dimenfio, exiftens 
lub vno pugillo terrs. Ad hsc, nullum pofterius eft in caula, vt prius variatur. trina autem 
D dimenfio, eft pofterior forma, per hos, ergo in caufaclfe non poteft, vt forma ipfadiuida- 
tur. Ad hsc, vel materia ante formarum aduentum, adu habet magnitudinem, vel poten 
tia. fi primum dabunt, habetur quod qusritur, non fecundum, quoniam quicquid cftin 
potentia agente indiget, aut eiufdem fpeciei, aut eiufdcm generis , vt ad adum deducatur: 
quantitas vero, cum non fit principium adiuum , nec pafluium,vt apud Arift. 4 .& y.Phyfi. 
patet, neceftario fcquitur, non pofle educere quantitatem qus eft in potentia illa quantitas , 
qus eft in adu , ergo in potentia quantitas effe non poteft, in materia ante formarum aduen 
tum, fed debet efte in adu. prstcrea quicquid deducitur de potentia ad adum, habet con¬ 
trarium, & patitur, atqui quantitas, non habet contrarium, nec patitur, vt patet 4. & y. 
p uyfic. & in Categorijs capite de quantitate, ergo quantitas, educi de potentia ad adum no 
Poteft ; Qna re f em per erit quantitas adu in ipfa materia. Amplius manifefti fenfus h?copi- 
ni ° c °utradicit. videmus etenim q> antequa forma ignis,in ligno ab agente educatur,lignum 
c «ccatur,atq; calefit, & quatitatiue difponitur,deinde forma introduciif:Quare ante formaru 
a Ucn tiun dimenfionem in materia prscedere oportet. Demum accidens non educitur de 

G ij potentia 


Com. 1 S 


Ct». 17 





In folutione 

duUj 6. 


C 4 f. i. 


Ctm, 84 . 


TtK.l9- 


ln expofitione 
Tcx.69. 

ln expofitione 
Tfx.84. 

Comjiio 30 , 


F 


S 2 Quinti; Bonioan. De prin. naturas 

potentia maceria quas eft fubftantia : quoniam nullum accidens habet materiam ex qua, vt 
ArifL 8. Metaph. his verbis declarauit. Neque quacunque itaque natura quidem, non fub- 
flantia vero non eft his materia: fed quod fubiicitur, fubftantia qu$ canfa eclipfis,qus ma¬ 
teria non enim eft, fed luna qu^ patitur* fimiliter Auer.in tf.difputarionecontra Algazelem, 
quod& Arift.in i.Phyfi.&in 1.de Gener.manifcftum fecit. cum accidentium non eflc ge¬ 
nerationem, fed congenerationem dixiflet: quare cum dimenfio fit accidens, materia veri 
eft fubftantia, ab illius gremio educi non poteft, ergo adta ^ternam pridie oportet ante for¬ 
marum aduentum materi^ trina dimenfione. Rurfus cum forma recipitur in materia, poftea 
confequitur diinenfio,faltim in illo priori materia & forma efficient compofitum, penitus 
indiuifibile per fe,& per accidens, quod mens humana capere non poteft. Age vero & videa^ 
mus refponfiones horum, ad argumenta Auer. aflerebat enim Aucr. quod fi materia ante 
formarum aduentum magnitudine nequaquam foret affcCta, illud etieniret rncommodum 
vt corpus ex non corpore conflaret. Quam confequentiam irridebant hi, fed latet illos hanc 
rationem non effe Auer.inuentum, fed magni Alexan. poftrcmo Simplicij, & Philoponi: 
Alexander vero primo lib.fuo de Anima, hanc r 5 nem his verbis confiderauit, mirandum n 5 
die, inquit, fi corpus fiar ex materia & forma incorporeis . nam quicquid fir, fit ex eo quod 
tale minime eft, quale futurum eft. calidum enim fit ex non calido, & frigidum cx non fri¬ 
gido : fubdic tamen non fimpliciter generari corpus,quoniam corpus femper eft, ergo Alex, 
his verbis lucidiffime fatetur, materiam ante formarum aduentum quantitatem perpetuo 
habere ingenitam & incorruptam, hinc Philofophus in r.de Ortu & Interitu, (k 6 . Phyfic. 
ex incorporeis componi magnitudinem & corpus negauit: quare materia perpetuo hac qua¬ 
litate corporea, ante formatum aduentum affefta elfe debet: reliquas vero ad argumenta 
Auer. latinorum refponfiones fola Alex.autoritas confutabit. Nunc vero Auer.fententia ex¬ 
plicanda eft. opinatur itaque Auer. quemadmodum materia fua natura aCtu eft, & ad fc 
ipfam nequaquam potentia, fed ad formas recipiendas eft potentia ?terna eademq; numero 
ingenito & in corrupto, ita trina h?c dimenfio aCtu trina dimenfio eft. non autem ad kr- 
ipfam poteftare, fed ad terminos quantitatis eft potentia, ad magnum fcilicet & paruum,vt 
infra docebimus. Eadem numero ingenito & corrupto, a?tema, & vna numero per priua T ~ 
rionem terminorum,ficut materia vna numero dicitur per priuationem omnium formarum. ^ 
quod quidem Auer.4.Phyfic.vulr, cumair, augumentum effici propter noui termini acqui- 
fitionem : non autem ob nouam ipfam quantitatem. Caufavero ponendi hanc dimenfione 
multiplex eft. prima quidem quoniam materia potentia eft, vt varias formas non folu fimul, 
fed fucceffiue recipiat: quas quidem recipere nequit nifi dimenfionem hanc habeat, cuius 
merito in plures portiones diuidi poflfet, atque partem extra partem habere fub forma cor¬ 
rupta, & fub forma generandi. fecunda caufa,quoniam Arift.in 2.de Anima in anulofis ani¬ 
malibus aflerit animam aftavnam efle: potentia vero plures, fit vero a&u plures per diui- 
fionem. Ibidem vero vult contra Platonem formas imperfectas, vcanimam lacerta fore di- 
uifam & partibilem, ob diuifionem fubieCti, quoniam partes huius animalis decifar viuunt: 
quare vult formas efle partibiles & diuifibiles per ipfum fubieCtum: quemadmodum & nos 
docuimus in difeeptatione, uum anima fit tota in toro animalis corpore, 8 c rota in qualibet 
parte< illius; quare forma: materiales diuidua: funt,atque partibiles: quodverb non eflet 
nifi magnitudo materia: ante formas pnecfTer,vt fupra diximus. Tertia vero caufa eft quod H 
quatitas eft velut ferua& miniftra ipfius materia?, qua materia recipere valebit formas ipfas: 
cx his ergo qu^ pr^cipue funt caufis, afferendum eft magnitudinem ante formarum aduen¬ 
tum coquam materi^ pr^efle, fed ha?c opinio non eft Auer.inuentu, fed ipfc accepit ex vber- 
rimis Philofophi? fontibus, Alexandro, Simplicio, Philopono . velim autem fciant hos qui 
hac in re Auer.dogmati, contradicunt, Gnecis ipfis, ideft veris Arift.interpretibus contra¬ 
dicere : reliquum eftigitur vthanc fententiam Gr^corum expofitorum, & ipfius Arift.tefti- 
moniis confirmemus. lam vidimus Alexandrum de haere fupra loquentem. Simplicius 
aurem nofter in primo lib.Phyfic. ex Arift.teftimoniis qu$ ibi affert, Platonisqne & Pirago4 
reorum fententia, confirmat quantitatem pra?elfe materia: prima?, formis recipiendis : fimi¬ 
liter idem Simplicius quarto lib.Phyfic.apertiffime aflerit magnitudinem inelle materixpri- 
ma?, cuius terminos vult effe magnum & paruum. Demum in primo com.de Ccelo (quan¬ 
tum ex his qu? Simplicius ibi dicit inrelligitur) nominauit hoc ipfum materiam,nempe fub- 
ftantiara quandam porentia, ad omnia tamen mixta quantitate interminata: m categoriis fi* 

militer 

















Seftio Prima. 


A militer mulcoties illius meminit t Ioan.verb Gramaticus multis in locis, in primo com.de 
Ortu Sc Interitu, trinam hanc dimenfionem interminatam materis co$uam, & formas pro¬ 
cedentes perfpicue admodum & lucidiffime ponit, i qua quidem fententia, Themiftius 
4.Phyfic.non eft alienus, fimiliter Ammonius cap.de quaritate in categoriis materiam vult 
antequam formas naturales recipit in trinam illam dimenfionem fele attollere. Demum 
Arift.teftimonia afferamus, quo hinc inde ipfe dixit, quo mihi videntur hanc rem confir¬ 
mare. Ipfeenim 7.Metaph.afferit ablata longitudine, latitudine & profunditate remanere 
tantum materiam primam.quam rem fequentecap.confirmauir. ergo trina dimenfio proce- 
dit formam Sc materia femper focia & co?terna. Item 2.deOrtu & Interitu, eafdcrn quali¬ 
tates numero fimbolas, aflerit permanere ingenito & incorrupto : fiquidem in habentibus 
fimbolum, facilior eft tranfitus . quando enim ignis corrumpitur in aerem, eadem vna nu¬ 
mero caliditas qu? fuerat in igne corrupto, eft in aere genito : quare fi huiufcemodi fimbol? 
qualitates ratione qua interminato funt ingenito Sc corrupto remanent: ergo Sc trina dimen 
fio ronequa interminata eft, eadem numero manere debet ingenito Sc corrnpto. non.n.vi- 
detnr maior ratio de vna qua de alia, fimiliter U.Phyfi.docuit formam fuapte natura fore in- 
diuifibilcm . ob fubiedhmi aut in quo recipitur, diuidi. habet hoc verba: tria naq; funt quo 
clfe dicuntur in mutatione, & quod mutatur, & in quo Sc fecundum quod mutatur, vt ho¬ 
mo, & tempus, & album. homo igitur 8 c tempus diuifibilia funt. de albo autem alia ratio 
eft, verum fecundum accidens quidem omnia diuifibilia funt, cui enim accidit quale, aut 
album,illuddiuifibileeft. ergo ex didtis liquido conflat formam partiri ob fubiedlum in 
quo recipitur, Sc 3.Cedi, & S.Phyfic.eandem fentendam cofirmauit. fimiliter 2.de Anima, 
quare fi per tot Arift.teftimonia conflat formam diuidi ob fubiedlum in quo recipitur, ante 
cius aduentum.m materia proexiflere necefle eft: fed hoc, vt diximus, magnitudo eft inter¬ 
minata, & eadem numero ingenito & corrupto remanet. terminum autem omne recipit ab 
aho s oritur vero & mtcrit fecundum hunc terminum, verikm locus,ad quem ventura eft, vt 
propofita difficultas intermmatsdimenfionis exadlius intelligi poffit, nos monere videtur, 
vthanc eandem determinata d.menfione difficultatem aggrediamur,quomodo fcilicct ab 
C interminata magnitudine differat,& quid fit terminus iftius interminar* dimenfionis-ouare 
confueta philofophatium Via primum de hac re aliorum adiicicmus opiniones, poftremum 
quid nos fentimus in medium afferemus. r 

De terminatu magnitudine varia Latinorum opinio 
atque euerfio. (ap.xxvi. 

On nulli igitur ex Latinis terminum dimenfionis, Sc huius interminata» 

f0rmam t enim marcri"»p“ 
natura indeterminata eft& imperfedta: terminum vero omnem & perfe¬ 
ctionem mutuatur i forma, ita h*c dimenfio interminata 4 forma ipfa ter- 
minum recpu: habet fiquidem res ab ipfa interminata magnitudine occu- 
P n- 1: tantum vcro vel talc m a terminata magnitudine ouatuor v<*l 

D iriSTrhytr:,' 11 ; corpus m cauft c “ ^ f °™- «neS 

if.j.Phyfic.inquit, formam terminare, perficere: materiam vero fore interminatam &■ 
imperfe&am. 7 .Mmph. rtm eft qui lipara, & dllll „ it> JjSBg 

rtSifuS'! T ! diais " iam <iqu,,uf ,erm 

magnitudine lubiedto &: re idem cile, diftare vero ratione Erenim inA j r 

rudo interminata a». v. varo hnic vel illi forma: coninngitur termina, atfcitnrlfal' horam 

&rr -° ranl »" ,m g'»<™ c« cum eo cuius eft t“mLs. atqui 

tOrmarubilanncnondlm eodem gene,e cum ipfa magnitudine: (iqu.dem forma fubftau- 

clfc In S en “ e fanantia:, dimenfio m genere accidentis, ergo forma fubrtanti* non poteft 
Ad ' e j minils dimefioms interminar*, prima propofitio ex 7. & a.Phyfic. fatis manifefta eft. 
quantum^ 00 ^ n ° n , e ^ < l uanclta s»non eft ratio occupandi minorem aut maiorem locum. 
ti* null Cn - m Glintaxa ^ C I U0C ‘ ^ acit ^ arcra diftare, vt 4-Phyfic.patet, atqui forma fubftan- 
h*c fi m° P acto quantitas eu, ergo vt talem vel tantum locum occupet, non erit caufa. Ad 
a gnitudo ignis corrupti foret in aere genito, tantum locum occuparet in acre ge¬ 
nito , 


n 


Jn com.fUo | j 


IV*. 

Tat. 19. 


7 «. 49. 


Ttx. 6 . 
Ttx. 80. 
Tex.jf.&xQ 



Ttx. 69. 

Ttx. 49. 












Ttx. *> 


54 Quinti; Bonioan.Deprin.naturx 

Ctm. 76. nito, quantum detinebat in igne corrupto» vt Auer. 4'Phyfic» hoc de cubo demonftrat, ergo g 
. forma lubftanti? non eft caufa Sc ratio vt dimenfio terminum fufeipiat. Alij verb afferunt in¬ 
terminatam magnitudinem fore dum ipfa fuapte natura confideratur: determinatam vero 
vt raritati vel denfitati adiungitur, & vt locum occupet» res naturalis habet i dimenfione in¬ 
terminata» vt verb talem vel tantum locum, habet £ raritate vel denfitate : quare fecundum 
hos raritas &: denfitas termini funt magnitudinis interminata, fed horum opinio fimiliter 
falfa eft, per eafiquidem qua? fupra diximus : quoniam terminus in eodem genere eft cum 
co cuius eft terminus: rarum vero Sc denfum funt in genere fitus, ficut afperum & lene, 
quoniam partium politionem dicunt, vt Arift.in categoriis teftatur: magnitudo vero eft 
quantitas, ergo rarum Sc denfum nequeunt efle magnitudinis termini. Ad hxc, quod caret 
termino, altcnus terminus efle non poteft, atqui rarum & denfum indigent termino, vt in 
de Subftantia orbis Auer.author eft, ergo magnitudinis termini ellenon poliunt. Alij vero 
alferunt terminum dimenfionis interminata fore ipfam fuperficiem, fiquidem ipfa dimen- 
fio fecundum fe termino latet, vt vero huic vel illi luperficiei coniungitur, terminata effici¬ 
tur, fed hxc politio vana eft: quoniam fub magnitudine qua: quaeritur intelligitur etiam fu- F 
perficies, qu? eft longitudo & latitudo fine profunditate, ergo ipfa etiam requirit terminu, 
cuius terminus erit etiam dimenfionis terminus . pneterea iuperficies indiget termino, ergq 
ipfa non poteft elfe terminus. Alij vero alferunt interminatam magnitudinem fe habere vt 
vniuerfale : terminatam vero le habere vr particulare, Sc quemadmodum particulare contra¬ 
hit & terminat fibi ipfum vniuerlale, ita terminata dimenfio contrahit iplam interminatam, 
fed horu politio falfa eft. vniuerfale enim apud Peripateticos vt i .de Anima conftar, aut ni¬ 
hil, aut pofterius eft. habet enim efte duntaxat in mente, non autem in re . interminata veri» 
magnitudo realis eft : ergo non poteft elTe vniuerfalis, vt illi aiferebant. Poftremum non de¬ 
fuit qui alTerunt terminum magnitudinis interminar? efle in genere relationis, fcilicet ex- 
tenfionem, non de genere fubftantix aut quantitatis: fed hxc fententia extra omnem eft ra¬ 
tionem . funt enim ipfa prxdicamenta impermixta, vt i.Pofter. & 11 .Diuin.patet. ergo re¬ 
latio non poteft efle terminus quantitatis, cum terminus in eodem genere elle debet cum eo 
cuius eft terminus, reliquum eft vt, quid nos fentiamus aperiamus. q 

Opinio propria determinata magnitudine, atque filutio rationum 
Latinorum^, quibus euertebant ipfi interminatam 
magnitudinem -;. C a f- x x v 11. 

Ostra autem opinio eft,quod terminus magnitudinis interminate,mul- 
tifariam effe poteft. vel enim eft ratio Sc caufa qua ipfa interminata magni¬ 
tudo terminata redditur, & hoc dicitur forma fubftantix, qux ratio omnis 
termini eft, & hxc non eft de genere dimenfionis: quoniam omnes res na¬ 
turales funt determinata: ad maximum Sc minimum vt in i.deOrru&In- 
_________ teritu, & in i.de Anima docuimus, de quo quidem termino vel potius ra¬ 
tione termini, nunc fermonon eft. alio vero modo capitur terminus, prout eft res qu? con- 
comitarur terminum neceflario, cuiufmodi eft raritas & denfitas, qux nec funt deeffentia pj 
quantitatis : ad rationem de illo termino non fit hic nunc metio. Alio modo terminus ma¬ 
gnitudinis fumitur penes quem attenditur variatio magnitudinis. Et hic eft de ellentia ma¬ 
gnitudinis, cuiufmodi eft magnum & paruum,qux formales funt differentix magnitudinis» 
Inexpojhionc atque magnitudinem conftitucntes, quam rem Simplicius nofter in 4.1ib.Phyfic. notauit, 
»>«.84. cum hxc verba afferat: operxpretium eft autem animaduertere eum, & magnitudine velle 
effe aliquam formam, & magnum & paruum formales differentias magnitudinis. nam hx 
quoque formas complentes rationes accedunt ad materiam . quemadmodum enim ab albo 
Sc nigro, & calido, & frigido, & qux funt huiufmodi, complentur animantia Sc plantx: ita 
etiam \ propria magnitudine, quamobrem definita eft etiam in vnoquoque animali maxi¬ 
ma & minima magnitudo. Quare vti materia vna numero eft per pnuationem tetminorum 
& formarum interminata ab Arift. 4 .de Animalium generatione dicitur, vtvero fub hac vel 
illa forma eft, terminata efficitur : ita ipfa dimenfio, fcilicet longitudo, latitudo, Sc profun¬ 
ditas, vna numerp eft per priuationem omnium terminorum, hac ratione interminata di- 
































Se<5tio Prima. 


SS 


A citur, quoniam de Te non eft magis apta nata fufcipere hunc potius quam illum terminum, 
& fub paruo vel magno fubliftere: cum veto certis dehnitisq; formis conncdHrur, terminata 
efllcitur: ab ipfa quidem forma fubftantite, vteft ratio terminandi: ab ipfo vero magno vel 
paruo vt eftintrinfecus terminus : cum ergo forma illa deletur, debet deleri etiam terminus 
dimenfionis fub qua ftat illa forma, fiue ille terminus fit magnus vel paruus. Demum & 
quemadmodum materia qua: fub formis eft generabilibus & corruptibilibus ipfa non gene¬ 
ratur nec corrumpitur vnquam materia, ita dimenfio quatenus dimenfio eft nunquam ori¬ 
tur aut interit, bene corrumpimtur & generantur termini ipfius dimenfionis.vt magnum & 
paruum. iR.urfi.is iicut eadem materia eft ingenito & corrupto numero eadem manens, nec 
oriri aut corrumpi dicitur, nifrratione forma:, quar interit & corrumpitur in ipfa, ita ea¬ 
dem dimenfio, numero exiftens interminata, ingenito, & corrupto eft: corrumpitur vero & 
generatur ratione terminorum magni &r parui. corpus enim humanum, dum eft, trina di- 
menfionceft prxditum, longitudine, latitudine, 8 c profunditate: fimiliter idemmet corpus, 
cum non eft, hoc eft cum eft corruptum, eadem longitudine, latitudine, & profunditate, 
B prarditum erit: fi vero dum erat feptem palmis conftabat, poftquam autem eft corruptum! 
hoc tribuendum eft magnitudinis terminis potius quamipfi magnitudini, magnum enim 
illud corruptum eft, paruum eft genitum, & econuerfo ei& poteft, vt cum ex aliquo paruo 
generatut magnum: quemadmodum ex vno pugillo terf£ mille ignis. eadem enim dimen- 
ito numero, exiftens, in terra corrupta & in igne genito eft, nec eft corrupta, nifi paruum il¬ 
lud magnitudinis terr?, vnius pugilli, fimiliter nec genita eft in igne, de nouo magnitudo, 
fed terminus illius magnitudinis, fcilicet magnum mille pugillorum: ex diiftis ergo mani- 
feftum eft quid fit terminata & interminata dimenfio : his vero oppofita argumenta i La¬ 
tinis allata difficile non erit folucrc. Ad primum itaque eorum argumentum refponde- 
mus, atque afferimus, fundari in falfo fundamento : non enim materia accipit effefc forma, 
ied duntaxateffeperfeiftiim & terminatum, vti fuperiori quidlione monuimus. Ad fecun¬ 
dum magnitudinem interminatam affierimus, eire ? temam,necedu<ftam ex gremio materia:: 

apud Anii reducitur veto ad ipfam materiam, quoniam afficio qu ? dam eft materia, atque 

C ipfam difpomr pro forme receptione, nec propterea quartum eorum que natura funt prin¬ 
cipium ailenmus. Ad tertium nullam partium materi? diftindHone caufarc interminatam 
dimenfionom volumus.fed hoc prouenire i forma, tamen nunquam in plures portiones pof- 
fet materia diuidi, mfi ob ipfam quantitatem interminatam : quemadmodum fupra often- 
d.mus. Ad quartum iatisfacit Auer.in i.com.de Anima, accidentia diftinguens fore in du¬ 
plici differentia, aha emm terminata dicuntur, qu? infunt rebus habentibus formas qus 
non fufcipiuntur nifun compofito in aftu, atque de his accidentibus terminatis que oriun¬ 
tur & occidunt,,n categoriis Arift.Ioquitur: alia verb funt accidentia inrcrminata,qua: con- 
Ji" u ." tur matenam > CU.US merito interminata dicutur, atque h ? c arterna funt, qua: in fut- 

«derl ,r a' m mate ? a ln , funt - Ad c 5 l,incum ld q u ° d eft per accidens, poteft pre- 
cedere id quod eft per fe, quando ldquod eft per accidens, eft vera difpofitio & primara- 

ftimonia P • rati ° nC bCnC &temar fieri non P 0 * : quemadmodum te- 

fttmoma Anft^onfirmant. ipfa enim priuario per accidens eft principium, verum, quoniam 

n forma recipienda, formam recipiendam prandit. Ita trina dimcn- 

D - P T C i 1C ta Tr n cft P ei fe >q uia eft dilpofitio fubiedi, P to eo 

quod eft perfe recipiendo hoc eft forma. Ad teftimonium Anft.concedimus, fubftantiam 

A <?fot tu m exffi m e n fi™ Cn ^ ° n 6 m ’ & ^ ^ ^ indatur interminata dimenfio. 

Ad lactum cx dimenfione interminata & materia prima heri vnum per fe: fed non abfolute, 

eddifpofitiuum cius quod eft per feabfolutum. Ad feptimum fatemur in quolibet ente, 
m aftu, fore quantitatem terminatam . non autem in ente in potentia, nec eft interminata 
quod nullo padto terminum recipit, fed nuncupatur interminata, quia omnem terminum 
recipere fuapte natura eft. Ad ocftauum, punflus eft terminus dimenfionum, fed non con- 
> utiuus, quemadmodum nos de termino loquimur conftitutiuo,& qui eft differentia for- 
jjwiis.cuiufmodi eft magnum & paruum. non autem pun<ftus,vt fupra monuimus. Ad 
a “ enmus can “ em ^ ore ma gnicudinem numero, ingenito, & corrupto : variatur ta- 
minoV mu r tatur P enes terminos ’ quareabfurdum non eft,vt idem refpeftu diuerforum ter- 
quemad" 1 'j maluS & mlnuS : tamctfl i ntermin ata dimenfio, i terminata, non differat, nifi 
modum materia non formata a fe ipfa formata: & quemadmodum materia ante- 

quam 










\ 


/5 Quinti; Bonioan. De prin. natur® 

quam formam recipiat aliquam, & poftqnam illam receperit fpecie i feipfa differt, dico hoc E 
refpedtu forma;, cuius efficientia non formata prius erat, deinde formata 8 i Ipecificata: qua¬ 
re differcntiteiplins corrumpi polfunt & oriri, ipfaautem teternaperpetuo exiftentc: gene¬ 
ratur vero & corrumpitur (vt diximus) magnum &: paruum, vt trium vel decem cubitorum 
exiguitas & magnitudo, ad quas quidem trina dimenfio potentia eft, & lic reliqua argu¬ 
menta qua; nos iupra fecimus, & alia fere quae ik Latinis confufe admodum & indifcrimina- 
tim afferuntur, innumera folui poliunt per ea qua; nos determina iimus, de ventate pire- 
fentis difputationis, atque determinata & interminata magnitudine, hacfaris in tantum 
exculfa fint. 


CNJm materia Jit pars eius quod, ejt quod quid, 
prima opimo. (ap. x x v 11 i. 


E d prius pr^fenris difficultatis, aperienda eft fenrentia, mox quid alij feti F 
tiant, in medium afferemus, poftremum quid nos opinamur. Arift.itaque 
7.Diuin.quod quid fubftantia, & natura rei eft , inquit, arqueprincipiu, 
quo res eftidquod eft, quemadmodum quod quid hominis, fubftantia 
eft, & natura hominis - y dc principium hominis, quo homo eft id, quod 
eft. quod ergo quteritur, manifeftum eft, nempe an materis fit pars quidi 
tatis, & natura:, &: fubftantiae, alicuius fpeciei, Sc principium illius , quo Ipecics eft id 
quod eft. & vteodem exemplo vtamur, ad huiufmodi rei maoifeftationem, natura homi¬ 
nis, eftfubftantia dc quiditas eius . quaeritur ergo an materia fit pars natnrs , dc quidiratis 
hominis , an tota quiditas , dc natura hominis, fit ipfa forma ? hib alio aurem nomine, hec 
met difficultas, folet circumferri, mim fcilicetquiditas fit fimplex tantum , an fit compofi- 
ta. etenim fi quiditas fimplex fola eft, formaerit rota quiditas, materia aurem erit id quod 
defert quidiratem : fi vero compofita materia, & forma, erunt partes quidi tatis . foletautc 
& alio modo explicari, numfcilicet genus pars fiedefinitionis, an idquod defert, tantum ^ 
definitionem ? Verfim non ide eft definitio, & quod quid : licut id quod demonftratur, cu 
ipfademonftratione. Eft enim definitio, ratio explicans quod quid , Cs: inftru mentum quo 
notificatur ipfum quod quid. Quare definitio, non eft idem cum eo cuius eft quod quid, 
ficut demonftratioeft inftrumentum concludens fcientiam demonftratiuam ab ea differt, 
quod quid ergo, non idem erit cum ipfa definitione. His itaque vifis,quid alij dc hac re fen- 
i .pdr .4 7;. tiant, in medium afferamus, deinde quid nos opinamur. Auiccnnas igitur, inter Arabes, 
trt.+.decnte inter Latinos vero, Beatus Thomas ,& alij farentur: materiam eius quod eft quod quid, 
irejjfntm.c.i f ore partemquiditatemque ipfam compofitam effe, & non fimplicem, ideft formam. Id 
enim quod eft de ratione alicuius , pertinet ad quod quid eius, quoniam definitio, rarioeft 
quod quid explicans, materia vero eft de ratione fpeciei, quoniam quemadmodum hicho-t 
mo ad fui rationem indiget hac carne,his, vero offibus,itahomo,in vniucrfum carnes,& of¬ 
fa in vniuerfum, ad fui rationem expoftulat: Quare mareria, pars erit eius quod eft quod 
quid. Ad h#c, quicquid eft de rarione, dc effentia, omnium mdiuiduorum qu? fub ipfius 
fepeiei ambitu, continentur, erir de quiditate, dc clfentia illius fpecici, alroquin qui- fi 
ditas fpecifica, toram effentiam indiuiduorum non prxdicaret. atqui mareria > eft de 
ratione omnium indiuiduorum, & de horum quiditate, ergo materia, erit quiditas, 

&c ratio fpeciei. non tantum forma, pr?terea pars natur?, eft pars quiditatis, fune ete^. 
7 m.il. nim natura, & quiditas idem , atqui materia, eft pars nature, z. Phyfic. ergo. pars qui-. 

ditatis. Amplius* quod quid, eft principium quo res effe, & fubiiftere poteft, quacunque, 
alio circunfcripto : ergo fi forma duntaxat, eifer quiditas ignis, materiaautem nequaquam, 
ignis poftet eiie, & fubfiftere fine materia . quare materia, foret in his qua: natura confiant, 
fuperflua. Ad ha:c, quicquid eft fuo in genere abfolutum dc perfe&iun, cuicunque conne- 
(ftitur, facit vnum per accidens , dc non vnum per fe. atquili fola forma effet quiditas , non 
. autem materia dc fua natura perfe&a, materiae mox vnita faciet dc complet, cum ipfa vnum. 
per accidens , non autem per fe, vt 7.Meta.reftatur Arift. ergo materia, erit pars eius quod 
eftquod quid, praeterea fi materia nequaquam foret effentia:, dc quiddiracis pars, rerum na- 
Tm. 17. turalium tifenx definitiones per additamentum, quemadmodum Arift.7. Mecaph. de acci¬ 
dentibus 


























Sedrio Prima. 


f '7 


Ttx. } 9 . 


Ttx. i. 


Tex.l;. 
Ttx. ?, 

Ttx, ij . 


A dentibus demonftrauit, quorum ctantaxat voluit elfe definitionem per additioncm/ubftan- 
tiarum vero nequaquam, id quod confequitur, vno prius fumpto,ita probatur, eft enim 
per additionem eorum definitio, qua; traditur Arifto. authore loco citato perca, qua: non 
liintin eodem genere, ut definitioalbedtnis per fubftantiam : Quare fi res naturales diffi¬ 
niuntur per materiam quae eft extra quiditatem earum, profecto earum definitio, per addi¬ 
tionem foret. Item tradit Auer. t.de anima, principia definitionis , lumi ex principiis, qua: Ctm. 
in re funt, genus enim fumitur i materia, differentia vero i forma, quemadmodum nota- 
uit Porphyrius in i (agogis. tunc ita argumentatur,diffinitio fignificans quod quid, confiat 
ex genere, quod tefert materiam, & differentia, qua;refert formam, ergo quiditas, qua: de¬ 
finitione explicatur. Adharc, quod non includit quiditatem, nec eft pars quiditatis, nec 
per fe, aut por accidens nihil eft, materia vero, apud hos eft huiufmodi,quareipfa nihil fo¬ 
ret . funt deinde Arirt.teftimonia, qua; hanc fententiam ftabilire videntur, 7. Diuinorum , 
dum Iunioris Socratis de animali parabolam arguit: qiii hominem, fine carnibus, & offil 
bus exifterc opinabatur.inquir.non redle hocdiftum elie, nam homo neq } effe, neque defi- 
® niri ime materia poteft ; dc 8. Dinin.refellic opinionem eorum 3 qui per maceriam definitio- 
nes rerum naturalium , afferebant, folum : & eorum qui per formam folum. laudat vero 
Atchitam, qui in definitione rei naturalis, materiam & formam, complexus eft: quam fen- 
tentiamin t.de Anima de z.Phyfi. in memoriam reuocauit. Eodem vero7.Diui .paulo poft 
docet terminum, oradonem,dcberc clfe longam, vt in illa definitione apparear materia & 
forma, S.uero Dium, dans ratione quare ex materia & forma fit vnu,dixi*t quia hoc adhu.il- 
lud vero potentia m eodem vero contextu vtranque caufam ad quod quid pertinere arbitra 
tm , eodem vero S.& 7. docet definitiones, non elfe formarum iimplicius, Ifed compofito- 
rum ex maceria & forma, quare quod quid, quod definitione explicatur, ex materia’& for¬ 
ma conflabit . cx his ergo rationibus, & Arift.teftimonijs, qna: potiora funt, concludunt 

tepfum Sfemn" " ’ ‘ fenwm » & 11 pothrm P««m forms, ad 

C Suerjio fuperioris opinionis a Latinis & eorum fe¬ 

cunda opimo. fap. xxix. 

VN ro R E s vero nonnulli Larini Auer. decreta feftantes, (vt ipfi aiunt.) 
inxta eius mentem allerunt, duntaxat formam elfe totam quiditatem.ma- 
tenamvero, nequaquam, icd id quod defert quiditatem, materiam elfe 
aiunt. Quare apud hos quiditas fimplex eft, nempefola forma,& non cora 
polita natura, ex materia & forma, vti priores dicebant, horum verb va- 

fimu a KEfi" <1,, ° ‘ cs 

Krm. 1. propolitio, ci Arii}.pacet r.Ditun.forma.incjair, e» prindpiumqoo"”" 
na vero eft principium potius quo res hoa eft, Themiitms vero 1. Phvfic.^i (ferebar res nu 

turalcs i forma haberi vt hnt, a marem vero veinnt A • * 

. 

! .Rhy, forma verb eft ratio intelligcndi , & cognofeendi, p.Wiyh. ergo fola fo‘rma e rit 
quidditas, non autem materia.praeterea id quo res naturalis eft feniibilis ? 8 c non incdlicibi 
lis, noneft qiudd.cas, quoniam quiditas, principium eft, quo res intclligittu utTSi- 
nu, & 9 Drain.hquet atqui res naturalis, fcnticur per maceriam, & intSlirii™ W 
vt 1 j Djmn teftacur Auer.ergo fola forma, erit quidditas, non autem mia Amphu ’ 
quod quid eft vmuerfale, quoniam explicatur a definitione, qua: eft vniuerlaliuni, vt f. Po- 
£ /ft patet, forma vero eft vnmerfale, materia veri particulare, ,.C«A ergo for 

lcienri C P U ' v ‘ ,tas * n0n ' ult ^ ni materia * Ad harc, quidditas perennis eft, quoniam eius eft 
fc (1U<Ta:tern0rHm ’ ”?“■ ver ° oritur & intererit; faltimration? priuationis, 1. 
ab eoe, P n a terU j n ° n fa <l U,cl<iuas ' Itcm & fi^o quod quid in cauffa eft, vtdiftinguatur 
vt in rt 'b" S quod quid eft non pertinetad ipfum quod quid eft, materiaverb in caufa eft, 

& ?.dcin S corru P n bi“n i is d:inerat quod quid, abeo cuius eftquodquid vty.Metaph. & 8. l& 
imapater.prxter hxc,partes quiditatis, priores funt illo cuius funt, & non pofte- Ttx.?.' 

H riores» 



') 

Ttx. 11 . 


Ttx. 69 . 
7Vx.it. 


Ctm. t + . 








ffm. f. 




Ttx.tt, 


T#.f, 


(im.it. 


Cfm. j 4* 


L 


) 



/8 Quinti; Bonioan.Deprin.natura 

riores, fiquidcm caufs funt, caufa vero vt caufa, eo cuius eft caufa, prior eft. atqui qua:- E 
cunque partes fune materiales, funt pofteriores eocuius funt, vc parces materia:; qus veto 
fecunctum formam , priores funt,quemadmodum Arift,7.Metaph.monuit, ergo partes qua: 

VC materiale habentad quod quid fubftantisnon conferunt. Amplius definitio, quxvni 
competit per fe primo,alien ab illo competere non pot, fed quidditas, ell definitio forma: 
primo, non autem materia:, ergo quidditas forma quntaxac erit, non autem materia, fecttn- 
dapropofitio ex Arift,z.Phyli,& j.Metaph.pater, definiens enim formam, rationem,inquit, 
el!e,uc quod quid rei., materiam vero ex qua res efficitur,inquic,Rurfus quiditas natura eft, 
materiavero non ell natura, led forma, ergo quiditas ell forma, non autem materia, fecun¬ 
da propofitio definitione natura probatur,qu$ principium eft, & caufa mou.endi, &quie- 
icemti, eius in.quo eftprimo,&perfe, & non fecundum accidens, z.Phyfic.modo mate¬ 
ria non eft in aliquo, eft enim omnium fubieiftum , ergo materia non erit quiditas, fed fola 
forma, praterea, illud, quod non eft pars definitionis* non eft pars eius quod eft quod quid, 
quoniam definitio eft lermo quod quid explicans, & ex principijs qus fune in re fumicur, 
vt Aucr.teilaturin i,de anima, fed materia non eft pars definitionis, ergo no pars eius quod F 
eft quod quid, fecunda propofitio ex z.Phyfic,patet, vbi Philofophus habet hsc verba, alio 
autem modo forma & exemplar, hsc autem eft ratio ipfius quod quid erat clfe, Sc huius ge¬ 
nera, vciplius diapalon duo ad vnnm, & omnino numerus, & partes qus in ratione, con¬ 
firmatur cx Auer.7. Metaph- afferens fecundum canones & regulas Arift.dcfinitionem con¬ 
flare ex duplici forma, altera vniuerfali, qus eft genus, altera particulari, qu? eft differentia. 

Ad hsc, res naturales non definiuntur fecundum materiam , ergo quiditas non erit earum 
ipfa materia . antecedens eft Arift.z.Phyfic.vbi habeth?c verba, cum autem natura duplex 
fit, & forma & materia, vt fi de fimitate quid fit confideremus, fic contemplandum eft: qua 
reneque fine materia neque fecundum materiam, qus huiufmodi funt, quod autem confe- 
quatur,rnanifeftum eft. Quiditas enim eft res, per quam res definitur & Icitur.Rurfus Arift. 
5.Metaph.hsc verba habet, ex diiftis igitur prima natura & proprie di&aeft fubftantia, quj 
eft piincipium motus habentium in feinquantum ipfa, materia nanque quia huius eft fufee 
ptiua, dicitur natura; Quare ex diiftis liquido conflat materiam fore naturam & quiditate, ^ 
quoniam defert & fufeipit naturam, nempe formam, qus eft vera quiditas, at quoniam hac * 
opinionem, hi omnes vno conlenfu Auer.afcribunt, varia ipforum teftimoniaad hanc rem 
firmandam afferunt,7,Diuin.foluens fophifma fophiftaru, q> ea quiditas hominis, aut eft ea¬ 
dem cum homine, aut diuerfa. fi diuerfa, tunc homo non habebit quidditatem. fi eadem, 
tunc quiditas hominis, efl homo, Sc hemo habet quiditatem,quare abijtio elfct in infinitu: 
quoniam quiditatis eflet quiditas: Hoc inquam fophifma foluens, inquit, q, fi homo capi¬ 
tur pro aggregato ex materia & forma, tunc homo non eft fuum quod quid eft. fi autem ca¬ 
pitur homo pro forma hominis, tunc idem eft homo, quod fuum quod quid eft: Quare 
apud Auer,fola forma erit quidditas, materia vero id quod defert quidditatem : Quod luci¬ 
dioribus verbis eodem 7,explicauit, cum alferuit, quod forma fubftantis, elfentiam cuiu? 
eft declarat: materia vero non eft eflentia rei, aut quidditas, fed deferens formam in fuade 
finitione. Mulcoties verbin libris analiticorum apud ipfum Auer.legimus demonftratione, 
potentia definitionem ingredi formam, non autem efficientem, aut materiam,quoniam no 
luntfecundum q> iplum, neque conuertuntur. opinantur ergo huiufmodi, materiam qui- 
ditatem non fore, fed id quod quidditatem defert, velantem quiditas, fola forma eft, 
eorum autem non nulli, non defunt, quiafferunt, magnum efle diferimen in¬ 
ter quiditatem & eilentiam, folam quidditatem formam efle raii funt, ma¬ 
teriam vero non quidditatem,fed elfentiam, atque per hancdiftru 
butionem priorum argumenta, diluere credunt, quo¬ 
niam lites & altercationes apud illos petantur, nos 
vero quid peripatetici fentiunt, &num ho¬ 
lum fementiaperipateties veri¬ 
tati fit confona,pro- 
fequemur. 



Confutati» 




















Sediio Prima. 

Confutatio fecunda opiniona Latinorunu. f a p. x x x. 


f 9 



E d h i Neoterici cum alios reprehendant, non carent rcprehenfionc. non 
enim re< 5 te fatentur materiam eius quod eft quod quid partem non fore: 
quod ita demonftramus : quemadmodum fe habet res vt fit, ita fe habet ad 
quod quid, atqui materia principium eft per fe compofiti naturalis, ergo 
erit pars quod quid rei naturalis . prima propofitio eftphilofophi y.Diuin. 

- . qui hc^c veibahabet. vt enim & ipfum ens omnibus competit, non tamen 

fimiliter,fed alicui primo. c?reris autem fecundo loco, fic & ipfum quid eft fimplicirer qui- 
dem fubftantiae. exteris autem aliqua ex parte, fecunda propofitio i.Phyfic.patet, vbiaflerit 
materiam & formam principia eife per fe Sc intrinfeca : priuationem vero ex accidenti. & fi 
forma nobilius eft principium a quo prouenit eife rei naturalis, non tamen negandum eft 
~ materiam efte conferre rei naturalis, (k fi forma per prius: materia ver6 per pofterius, quod 
° totum confirmauitAuer.i.de Anima. His verbis qui accipit materiam in definitione, & di- 
mimt formam, diminute accipic. qui autem accipit formam & dimittit materiam,exiftima- 
tur quod dimittit aliquod non ncccffiarium, fed non eft ita. Adhatc quod eft principium in- 
relhgenda» & cognofcendx fubftantia: compofitx eft quod quid eius: quoniam quiddiras 
principium eft quo res aliqua intelliritur, vt y.Metaph. A ri ft. declarati i c. atqui materia prin- 
cipium & caufa eft, quo fubftantia lpfa compofita cognofcirur 8 c intelligitur, ergo materia 
erit pars quidiratis . fecunda propofitio in additu i.Phyfi.manifcfta eft. cum vnamquaque 
rem naturalem fcirc arbitramur quando principia caufas & elementa eius cognofcimus, que 
principia, & elementa, tradens materiam &c formam clfe ait: confirmatur ex eodem Ariib 

afferen l s C 'tunT? 8rCd,tllr CailI j s ’ H 0 ?» * q u °t numero funr, fux intentionis caufam 

e ens, tunc fcire, mquir, vnumquodque arbitramur, cum omnes caufas cognofcimus • 
quare materia caufa & principium erit cognofcend, fubftantiam compofitam, erfo peainVt 
ad cius quod quid erat eife. pnetereaqnidditas eft principium quo res eft materia verA eft 
C principium quo res eft, ergo materia eft quiddiras . fecunda propofitio y.Diuin.ab Arift his 
verbis planaeuadit, verum frate omittuntur, ledhoceftconifderandum, ex quibus fubftan 
na conftat, tanquam ex partibus: fi igitur quodam eft materia, quodam eft forma, quodam 
quod ex his conftat materia & forma, & id quod cxvtrifquc conftat, fubftantia eft,'fitvt& 

\ Fmm CUU f am dicwur » parcim non dicatur • ^ ex quibus ratio formo 

conftat: velut, caro pars quidem concauiiatis non eft. h ? c enim eft materia in qua fit fimi 

tatis aurem quosdam eft pars p etiam totiusqnidem ftatui pars eft. eius ameinformx nux 
dicitur vt ftatua non eft dicenda: ex quibus verbis, multa nobis bona collidimus 11 
quidem quod materia eft pars fubftantia compofitx, & principium quo res°compofita eft 
quemadmodum ipfa forma : fecundum verb quod colligimus, eft. n.J matSfa rc Wfu 

meZ Zlrr tar Unt T id ^‘° d defeft ****** ferini quod' Ancr^m- 

mento norauit. quod lu non intelligentes fimpliciter protulerunt materiam eife vehiculum 

f U U bftanrixco VteiU r Vta ' ) . c I Uod ^umaxac refpedlu forma: audiedum eft: refpedu vero 
iubftantix compofitx eft quidditas, quod his verbis cum Arift dirpJ-nr iim ;fi •* 

D totius quidem ftatua: pars eft, hoc eft refpcdu 

pars, 5 c quod quid dicitur. eius autem form ? , qo* dicitur vt ftatua non eft dicenda'hllft 
materia vtrefpicit formam non eft pars nec principium, nec quidditas W & W 
forma: lubftern,tur,ipiamque defert. Adbxc in qualibet re fua natura & qti*dd f at ueW 
data, ,n qua proprietas aliqua repetitur, qua: competit illi rei fua natura & quIddSnu^ri 
dia re oportet inuemre caufam illius proprietatis atque paffionis intrinfece^ fed S-intia 
naturalis quiduanue fumpta & fua natura foedata hlbeflhanc paffionTm t prop^Z 

intriL! ' '° q " Cnd0 d J fllh ^ n na fublunari: ergo huius proprietatis & paffionis 

^nfecx, nempe mtcr.tus caufam & principium mueni« debemus. hocautcm non eft nifi 

nam /ciii Cl ' g0 r te " aerir C 7 ' qU,dd,taas * Auxilium vero quod fibiipfis prxftant, mate- 
foret, mi m { j partCm < l U ' dd, ' a ' 1S > ^ ^fert quidditatem, nullum eft. fi hoc enim veru 
7-Diuin a l/ u ^ cu ^ nircca ^ rc ^ urn > vt ea ^m elfcc ratio forrrue Sc copofiti, quod ab Arift, 
animx moln 11101 C t = CUm alPerarc l uoc ^ P ars > cum in alio fit, vere non definitur,vt exemplo 
-rar, quoniam yacat materia, & in eius ratione ponitur non vt pars forma», mo- 

H ij do fi 


JVat. z 

Tex:< S i 

Com. itf. 


Tix.i.?. 


rtx. }4 . 


< '• i 


.*f > 
.C-Nj J 




\ 









6 o Quinti; Bonioan.Deprin.natura 

do fi in ratione compofiti poneretur materiant vehiculum, & non vt pars, quemadmodum E 
ponitur in definitione forma:, tunc eodem modo eifet definitio forma Sc compofiti. fiqui- 
dem in vtrifque apud hos materia ponitur, non vt pertines ad quod quid, fed vr vehiculum. 
Tex. 69 ' j) emum Arift.in z.Phyfic. ipfum quod quid materia & forma tribuit & materiam, propter 
quid& quod quid nuncupauit, & nunquam vehiculum quidditads appellat notitiam . Sc 
paulo infra fubdit Phyficum ipfum propter quid ad materiam, formam, finem, & efficien- 
Ttx. it.ii. tem reducere. z.fimiliterPhyfic. & i.de Partibus materiam nuncupat naturam, qtiamuis il¬ 
la forma fit longe natura perfe&ior. poftremo Auer.in paraphrafi Metaph. lib.2.habet hac 
verba, fed quia quidditates rerum fenfibilium, nil aliud funt, quam fua forma 8 c fua mate¬ 
ria . fimiliter 8. quafito de definitione pofitione differente, inquit, materia Sc forma, finis & 
CJto.io. efficiens caufx funt ex quibus conftituuntur quidditates rerum, Sc 7.Metaph. afferit Sortes 
eft animal rationale . Sortes enim nil aliud cft quaanimalitas Sc rationalitas, qua funt quid¬ 
ditates eius: modo apud eundem Auer. vt patet l.lib.paraphraftica Metaph. genus quod 
eff animal, refert materiam, ergo materia erit quidditas. Adhacaquacaufa res habet vr fit, 
ab eadem caufa habet ipfum quod quid, vt fupra monuimus, fed res naturales habent clfe a r 
materia Sc non folum a forma, ergo quidditas rerum naturalium erit nedum forma, fed 
etiam materia: prxterea definitio ex his quae funt in re principiis fumitur. vt i.dc Anima 
monuit Auer. qux autem in re funt materia & forma funt, ergo definitio conflabit ex mate¬ 
ria & forma, hoc eft ex genere, referente materiam ex differentia referente formam : quare 
materia quidditas erit, fed ne yIIus pofthac relinquatur dubitandi locus inquirendum eft, 
num genus materiam vel formam potius referat,quod libenter facere aggredimur, fi qux alij 
dicunt prius afferamus: mox autem quid nos fentimus : quoniam ab hac difficultate ve¬ 
ritas prsfcntis problematis pendere videtur. 


J\(um geniis referat materiam vel formam varia 
opinio . (ap. xxx i. 


O N nulli opinantur genus, quod in ratione fufeipitur alicuius rei mate- 
riam referre, fiquideni partes definitionis ex his qua: funt in fe principiis,vc 
teftatur Auer.i.de Anima fumuntur. modo partes rei naturalis duo funt 
materia & forma, ergo Sc in ratione verfa vice duo aliae partes effe debent 
qu£ illas referant, genus fcilicet & differentia* quare aut differentia, aut ge¬ 
nus, vt materiam referat necefle eft, non differentia vt eundis compertum 
CiW. 49. eft, ergo genus, quare genus materiam referet, adhqc Auer. 2.Coeli, atguens Auiccnnam 
afferentem corpora diuina genere conuenire &fpecie differre, inquit, tunc illud eueniret 
quod corpora diuina ex materia Sc forma forent compofita, quoniam.quo genere conueniut 
materia conueniunt, ergo genus materiam refert. Proterea in ifagogis Porphyrius afferir vri 
ftatua compofita eft ex ore veluti ex materia, & ex imagine veiuti ex forma. Ita homo compo- 
fitus eft ex genere velut ex materia Sc differentia velut forma, ergo genus materiam refert. 

Ttx. 1;. Amplius io.Diuinorum, inquit Philofophus, qu? genere conueniunt in materia etiam con- 
tv*.* 3* ueniunt. Similiter eandem fententiam repetit 7. Diuin. quod totum ratione confirmatur, J-J 
rex. i7- & genere nulla habetur differentia 10.Diuin.loco citaro a materia. fimiliter 1 .Metaph. quare 

materiam refert genus . adhocgenus potentia eft ad fpccies : contraitur vero per differen¬ 
tias eodem patto, & materia ad formam fe habet: nonnulli vero oppofitam fententiam affe- 
Com. 43. runC P et * ^ ucr * & Alexandri patrociniis. 7.enim Merh.inquit Auer. definitione apud Arift. 
Cbn. 14. conftare ex duplici forma ex genere quae eft forma vniuerfalis . Item n.Diuinorum affert 
diferimen inter materiam & genus, atque afferit puram potentiam referre materiam: genus 
vero inter a&um fimplici ter Sc potentiam (impliciter mediam naturam quandam referre: 
quod totum ratione confirmat, quoniam genus quidditarem dicit cum fit p ar definitionis , 

& in eo quod quid prodicetur: materia vero vt apud Auer. pro copofiro habent quod quid 
Ctp.vk. p ars non Alexander demum 2. Naturalium quoftionum multas rationes componit, qu? 
Com.i,. Jcnjonftfatiue.concludunt» vt teftatur Auer. 1.Metaph. genus materiam non fore genus fi- 
quidem in fuis eft fpeciebus, quia de illis in eo quod quid prodicatur. hac ratione comune 

&vniueriale dicitur, materia vero non fic communis dicitur, quare genus materiam non 

refer r. 

























Se<5tio Prima. 61 


A refert, adhsc genus ^ternum eft fecundum fpeeiem, & per continuam eorum, quae fiunt 
^ fuccefTionem: materia vero vna numero exiftens ?terna & immortalis eft. multas demum 
rationes loco citato Alex.componit, ad quas legendas le&orem relegamus. tertia autem eft 
fentenda apertiftime Alexandri loco paulo fupra citato, i quo accepit Auer.cui nos fubfcri- 
bimus, genus fcilicetabfolute materiam non referre, nec formam vniuerfalem fed vtruque, 
formam fcilicet in materia. loco enim citaro aliarum rationum quibus differre facit genus £ 
materia hanc componit, genus, quod in naturali eft fubftantia ex materia & forma id quod 
coalefcit refert. quemadmodum animal quod eft hominis genus, non formam duntasatvcl 
materiam refert, fed aggregatum ex materia & forma. ipfa autem eorum qua* natura con¬ 
flant, fubie&a materia, nequaquam aliquod eft quod ex materia & forma conflatur. quare 
majteriam, aut formam duntaxat referre genus non poteft, fed vtrunque fimul. ItemAuer. 
i2,Metaph.& z.libro epitomatum Metaph.inquit,quodea natura ac materia quam genus c#m.i 4 . 
refert, media quodammodo eft inter potentiam & adhtnj. quatenus enim formam habet ad 
alias formas recipiendas potentia non eft, quatenus vero ad vlteriorem perfedlionem poten- 
B tia eft, dicitur materia: quare naturam quandam refert mediam inter adlum & potentiam; 
atque hoc illud eft quod Arift.diceret, genera referre materias: quoniam vt refpiciunt vlte¬ 
riorem perfeflionem rationem materia: fubeunt: vt veto formam habent refpeftu fui formas 
vniuerfales ab Auer,nuncupantur, quam remThemiftius j.de Anima fatis lucide aperuit, 
cum dixit animam fenfitiuam a qua petitur genus mediam quandam naturam referre mate- - 
riam,formamq; fore.etenim vt vegetatiuamrcfpicic forma&:dicitur, vt autem 
rationalem refpicit animam mareria^c potentia nuncupatur, quod ratione confirmari po¬ 
teft, fi ea definirentur quae materiam duntaxat vel formam habent, generis fupremi foret de¬ 
finitio, fiquidem apud Auer.in ifagogis Porphirij. 6 c i a.Metaph.fupremum genus in gene- 
re fubflandae eft corpus fenfibilefenfu tattus, quare id quod in ratione fufeipitur nec eft ve¬ 
ra materia, nec eft vera forma fed aliqua funt qua; referunt materiam aut formam, vti genus 
& differentia genus vcr6 materiam refert, fed non foliam, fed habentem formam vniuerfale. 
hinc quae hac natura media carent,genere quoq; vacant,& definitione etiam vacabunt, fiqui- 
_ dem definitio cxgericre & differentia conflatur, quemadmodum funt mentes abiun<5be, cor- 
^ pora in girum lata ,Sc fecundum aliquos quatuor elementa, ex his facile erit rationes Sc Arift. 

6 c Auer.fentcntias,qua; contraria concludere videbantur conciliare, fatemur quidem genus 
materiam referre, vtpriores cenfcbant fimiliter Sc formam genus referre, quemadmodum 
pofteriores probare conabantur : fed non hanc vel illamfolum fed compofitam naturam, ex 
materia & forma, quemadmodum Alexander, Themiftius, atq; Auerrocs monebant. 

Opinio propria . (ap. x x x 11. 



X retro dittis admodum fateri poteft, quid nos in prefentis folutione dif¬ 
ficultatis opinamur,nempe materiam erfe partem eius quod eft quod quid, 
nequaquam vt formam Arquiditatem deferentem, fed fuapte natura par¬ 
tem elfe eius quod eft quod quid, & cuiufcuq; quiditatem rei compofitam 
fore,ex materia & forma, & non fimplicem, ideft folam formam, illi cuius 

__ meminirmultoties Ari(l.&cumeo Alex.& Simplicius fundamento innixi 

vti res fe habet ad id quod eft, ita ad quidiratem , porro materia eius quod eft, pars eft, per 
fe,& non per accidens, vt i.Phyfic.liquet. ergo materia quiditas erit per fe, fed vt haec noftra 
fententia magis aperiatur: nonnulla funt fufeipienda, ex quibus id quod dicimus apud pe¬ 
ripateticos clarum erit, primum autem eft, id quod eft, quod quid fubftantia:, Sc acciden¬ 
tibus competere: non eadem tamen ratione, fed cum fubftantia fit per fe ens, accidentia 
veri entia,quia taliter entis vt 7.Metaph.teftatur Arift.& quemadmodum res fehaber vr fir, 
ita ad quod quid eft,vt eodem /.inquit Philofophus. neceifario confequitur fubft&iam /im¬ 
pliciter & per fe, quidditatem habere : accidentia vero fecundum quid & fecundario. aliud 
vero fufeipiendum eft: fiibftantiam ipfam fimpliciter non dici, fed de tribus praedicari: vc 
apud Ariftotelem 2.de Anima & 7.Diuinorum multis aliis in locis feriptum legimus, fcih- 
cet de materia,forma,& de tertio quod ex his conflatur compofito- fubftantia veri compofi- 
ta,magis ens magisq; fubftantia ell,quam materia & forma, quare vera quiditas fubftantia;, 

erit compofua ex materia Sc forma, haec autem partes fubitanrix compofitx materia & for¬ 
ma fub- 


Tm.u 
Tax. 14. 















6i Quinti) Bonioan. De prin. natura 


ln txfojttionc 

YtM.fl. 


Tat. 11, 
Ttx. 8. 
Ttx. 7. 


ma. fubftantia: funt quoniam partes fubftantia: funt: etenim non per fe fubfiftunt, quemad- | 
modum fubftantia compofita, quae proprie, principaliter, Sc maxime, fubftantia ab Arift.in 
categoriis nuncupatur. quare rem hanc exa&iffime diligentilfimus Simplicius i.Phyfic.cum 
ita dubitairet palam fecit, quod ita fe habet, fieri non polle videtur quod materia Sc forma 
iint fubftantia: quoniam principia longe differunt, ab eo cuius lunc principia, atqui mate¬ 
ria Sc forma funt principia fubftantia: compofita:: ergo materia & forma non funt lubftan- 
tix. adhaec principium prius eft eo cuius eft principium, atqui materia & forma funt prin¬ 
cipia fubftantia:, ergo funt priora fubftantia, ergo materia & forma non funt fubftantia:: 
quoniam fiellent fubftantia:, fubftantia foret antequam fieret, has difficultates foluens, in¬ 
quit, quod materia Sc forma non funt vere fubftantia:. vera enim fubftantia eft illa qua: per 
fe fubfiftit: quemadmodum in cathegoriis monet Arift.hac ratione, prima potiffimaq-, fub¬ 
ftantia ab eodem ibidem dicitur, cum materia autem Sc forma lubliftere lua natura, non 
poffint, vt z. Sc 4.Phyfic.monftrauit Arift. fed potius parres lubftantiales, quod & ab Arift. 
etiam ante Simplicium ditftum eft vt ipfe ibide & in i.Phyfi. monet 7.Diuin. forma, inquir, 
eft magis fubftantia quam materia eadem ratione & ex vtrifquecompofitum. fed ifth^clcri- 
ptura non ita apud omnes codices iacet. Auerroes enim Sc qui iplum perdite infequuntur, 
ita legunt. forma eft magis fubftantia quam materia, & eadem ratione compofito ex vtrifq;. 
quare cum ex hac feriptura habent formam efle magis fubftantiam quam materiam Sc cona- 
pofitum concludunt formam totam fore quiditatem, etenim vt res fe habet vt fit ita ad quod 
quid cum quo forma fit magis fubftantia apud hos quam compofitum, tota quiditas erit 
forma. eft enim forma per quam materia & compofitum eft fubftantia, Sc in aftu. & qua ra¬ 
tione eft magis fubftantiaquam materia, eadem ratione eft magis fubftantia quam compofi¬ 
tum . materia enim habet efle in adlu per formam : fimiliter Sc compofitum. fed hxc fenten- 
tiafalfaeft: primo enim particula graeca iacet eo padlo, quo nos diximus: nempe formam 
efle magis funftantiam quam materia, & eadem ratione ipfum, quod exvtrifque compofita 
fiftt m. 71. eft. demum Simplicius, & Alexander i.lib.Phyfic. referunt, hanc Arift.diftionem, quo pa- 
fto nos ipfi retulimus : Auerroi vero reliquisq; barbaris ipfum confequentibus, qui potius 
Arift.literam & fenfa foedarunt, quam aliquam lucem attulerunt, vt nos multoties in expo¬ 
nendis Afift.libris aduertimus, nulla fides eft adhibenda. Praeterea in 7.1ib.Diuinorum, lo¬ 
quitur Arift.de Subftantia compofita,qua: vere eft fubftantia : quoniam per fe fubfiftit Sc eft. 
Materia autem Sc forma per fe nequaquam fubfiftit. fed vt funt partes fu b flant i q fubfiftunt. 
quemadmodum Sc z.Phyfic.monet Simplicius, nec illorum fententia nunquam mihi arri- 
fit. materiam fore magis fubftantiam a lubftando, formam vero ab exiftendo: eft enim for¬ 
ma vfia vel exiftentia: compofitum vetb magis fubftantia ex eo quod magis eft. illorum 
enim diftributio nullum in natura habet efle, led tantum in voce qua hi duntaxat fcatent. 
nos enim dicimus efle, fubfiftere, exiftere, proprietates fere compofiti qua: ipfi per fe primo 
competunt, partibus veib vt materi^ & formx, fecundario & per accidens, etenim qua: fub¬ 
fiftunt in atftu funt. eft enim fubfiftere fubiedti ad accidentia, qux in a£tu fubie&um poftu- 
lant. materia verb in potentia eft fubftantia, quare fubfiftere nequit, eft aurem potius ratio 
qua compofitum fubfiftit & patitur, ficuti anima eft ratio intclligendi. ipfa autem non in- 
telligitj Sc homo illa intclligit vt t.de Anima teftatur Arift. adtiones vero omnes Sc opera¬ 
tiones funt compofitorum vt i.& 7-Metaph. manifeftum eft . quare fubfiftere operatio erit, 
quae denominat compofitum . ratio vero fubfiftcndi materia eft . hinc philofophus in 7. Di- 
uinorum, & in cathegoriis,fubftantiam compofitamaflerit proprie efle fubftantiam, & vere 
fubfiftere. fimiliter Sc exiftere, proprie competit compofito, cum fit operatio qux propria 
dutaxat compofito eft, vtj locis nuper citatis patet. tametfi ratio exiftentia: ipfa fit forma : 
quare compofitum verefubfiftit & exiftit, ergo vere ens & vera fubftantia magisq; ens ma- 
gisq; vtrifque fubftantia : etfi huius ratio fit materia, illius aurem forma, quare vt redeat 
vnde digrella eft oratio cum compofitum ex materia Sc forma fit magis fubftantia, magisq-, 
ens, quam materia & forma, & vti res fe habet vt fit ita ad quod quid neceflario conlequi 
oportet veram quiditatem elfeipfius compofiti Sc compofitam. non autem alicuius partium 
aurfimplicem. hinc compofitorum funt vere definitiones . non autem fimplicium Sc par- 
« tium, quia illorum funt vere quiditares, quarum definitiones funt orationes explicatiue, v? 
Arift.7.Diuin.exemplo animae docuit, & non femcl Auer. i.Sc z.Pofter.aduertit. qupcirca 
vera quiditas erit compofita : non autem materia aut forma foium, nec nos dehortari aut 

contur- 


tn txftfititnt 
Ttx. 4, 


7 « t.U. 


H 


Ttx. 40. 
























Seitio Prima. 6 3 

A conturbare debent Arift.loca,qux cie hac diflentirc multum videntur«in libro enim de So¬ 
mno & Visnlia, quiditatem & quod quid fomni non tantum dependere a materia Sc forma, lJ 

fed a fine Sc ab efficiente, z.verb Phylic. & y.Diuin. quod quid form? dutaxat tribuit, cum 
inquit, rado cft forma a qua quod quid prouenit. Demum res mathematice habent fuum 
quod quid & formam dutaxat contemplantur vt 1 .Phyfic. reflatur Aucr. ergo forma erit (a- Cm. 1. 
laquiditas. fimiliter in mentibus abiundtis eftquiditas, & longe hacnoftra prxftantidr irt 
quibus nulla prorfus eft materia, quare fola forma erit quiditas. ad hxc, de fine & efficiente 
ambigere licet. vt enim fe habet res dependens ab aliquibus caufis vt fit, ita ab eifdem qui¬ 
ditatem habent, multa autem funt qua: effe afine&ab efficiente habent: ergo finis &effi- 
ctens, partes eius quod eft quod quid, funr.fed hoc impoflibile videtur, eft enim quiditas 
intantum rei principium. finis autem & efficiens, extra rem funt; ergo eius quod eft quod 
quid, partes elTe nequeunt. hinc Auer.i.Fofter. & z. finem & efficientem ingredi demon- 
ftrationem Sc definitionem negabat, quoniam huiufmodi cauf? cum ipfa re non conuertun- . * ■ 
tur: quod maxime in demonftrationibtts & definitionibus requiritur, quae ex immediatis 
® primis non omnibus, fed propriis & his qua* conuertuntur conflant, fed vt hxc omnia 
foluantur, & ne ambiguitatis locus poft haede hac re inanimo Tedoris maneat, accipien¬ 
dum eft quod ipfa definitio bifariam fumi poteft, vel vt definitio eft: hoc eft, quod ea attri¬ 
buta quae ipfi competunt vrdefinirio eft: & hac ratione folam formam explicat, quoniam fi 
definitio vt definitio eft, materiam compleifteretur: tum illud eueniret incommodum, vt 
res mathematicae Sc metaphyficx materiam clauderent, quoniam illarum funt definitiones, 
ergo definitio vt definitio eft, folam formam explicabit. alio modo confideratur definitio,vt 
huic vel illi rei comparatur: & tunc tot caufas explicabit, quot res illa qu? definitur habet- 1 
vt enim fc habet res vt fit: ita ad quod quid & definitur, fi ergo res illa quq definitur, habe-' 
bit formam dutaxat, quemadmodum funt res mctaphyfice Sc mathem. definitio erit per for-^ 
mam folum Sc quiditas fola forma erit: fi vero res qux definitur tres, duas, vel quatuor ha¬ 
bebit caufas, definitio conflabit ex duabus vel tribus vel quatuor caufis. Sc fimiliter quidi¬ 
tas erit, vel du?, vel tres, vel quatuor caufx. hinc Auer, ad hxc refpiciens 1 .Phyfic.dixit: 

£ non omnes artes -confideratdeomnibus caufis, fed quxdam de tribus caufis motore, forma' 

:Sc fine, quj in illis (coinckhmt: quxdam ex quatuor vt fcientia naturalis ex ipfis, ergo priora 
loca quxditfenttre videbantur, conciliare,poffirmus. fatemur enim formam folam eilequi- 
ditacem Sc definitionem folam famam explicare, fi confiderabimus quiditate vt quiditas eft, 

& definitionem vtdefinitiocft. vbi enim afferit, quiditatem conflare ex omnibus quatuor- 
caufis, vel duabus, vel tribus: hoc etiam faremurfi confiderabimus quiditatem & defini¬ 
tionem vthuic velallixei applicantur. fi enim res illa tres habebit caufas, ex tribus caufis* 
quiditas & definitio fua<erit: fi vero duas vel quatuor,quiditas eius erit ex duabus, vel qua¬ 
tuor caufis, k quibus enim res habet ellc, ab eifdem habet quiditatem & definitionem,vtfu- 
pra monuimus, monendum vero eft nullam fore definitionem fine forma,quod etiam com¬ 
petit generi,-non repugnat fpeciei: fi ergo definitioni vt definitio eft,vel quiditati vt quidi¬ 
tas eft (quod pro eodem in telligo nunc) competit perpetuo forma, ergo cuilibet definitioni 
Sc quiditati cuilibetrci applicate forma etiam vt competat necefTe eft, fed non fola, fed aliis 
caufis aflociata, quod vero ad eam difficultatem attinet que de fine & efficiente eft mtelli- 
D gere iuuat. huiufmodi caufas externas, quiditatem etiam rei complere, philofophus enim 

i.Pofter. duplex, inquit, effe quod quid, alterum quod caufacaufam habet: alterum veri T*x. 4». 
•quodeaufa vacat. qux verba ibidem explicans Auer.inquit. Definitionem caufam haben¬ 
tem efte demon ftrationis conclufioncm, qux collat ex materia & forma: definitionem vero- 
■caufa vacantem, principium efledemonftrationis, qux conflat cx fine & efficiente: quem¬ 
admodum exemplis k. tonitruo & abeclipfi hin? ibi dcmonftrat. tonitruum enim duplicem 
habet definitionem, alteram ex materia & forma, qux eft conclufio in demonftratione po- 
tiffima, vt tonitruum cft fonus in nubefa&us: alteram vero qux eft principium demonftra- 
Uonis, qux conftar ex fine & efficiente, vt tonitruum eft extindlio exhalationis in nube. ex- 
his autem tota conflata demonftratio, erit definitio, Sc e conuerfo fola politione differens, 
b°c eft ficu, quatenus demonftratio procedit ex fine Sc cfficienre, ad materiam & formam: 
definitio vero a forma & materia, ad finem Sc efficientem, vt tonitruum eft fonus in nube 
fa<ftus,obexhalationis cxtin&ionem, & hoc eft quod Auer.dixitinquxfito S. cui titulus eft 
de demonftratione politione & definitione differente, quiditates perferas conflare cx raaj 

teria. 





6 4 Quinti; Bonioan. De prin.natura 

teria,forma, fine & efficiente : quare quiditatis principia funt quatuor genera caufarum ne £ 
Com. dum materia aut forma. Sed hxcfolutio dubium parit. Auer.enim i. Pofter.efficienrem cau 
fam ingredi potiffimam demonftrationem negauic, qua ratione noluit quartum modueius 
quod eft per fe illam ingredi, ad haec, liint extrinfecae cauli, ergo eius quod eft quod quid 
partes efle nequeunt. Sed iftaita dilFoluimus, nec turbari oportet. Si Auer. loca in pofterio- 
ribus analiticis , contradicentia legimus: etenim loco nuper citato aperti (lime, caulam effi 
cientem a demon ftrarionc expellit, in 2.vero Pofterioruvn recitato loco,cum loquitur de prin 
cipio demon ftrationis, conftare, inquit, ex efficiente $c fine.hxcenim li rede intelhgatur no 
contradicunt.etenim potiffima demoflratio, aut coticludir paffiones peimanentes , atque a 
principijs fubiedi fluentes,& hac ratione medius terminus & principium demoftrationis , 
erit forma : fl vero efficiens & finis, hoc eft quia coeunt & coincidunc cum ip(a forma. pof- 
funt infuper & prxmill^ dici materia , vel totius fyllogilmi, vel vt refpiciunt conclulionem 
j. refpectu maioris vel minoris extremi, vt 2.Phy(ic.inqmt Philofophus, quod nobis magis ar¬ 
ridet . vel ipfa demoftratio concludit paffiones, qux non permanent, habentq; elle du fiunt, 
quemadmodum ecliphs aut tonitruum qux runc lunt, dum fiunt: qua ratione principium ^ 
quod has demoftrat demoffrationis efficiens efle debet, & non coincidens cum ipla forma, 
non enim iterpoficio vmbrx terrae, forma eft defedus lunae: fed illius cfficiens.& rario prio¬ 
ris & pofterioris didi noftri eft in, qm forma eft a qua quod quid efle piouenu : ab efficien¬ 
te vero fieri quod maxime eft necelfarium in his qua.’ hunt.licergo intelligir Auer.dum effi 
cientem cau fam principium ede demoftrationis alferat, in paffionibus, inquam,qux no per¬ 
manent. quo pado 2.Pofter.loquitur.formam vero principium elle dcracftianonis non effi¬ 
cientem in his qux demoftratur, & permanet paffiones intelligendum eft quo modo caulam 
efficientem i forma ipfa difiundam potiffime demoftrationis principium dfe opnme tenuit 
Auer.Sed horum omnium exactiorem tradationem petant a noftris commentanjs analitico- 
rum Pofter. aliter enim hic h^c dida lunt. ad fecundam vero difficultatem, innixi lupcriori 
cuius f$pe meminimus,rcfpondemus:vti res fe habet ad ens,itaad quod quid:etenim quem¬ 
admodum efficiens & finis ad efle rei conferunt:itaparte$ eius quod eftquodquid erut. cii 
vero vri materia & forma efle rei non conferunt, ita partes eius quod elt quod quid vri mate ~ 
ria & forma non erunt,fedad efle rei remote conducunt.ergo remote & vniuerlalirci* & non ^ 
proxime,quiditatis principia funr.fimilitec vniucrlaliffimx caufx in quolibet caularum ge¬ 
mere quo pado ad efle rei conducunt,itaeius quod eft quod quid principia erunt, remotiffi- 
me vero & longe vniuerfaliter ad efle rei confcrunr,ergo ita reitiotiffime Icilicet & longevni- 
uerfaliterquiditates rei, & partes erunt, ex didis vero quid nos hac in re opinamur, ma- 
nifeftura eft. 

diluuntur ea qtu a Latinis oblidebantur, fap. x x x 111. 

I s itaqj contraria difficile no erit foluere, materia enim pars eft eius quod 
eftquodquid, non folaatq; abfolute eius quod eft quod quid principium 
eft, nec haec materia particularis & indiuidua, vthuiufmodi carnes & hu^ 
iufmodiofla, fed materia fpecificaaut generica, cum forma fpecifica, aut 
genetica aflociara.quo fundamento iado, fingula ipforum argumenta,euer H 
tcre& infirmare facillimum erit: ad primum autem aderimus: quod ma¬ 
teria bifariam fpedari poteft : veluceft fub hac forma Ipecihca, vel generica, & hocpado 
eft principium quo res eft potius, quam non eft: vel vt eft fub forma indiuidui, & vt habec 
potentiam cum priuatione annexam , ad reliquas formas recipiendas: quo pado eft princi¬ 
pium , quo res efle & non efle poteft. & hac ratione eius quod eft quod quid non eft princi 
pium, non autem primo modo, vt nos dicimus. ad fecundum aflerimus , materiam fua na¬ 
tura, ignotam fore: cum forma vero fit nota, qux poftea valet efle principium cognofccndr 
cius, quod ex ea conftar. hxc vero & indiuidua materia, accidentibus fubieda, principium 
imclligendi non eft, fed potius fentiendi, qu£ ratione eius quod eft quod quid nequit elle 
pars, ad tertium dicimus eodem pado, quod materia lignata eft particularis, non autem nu 
teria lpecifica,&generica, 6 c cum forma aflociata. fimiluer ad quartum: materia fenfibilis 
hxc & illa interit, & oritur per accidens, materia vero fpecificaauc generica,nullo pado ori¬ 
tur & interit, qux eft principium quiditatis . ad quintum dicimus philofophum, per mate¬ 
riam 


I 


































Se£tio Prima. 6j 

A riam intellexiffe illam materiam, qua: eft lignata & fenfibilis,quoniam in conceptis cum ma 
teria fignata Sc fenfibili, quod quid eft leparattir ab eo cuius eft: etenim huiufcemodi mate 
ria qu$ extra rei naturam funt, accidentia claudit. quo fit, vtin huiulmodi rebus aliud eft 
quod quid eft, & aliud quod ipfum haber.quod quid eft autem rei natura eft, vti materia &c 
forma accidentibus remotis, illud vero per quod quid eft habet, indiniduum eft, quod figna 
tam &indiuiduam materiam claudit.qux merito accidentium lignatur dc indiuidua fit^ vt 
Porphirius monet. Socratis,inquit,proprietates per quas Socratis materia lignatur atque in¬ 
diuidua redditur in alio aliquo nunquam erunt: quare in his qua: cura materia cocipiuntur 
quod quid differt ab eo cuius eft quod quid.' hoc eft,cum materia qua: eft pars quiditatis, & 
fpecifica, fignata redditur per proprietates quae ipfum Socratem conficiuntin caufaeft non 
per fe, fed ratione accidentium, vt quod quid diftinguatur ab eo quod eft quod quid, quare • 
materia ha:c fignata,& forma hrec particularis, eius quod eft quod quid partes eflc nequeut. 
Iudicium tamen longe eft diucrfum de materia & forma, qua: fpecifice funt. ad fextum opi¬ 
namur partes materiales fignate & fenfibiles pofteriores effe non autem fpecifice & vniuerfa 
® les.adieptimum,tametfiquiditas acceptum referat ipfi forma;, cui foli tribuitur, ad;quam 
quidem formam, fi materia comparatur eft non pars quiditatis , quoniam non pars form» 
fed id quod defert & fubuentatformam.quo pa&o.vt dicemus 7,Metaph. intellexit Auer.ta 
men fi ad compofitum referatur, erit materia pars eius quod eft quod quid, ad o&auum affe 
riraus materiam, fore naturam clfeq; principium motus 8c quietis, eius compofiti in quo 
eft. vt a.Phyfic.nos diximus.tad nonum forma & materia partes funt diffinitionis, & fi per 
prius formae competat, pofterius vero materi*,a materia verb penitus hoc munus non eft ne 
gandum, quomodo vero genus dicitur materia, autforma,diiftumeft.ad decimum litera phi 
lolophi , vt placet Simplicio, fic exponitur: res naturales definiuntur, non fine materia,neq; 
iolum lecundum materiam , fed etiam fecundum ipfam formam : quare & fi materia fola 
eius quod eft quod quid non eft pars, cum forma tamen aflociata, fvt pluries diximus) eft 
pars qmditatis.ad vndecimum materia vt refpicit formam non eft quiditatis pars . quoniam 
f orm* non eft pars, vtverb ad compofitum referatur eft eius eft quod quid principium, & 
P ars ^ Auer.authoritatera allenmus, hominem vt includit materiam lignatam, & particu¬ 
larem non elle fuam quiditatcm,fed ddtaxat eius quod eft quod quid forma eft.pluries enim 
monuimns materiam lignatam ,& indiuiduam, principium eius quod quid non fore, ad 
aliam Auer.feotentiam & ad confundes huic fententias refpondemus: quod materia ad duoi 
conferri poteft: vel ad formam 8c fic eft vehiculum quiditatis,& id quod ipfam defert 8c no 
pars quiditatis, quoniam non eft pars form;e.ii vero ad compofitum referatur, eius quod eft 
quod quid pars eft, atque h*c non eft noftra fententia, fed Arifto. in 7.Diuinorum. cuius 
verba etiam lupra retulimus. &h«c de hac difiicultate difo fufficiant, 

T)e appetitu materia prima non nulla. £ap. x x x 1111. 

R I a autem funt eorum qua natura conftant, principia, forma quod di-- 
uinum quondam & bonum, &c appecedum ab A riftotele dicitur principiu. 

uic vero aduerfatur priuatio fua natura maledicum principium.tertium ve 
roquod huic, modo illi lubiiciturmateria, filua &omnium capax, ergo 
bonum hoc, 8c diurnum ab aliquo expeti, & defiderari neceffum eft. fiqui- 
i cni nonum eftquod omnia appetunr. fiquidem origo rerum omnium bo¬ 
num eft. quare aut forma bonum exiftens fe ipfum defiderabi t, vel contrarium priuatio auc 
tertium his lubietftum materia, bonum autem fe ipfum appetere non poteft.appetitus enim 
caufa eft ipfa indigetia, nihil vero fe ipfo indigens eft, ergo bonu feipfum appetere no poteft. 
nec contrarium priuatio, vnum enim contrarium i reliquo expellitur dirimiturq-. ergo pri¬ 
uatio hoc bonum appetere non poteft. reliquum eft vt materia fu,qua: hoc bonum diuinum, 

& optimum, fola appetere poteft,& fi turpis eft, hoc merito priuationis eft. 8c quemadmo¬ 
dum fcemina qua: imperfctfta eft, appetit marem,qui perfettus eft. nec quidem turpe,ncc fee 
per fe expetunt: hoc quidem formitatem, h*c vc r 6 marem; fed ex accidenti.quatenus 
>uic accidit turpitudo, & illi impcrfeiftiofoerainea; materia ergo ericqua hoc diuinum fum 
miimq; bonum nempe formam fola appetere poteft. ab illaq; perfici imperfe&a per accidens 
merito priuationis . at quomodo hic appetitus materia: infit, varia eft philofophantium fen- 

I tentia, 















Cim. j 6 


Ttn.fi. 


6 6 Quinti; Bonioan, De prin.naturas 

tcntia, eorum non nulli, quemadmodum eft Auicennas , penitus k materia prima hunc ap- E 
petitum auferre conantur, bene tamen dant materiam eiTe in potentia ad formam recipiendas 
quodcunque enim fit, fieri poteft.nullum propterea fcqui deinde appetitumin ipfa materias 
quod ita perfuadent.vel materia appetit formam eam, quam habet:vel eam , quam non ha- 
bet.non eam, quam habet quoniam appetitus eft ob carendam; non eam, quam non habet, 

3 uoniam lllanon eft, ergo non poteft appeti.eft enim appetitus ad id quod eft vt 3. de anima 
eciarauit philofophus.ergo nullam formam appetit, ad hxc appetitus fequitur comprehen- 
fionem vt teftatur Auer. 1z.Meraph.quemadmodum vmbra fequitur corpus, atqui materia 
non cognofcit formam.quare illam appetere non poteft. prxterea fi materia appetit formam^ 
quaeritur quoappedtu illam appedt,aut appetitu animali, & hoc fieri non poteft; quoniam 
ipfa non cognofcit, aut appetitu naturali : nec iftud fieri poteft, quoniam omnis appetitus 
naturalis, aut inclinatio aa aliquid prouenit a forma, vel ab aliqua virtute inclinante, quem 
admodum graue,appedt appetitu naturali ire deorfum, & hoc a fua forma media grauitate, 
fimiliter leue furlum. at materia nullam habet formam, in fua elfenda: nec virtutem incli- „ 
nantem,eft enim omnium formarum priuata,ergo appetitu naturali appetere materia forma A 
non poteft. prxterea percontantur quam cb cauiam hic appetitus materia: datur, vel vtper 
ipfura appetat plures formas fimul, quam fieri non poteft, vel quoniam caret omni forma ? 

Sc hoc non eft verum, femper enim fub aliqua forma, ipfa reperitur: vel quoniam ea,quam 
habet formam in faftidium,& naufeam ipii materi* foret, quod nec fieri poteft, quoniam cu 
forma fitenthelcchia, 8 c perfedlio materi* non poteft a materia, velut ab eo quod perfici na 
tum,eftinfaftidium iri.ergo nulla eft caufa obquam cogimur materi* ponere hunc appeti¬ 
tum,quare fruftratorius erit.amplius ; vt materia fe habet ad formam, ita forma ad materia : 
atqui forma nonappetit materiam: ergo nec materia formam appetere debet.ad hxc.inquit, 
Philofophus 3.de Anima, quod omnequodmouet appetitum,vel debet elTe bonum vel appe 
tens bonum, modo fi materia appetit formam, non illam quam habet appetit, quoniam il¬ 
lius non eft indigens nec carens, a qua indigetia appetitus eft. ergo futurum & quam non ha 
bet formam appetet, quod nec fieri poteft. futura enim forma non eft in adtu, ergo nec bonu 
aliquod erit, liquidem bonum in his eft qu* funt in adlu, vt6. Metaph. teftatur Ariftoteles. o 
quare futuram formam appetere non poteft,quae non eft in adlu. accedit huic & illud, quod- 
cumque mouetin adtu ellc debet: forma futura in adtu non eft,ergo materiam ad ipfam appe 
tendam mouere non poteft.quare nullam formam materia appetere poteft.his omnibus ie fe 
opponit Ariftoteles qui t.Phyficorum,vt diximus ,& 4.de Calo materi* hunc appetitum 
apertiflima demoftratione firmat,etenim forma h*c materialis diuina, & bona eft, cui oppo 
nitur ptiuatio. hinc cum loquitur philofophus de Deo, cum illi nil fit contrarium, quem¬ 
admodum opinatur Auerroes. eft autem hxc forma diuina,quoniam diuinum illud dicitur, 
vtin 1. de partibus teftatur Ariftoteles, quod meliorem partem fordeum cft.nobiliorem ve¬ 
ro partem, & meliorem, inter entia mundi forma fortita eft: quoniam ab illa cile illud tan¬ 
topere ab omnibus defideratum, 8 c exoptatum prouenit. quod enim vere eft, adlus eft, vt z. 
de Anima teftatur Arifto.nec caro vel os dicitur, nifi habeat aut carnis aut ofiis formam : ve 
idem in z.de partibus, & z.Phyfi. teftatur Philofophus. hinc fequitur quod fi forma diuina 
eft, quia bonum eft, quod omnia appetunt i.Ethic.diuinum omniaappetunt: Diuinum er- 
go erit,verfaq; vice, h*c omnia fequitur quod expediatur, quxeunque enim funt,fuapte na- H 
tura bonum expetunt.quare fi forma bonum quoddam & diuinum erit,vt ab aliquo appeta¬ 
tur oportet, £tie ipfa autem forma appeti nequit: quoniam fui non eft indigens, vt didtum 
eft. nec it priuatione, eft enim formx contraria: & contraria mutuo fe pereunt expelluntq;. 
reliquum eft vt a materia bonum hoc & diuinum appetatur.quare materia tanquam id quod, 
perfici natum elt; formam tanquam id quod natum eft perficere, fuapte natura, vt appetat, 
necefte eft. & hic eft ratio Ariftotelis it paucis animaduerfa, qu* magnam videtur firmita¬ 
tem adhocprobandumhabere.aliquiver6,quemadmodumeftThemiftius,vt i.Phyfi.apud 
ipfum legere eft, appetitionem hanc materi* lubentiffime donarunt, fed quomodo illa ap¬ 
petitio in materia ineft ? fubdit Themiftius,profedlo verifllmum puto quod dicitur prouide, 
tiam fuide, qu* & turpidefiderium honeftatis, & egenti opulenti*,quantumfit, fatis inje¬ 
cerit, quibus verbis patet Themiftium voluifte materiam hanc appetitionem habere appeti¬ 
tione intelledliua, qu* quidem in prima eft intelligentia tvelut in ordinante & cognofcente. 
in materia yero, velut in ea qu® regulatur 8 c inftrumentum eft diuimprouidenti*: opus fi- 

quidem 
























Sectio Prima. <5 7. 


A 


£ 


C 


D 


quidem natura eft opus intelligentix non errantis, vt idemmet Themiftius aflerit referente 
Auer.i z.diuinephilofophix. ied hxcThemiftij fententia,non eft vndiq; firma: fieri enim, 
non poteft quemadmodum nos explicauimus.in eo noftro qui de prouidencia eft diuina li¬ 
bello,apud peripateticos, primam caufam his inferioribus confulere,& vt lingulares h.x res 
funrproxime de illis curam gereret. Sed vt caufa eft remotiflima, & per alcera Dei aCtionem. 
tranleuntem, nempe motum medio corpore diuino, quod ligamenrum eft inter hxc caduca 
& illaxterna, quemadmodum 8. Phyfi.teftatur Auer. quod cum verum eft videre non pof- 
fum quomodo prima caufa, hanc appetitionem inrellcCtiuam ob morum corporum, quxin 
girum feruntur materia:dcderit.quare alio modo cu Simplicio in 4.deCctlo, 4 quo fumpfic 
Auer. i. Phy ii c. aderimus, at prius diftributionem ipfius appetitus faciendam efTecenieo. 
tjuoniam nomen non eftfimpliciter qua nominum diucrfitate folet multotiens intellcChis 
nofter in errores labi,vt teftatur in i .Ethic.philolophus.appedtus ergo duplex eft, alrer ani 
■mar,alter vero narura.appetitus vero animq duplex eft, vt teftatur Ariitin 3.de Anima,& 1 z. 
Metaph.alterintelle< 3 :us,alterverb fenfuS.vterque vero & fenfns & intelleChts cum cogni¬ 
tione eft i materia remonendus: quoniam materia nullo patfto cognofcit. alter vero appeti¬ 
tus naturalis dicitur, quo materia appetit formam, quem explicans Auer.aflcrit efte quanda 
idoneitatem & propenftomem ad formam recipiedam. 8 c quoniam omnis appetitio aliquid 
fequitur quod vel eft forma, vel faltim fe habet vt forma, materia vero non per fuam natnrS 
appetit formam ,fed propter motum, inquit,qucm habet ad formam. h$c autem verba noti 
nulli ita explicant: id quod habet materia de motu.ad formam,propter quod appetit forma, 
voluifle Aucrroem, formam corporis fubftantii genericam,equaformx alite partiales mate¬ 
riati educuntur.eftenira hic corporis fubftantii forma genenca chaos,& incohatio forma 1 
rum ob quam redditur materia difpofita ad appetendas formas partiales, fed vt verum fatea¬ 
mur, purum eft figmentum h?c quam Latini excogitarunt forma corporis fubftantii, de 
qua in fecunda feChone multa dicam.nos autem dicimus per hic verba, nil aliud Auerroem 
intelligere,nifi idoneitatem & inclinationem quandam ad formam tanquam ad fuam perfe¬ 
ctionem. quodlibet enim ens ad futim finem ex propria quadam natura, ordinatur, cum ve- 
rb finis & perfeCho materix forma eft, merito ad illam marcriadirigitur Sc ordinatur, taqua 
id quod perfici natum eft ab eoad quod ordinatur: quod Arift.in 4.deCa?lo explicauit, cu 
afleruit: abhbus autem ipforum grauis & leuis nomina non ponuntur, nili fi quis putet in- 
■clinationem elfe talem; qui verba Simplicius explicans,inquit,graue autem, &: leue,corpus 
Secum quod talia habent, quidam viti thpdj)mla.> hoc eft fomentum, propenfionem fcu vc 
Latini loquuntur inclinationem fcilicet grauitatem & leuitacem.quare,quemadmodum gra- 
ue appeti tum naturalem obtinet vt tendat deorfum , hoc eft fomentum quoddam naturale, 
quamdamqj inclinationem, & idoneitatem ex eo quod perficitur vt deorfum tendat, ita 
materia appetit formam: quoniam inclinationem habet, ad ipfam formam quando difponi 
tur, & prxparamentis afficitur,ab agente. & hic eft materix appetitus. fed multa funt qu® 
noftram fententiam infirmare, Sc labefaCtare videntur, primum quidem, quoniam omnis 
materix propenfio,& potentia eft contradi<ftionis,p.Metaph.crgo non magis formam quam 
priuationem materia appetere valebit, ad hxc,hxc materix inclinatio potentia eft, quare no 
erit in materia appetitus h potentia diftinCtus , & hac ratione non inepte Auicennas, vc fu- 
pra retulimus,a(lerere videtur, nili eflctquod potentia duplex eft, vtfuperioribus difputatio- 
nibus docuimus:altera remota,qtii contradictionis eft:altera propinqua ab agente induCta, 
qui non eft contradictionis, fed ad vnum tantum refertur, vt in fecunda feCtione docebi¬ 
mus. atque hic eft potentia & inclinatio materix ad formam, qui appetitus, ab Ariftotele 
dicitur: ad fecundum vero alTerimus aliquos dixifte, idem efte potentiam & appetitum, fed 
potentia nuncupatur, vtrefpicit agentem : appetitus vero vt refertur ad forma, qui omnia 
in fequenti difputatione docebimus. quibus quidem ficiaCtis, ac flabilitis his, aduerfanon 
difficile eritdiluere.ad primum itaque afferimus , materiam appetere formam non eam qua 
habet.ad illam enim non eft amplius potentia, fed ad futuran>. qui tametfi non eft i n aClu, 
fufficitquod fit in potentia, Sc quod ad illam recipiendam habeat idoneitatem, quem appe¬ 
titum naturalem nuncupamus,nequaquam requirentemobieCtumin a&u,quemadmodum 
eft appetitio animalis, fiue fenfus fiue incelleChis ad aliud,aflerimus Auer.verba 1 z. Diuino- 
rum intelligi de appetitione qui fit per cognitionem.ad tertium vero fatemur,materiam ap¬ 
petere formam appetitione naturali, propter id quod habet de motu ad formam, yti allere- 

I ij bac 


Cem.it, 


Ttx.x. 


Ttx.ij, 









68 Quinti; Bonioan. De prin.naturx 

bat Atier.hoc eft propter fomentum & inclinationem, qna materia eft aci formam recipien¬ 
dam apta, ad quartum alferimus, cauiam finalem huiufmodiappetitionis in materiaeilc pe¬ 
remnem generationem, &c fuccefliuam corruptionem : vnius enim ortus alterius eft interi¬ 
tus, propter huiufmodi idoneitatem & appetitum materix,quemadmodum Ariltin i.& ini 
a.de Generatione, & inrericti teftarus eft.appetit vero formam futuram non quia ei fit fafti- 
dium forma prrefens, fed quoniam fua natura non eft qualis, non eft quanta, non eft quid , 
fed potentia ad omnia, & quoniam nulla potentia naturx fruftatur fuo fine,necefte eft vc ma 
teria formam futuram appetar.ob enim eius imperfe&ionem & indeterminationem vnafor¬ 
ma non fufficit. fed cumab omnibus perfici apta nata fit vt ab omnibus perficiatur necefle 
eft & ideo vc futuras,recipiat oportet, ad quintum negatur fimilitudoialio etenim modo raa 
teria fe habet ad formam & alio modo forma ad materiam, materia enim ad formam, re¬ 
fertur, vtabilla perficiatur, forma vero materiam refpicic, vt eft illius perfeflio & .enthelc- 
cbia. Pofterioravero argumenta, de illo appetitu fune valida,qui eft cum cognitione qii.o tno 
do ibi Ariltin 3.de Anima, &in 12.Diurnorum loquitur, non autem de appetitu natiuali 
fiue fine cognitione, hoc eft de inclinatione materia, ad formam, vt ad perfedtionem, & 
ha: funt difficultates perarduae & difficiles ipfius materix, & eorum qux ipfam concer¬ 
nunt, peripate ice diftolutx & excullx. iam tempus eft vt ad reliquum natura princi¬ 
pium tranfearaus. 


De prmattoncj . 


fap.xx 


xv. 



N hi s qux oriuntur Sc occidunt, neceifaria eft ipla priuatio, tametfi 
fua natura nullibi fubfiftit: fed vnum numero, forma, & fpeciedifferens » 
apud materiamxonfpicitur, alioquin nil fieri pofler. quicquid enim fieret 
antequam fiSrerefler, quod & indu&ione patet. ex femine enim fit homo» 

& antequam ex femine firhomo, non eft horno femen, &fic defingulis. 
omne ergaquod fit aliquid, prius non eft illud, quod fit. nec quodlibet ex 
quolibet temerecafuq; oriri ac fieri poteft. fimiliter nec in quodlibet corrumpi, fed ex con- r. 
tratio, & oppofito determinato, in contrarium,& oppofirum determinatum corrumpitur j 
atque ex illo determinato oritur.fi autem fecus,hoc erit per accidens, vt album in muficuitr. 
quemadmodum Arift.i.Phyfic.inqualibetfadHoneaccidentis, & fubftantix, naturx, &at> 
tis ,pbare conatur. Quicquid enim fit, ficcx non tali, quodaptum eft fieri tale, quare priua¬ 
tio in omnibus generationibus conftituendis, in maceria neceilaria eft, ceu altera quxda na¬ 
tura, qux alteri naturx, ideft materix accidit, ad hxc principia narurx contraria apparent ei- 
fe vnanimi antiquorum philofophorum confenfu, & optima ratione ab Arift. demoftrata. 
prima autem &vniuerfaliflimaoppofitio habitus eft& priuationis, vti.Phyfic. 8 c 11. Diui» 
rum monuit Arift.ergo priuatio necefiarium erit principium, velut alterum contrariorum 
eorum qux natura conflant.tametfi deterius, amplius, hxcprinationis non vifa natura, an¬ 
tiquos philofophantes vfqueadeo turbauir,vc rerum ortum,& intentum multitudinemque 
entium lenfibus noftris maxime expofitam (ophiftico quodam ratiocinio, negauere, & e 
medio peritus abftulere.quam vel folus Arifto. acerrimi ingeni; vir, cognouit. ponens difeti 
me inter priuationem & materiam antiquis ignotum,reddidit nobis apertiffima duo illa an- H 
tiquis negata eneruato, labefadlato corii argumento.duplex, inquam , inter materiam diferi 
men & priuationem cognouit; alterum ex voce, alterum ex natura rei, defumptum ex voce 
quidem.vt materix per fe proprie competithocfieri.fi autem, ex, ipfi donatur materix, vt ex 
xre fit ftatua erit merito priuationis, viceque verfapriuationi competit ex, fi autem hoc de 
illa prxdicamus,hoc eft vtimmuficum fit muficum,hoc erit merito materix, ex natura vero 
rei, quoniam materia eius quod fit pars remanet, priuatio autem aboletur & corrumpitur, 

& numeratilis longe magis eft ipfa materia quam priuatio. materia vero per fe ens priuationi 
annexa, per acc.dens non ens effici tur.ipfa vero priuatio fuapte natura non ens,fed forma: ab 
fentia.materix aurem iundla per accidens ens effici tur.quarc par, pari non rcfcrtur.hxc veri 
priuatio apud peripateticos qux eft alterum naturx cotrariorum principiorum, longe differt 
abea,quxeftin Categorijs ab Arift.tra£lata,dequadicituripriuationead habitum non fieri 
cegreilum.fiquidem h?c non folum abfentia eft operationum, fed habituum & fubftantiaru. 
hxc autem principium naturx priuatio, eft abfentia formx cum aptitudine ad formam reci- 
l ; ^ piendam. 













Sedtio Prima. 


6 9 





piendam.ad hic, illa in cathegoriis tra&ata (vt Simplicius r.Phyfic. monuit) eft poft forma, 
illa mq; fupponit: hic vero alterum nature principium, eft ante formam, & polt formam! 
quare Peripatetici vti Simplicius,Themiftius, Sc Philoponus,itapriuationem definiere, il¬ 
lam effe abfentiam, nec aliquam per fe naturam formi futuri cum aptitudine ad illam rcci- 
-picndam, quare di ftat propter hoc i negatione, quo fitvt nullum ens fit ipfaapta nara con- 
-flituere, fed vera eft formas abfentia. fed hic fententia, non ab omnibus peripateticis sqne 
•accipitur, quo fit vthanc difficultatem per fc feparato loco examinandam duximus. 

J\wn priuatio fit aliqua natum per fi contiituens aliquod com- 
pofitum , an abfentia efiduntaxat in Jubietto apto 
forma futura. (ap. xxxvi. 

Rabsens quidem difficultas filentio non eft mandanda, cnm in ipfa ne¬ 
dum Neoterici, 1’cd veteres Peripatetici grauia & difficilia admodum ven- 
fant. Alexander enim (referente Simplicio) x.Phyfic, & to.Metaphy. aper- 
te allcrit, priuationem fore naturam per fe, quemadmodum eft ipfa for¬ 
ma, Sc conftitucntcm compofitum, vt ipfa forma: tamctfi longe deterio- 
rem,longe compofitum ignobilius conftituentem: ad hoc verd aftruen- 
dum multa fiunt Arifto. & Alexandri teftimonia, grauiffimaque. nec defiunt rationes Sc:i 
teftimoniis Arifto. primo aufpicantes, qui in i. Phyfic. cum dixiffet naturam qui eft vc 
via in naturam & formam definere: quoniam duplex eft via,vna quidem i priuatiotie 
in formam, altera i forma in priuationem, duplex etiam fuerit eiufmodi'narara, qua eft 
per viam, quare duo fiunt etiam fines hic quidem forma, ille vero prhlatid, vnde ptiua- 
tioni tantum naturi quantum formi. impertiit dicens, priuatio eftquodamrnodo forma, 
qui verba Simplicius, cui fiubferibit Auer. fecundum alteram expofitiohem, fic interpre¬ 
tatur. non omnis priuatio quodamodo forma dicitur, fed illa qm confiderafur in eo quod 
eft deterius contrariorum : id enim eft forma fub priuatione,fied forma quidem eft priuatio, 
hecdeterior Sc ignobilior.qu$conftituitcompofitumignobilius,& deterius, quare eritpri- 
tiatioaliquaperie natura, fimiliterin i. deGeneratione& Interitu, inquit: cuius enimdifi. lt 
ferendi hoc aliquid fignificant magis fubftantia. cuius autem priuationem non ens vt ca¬ 
lidum quidem pridicamentum quoddam eft & forma: frigiditas verti priuatio.Ircm i o.Di- 
uin.inquit, prima ver6 contrarietas habitus eft Sc priuatio. Sc fequend particula inquit, fi 
generationes ex contrariis in natura fiunt: c forma autem fiunt, & forma: habitu, aut ex ali¬ 
qua form? priuatione, patet omnem quidem conrrarietatem priuationem quandam elle» 
priuationem autem non omnem fortalfc cotrarietatem elfe. palam etiam per indu&ionero» 
omnis enim contrarietas cottanorum priuationem habet. Sc in fine illius particuli, inquit, 
quare per priuationem femper contrariorum alterum dici patet. quas verba Iucidiffime no¬ 
bis afferunt, priuationem natura per fe efle contrariam formae, femper rametfi deteriorem, 
qu? verba, inquam, &fi aperta funt, apertiora tamen &-clariora fui expolitioni reddidit 
Alexander ibidem, licet, inquit, in lib.de Generatione fatis fit demoriftratum, generationem 
omnem vel ex forma Sc habitu,vel ex priuatione fieri: tamen hic quoque repetendum eft. 
namcumexmuficoautalbofitimmuficum aut nigrum, ex forma & habitu efficitur gene¬ 
ratio. vt enim in libro quem modo citauimus docetur: formarum priftanrioies habitus 
funt, Sc magis formi, deteriores vero priuationes . cum igitur ex immuficd aqt nigro mu. 
ficum efficitur, aut album, ea generatio ex priuatione fit. quod fi nigrum Sc album contraria 
funt,& nigrum eft albi priuatio Scimmuficum mufici, dubitari non debet quin omnis cont 
trarietas priuatio fit Sc habitus, at non omnis priuatio contrarietas eft, quoniam priuatio 
multifariam dicitur, quare ex Alexandri 8 c A rift.teftimoniis, fatis patere arbitror priuacio- 
n cm formam deteriorem elle, Sc non abfentiam abfolute, & non ens. accedit & alia Arift. 
fententia his longe apertior,hanc opinionem firmans n.Diuinorum,his verbis,rria perinde Ttx.u.&i$ 
ac fi quifpiam dixerit principia elle formam, priuationem, atqhe materiam, vmimvnum- 
quodque iterum circa vnumquodque genus diuerfum eft, vtin colore album Sc nigrum* 

(uperficies, lumen, Sc tenebri, aer. ex his autem dies emergit, Sc nox. deinde fubdit. Lo¬ 
cutus 










7° Quinti; Bonioan.Deprin.natura 

cutus iam dtf priuatione,inquit,Cum autem non folum ea,qua: infunt fint caufij infinuantes E 
tres caufas, quas fuperius commemorauit materiam , formam, & priuationem; vnde vult 
priuationem rei incile, ne dum dum fit, fed polt quam eft fadta, & enumerans caufas, qua: 
extra funt,affieruit monentem nullam,faciens de priuatione mentionem.qu? verba explicans 
ibi Alexander, Ad vniuerfalia igitur,inquit,formam dico & materiam Sc reliqua fpe&anti ea¬ 
dem omnium initia funt. & paulo poft fubdit. Horum igitur, id eft proxime di&orum cali¬ 
dum forma eft, frigidum velut priuatio.quod vero vtrumque valet eft materia lumen vt for¬ 
ma, tenebr? vd priuatio, atque ex aere & lumine, id eft ex materia & forma dies efficitur, ex 
€t f’ 7 ' aere & tenebris, hoc eft ex ipateria & priuatione,nox ad ha:c Alex. a. qu$ftionum naturalia, 

lac»»/** 7 P r * llat > onem > ait > c l ua l‘ tatcm & forma, non auieablentiam & priuationem. fi militer re- 
ac«»./*»j7 J* ert Simpl^jns j hanc fententiam tenuilTe Alexandrum i.libro Phyfic.nunc vero rationibus 
ftabilienda eft haec fententia,vti fecundo loco polliciti fuimus .& primo quodcunque recipit 
terminum ab aliqua natura in fa&o ede, illa natura qft principium per fe illius, in fa<fto elle: 
modo multa funt qua: in fadoelfead priuationem terminatur, ergo priuatio erit per fe prin 
cipiuni & natuta eius quod eft in fattoeffic.fecundapropofitio ita probatur, vnico confenfu E 
omnes affirmant formam elle terminum generationis ad quam generatio terminatur, priua 
•*' : tionem vero ad quam corruptio terminatur, quemadmodum enim fe habet vnum contrario 

-rum ita fe habet & reliquum, generatio enim bouis tendit ad formam bouis conftitucntem 
-boucm in fadto elle, corruptio vero bouis tendit ad priuationem conftituentem cadauer: 

Tm < 3 uare priuatio principium erit conftituens, Sc fi ignobilius in fa&o effie ne dum in fieri vt 
**' .noftri loqinmtur.prsterea i.Phyfic.demonftrat, prima principia effie contraria, qug ab anti- 
•V quis & fi fine ratione ab ipfa veritate coa&is pari voto vna animi confenfu,dicta fuere,itara- 
tiocinatur.prima principia non fiunt ex alijs, neque ex alterutris, quoniam potius ea,quteex 
principijs quam principia ipfa forent: omnia vero ex ipfis, quod & maxime principiorum 
proprium eft, primis contrarijs infunt, haec nempe non ex alijs quia prima, non ex ipfis mu- 
xuo, quoniam contraria, & ex his omnia,ergo prima principia funt contraria. verum quonia 
du? priores conditiones abfq; controuerfia, contrarijs primis infunt,magna porro erat diffi 
cultas de tertia, num ex contrarijs quemadmodum ex principiis, omnia confiant: hoc, in¬ 
quit, oporretin ratione confiderare,quoddignitatibus communiffimis, artis, Sc naturx, in- 
dudtione verificareaggreditur: hac Ariftotelis demoftratione ia<fta,per contanturquomodo 
ex contrarijs primis omnia confiant, fcilicet e forma & priuatione, num quemadmodum 
ex termino ii quo. vel vtin exiftentibus rebus ipfis intrinlece & per fe & in fadto cfie vt mo¬ 
re noftrorum loquamur ? fi primum dabunt, Ariftotelis ratio nullam firmitatem habere vi¬ 
detur , fed fophiftica effiet. nam quemadmodum ex principiis omnia confiant, ita ex contra¬ 
rijs fimiliter omnia conftare debent,alioquin non concluderet ratio principia fore contraria: 
ii alio modo ex principijs, & alio modo ex contrarijs omnia conftatent:at nullus (vtarbi- 
iror) vnquam dixit ex principiis omnia conftare,velure termino a quo, & poft: fed ex his ta- 
quam quae inexiftunt & partes funtrei.quare ita ex contrarijs omnia conftare debent, non ve 
lut ex termino i quo, 8 c poft, fed ex illis tanquam qua: inexiftunt rebus, Sc partes rei,& co- 
ttaria intrinlece vt priuatio, & forma effie debent, quare priuatio natura quaedam eft alicuius 
deterioris compofiti conftitutiua, & nequaquam non ens &abfentia forma: futura:, ad harc 
illud quod agit in aliud, ipfumquedeftruit, natura eft per fe pofuiua. atqui priuatio agit in tt 
formam, illamque deftruit & corrumpit, vt denfitas raritatem, ergo pri uatio erit natura per * 
fe aliquod conftituens,&neceilaria in fadlo effie, & non abfentia forma: aut non ens vt cre¬ 
dunt aliqui, prima pr^pofitio per fe nota eft: non ens enim & abfentia, fiforct ipfa priuatio 
9 tfi. j( nequaquam poffet formam deftruere&perimere.fecundapropofitio ex Arifto.aperta reddi¬ 
tur i.Phyfic. dum venatur materiam ex a&ione& mutua perpeffione formse Sc priuationis 
non poffie, fcilicet vnum contrariorum agere in reliquum, quoniam nullum contrarium alte 
rius contrarij atftionem fubftinerc poteft.quare pr$ter duo contraria tertium fubie&um fup 
ponere oportet, ad hqc, contraria mutuo feperimunt & deftruunt, mutuo agunt patiun- 
turque, robuftius, Sc valentius, minus robuftum perimit, vtfubie&o potiatur, huiufmodi 
f autem forma & priuatio funt: quod fieri quidem non pollet, fi priuatio fola effiet abfentia , 

Sc non crts. multoties etiam legimus i. Phyfic.fubftantiam hoc eft materiam, cumhacvnica 
oppofitionefufficcre,vt exffiis omnia conftituantur. quare priuatio erit natura quaedam per 
fc, atque conftitutiua compofiti, &.realis, &non abfentia Sc non ens. ad ha:c qualibet op- 











Sedfcio Prima. 


A politio quieft in renatur*, atque (vraiunt) pofictua, termini debent elTereales &nolitit.i 
atqm corruptio eft m rei natura, & realis tranfmutatio, cuius termini fune priuatio a a un’ 
& forma ad quem, ergo priuatio qui eft vnus terminus corruptionis, b quo, eft realis & do’ 
fumus, non autem abfentia. amplius quicquid per accidens fentitur,eft aliquid reale & noT 
finuum,vt i.de Anima dicitur, fed priuatio vti tenebra: fentiuntur per accidens vt eodem 
z.de Anima palam eft, ergo priuatio erit ens reale 6 c natura fua pofuiuum. ad hsc id ciuod 
arti (ubncitur aliquid eft poliriuum, fed priuatio v t c?citas arti fubiicitur nempe medie* 
ergo priuatio aliquid eft pofitiuum . & vt illis penitus omne auxilium auferatur, ponenda 
eft qusdam eorum diftrndho, qua credunt aduerfa validiora argumenta diluere • diftimftio 
autem hsc eft, quod forma cadaucris vocatur non ens & abfentia refpe&u formx bouis 
vocatur autem forma & conftitutiua refpeiftu cadaueris, qua diftributione omnes AriUfen* 
tennas conciliant, hoc modo, priuationem fcilicet effenon ens&abfemiam refpeblu for 
m ? futura:, aut prsfentis: vocatur vero forma & per fe natura, vt refpicit compofitum cu- 
ius eft forma, f r 


71 


B 


Refellitur opinio. 


Cap. 


XXXVII 



Acten vs eorum opinionem qui afferebant priuationem naturam per fe 
fore & aliquod compolhum conftituentem Arift.fentendis .vidimus & 
rationibus ftabilitam: nunc verb an refta fit & Arift.menri confona, pro- 
lequamur oportet, atq; afferimus priuationem vt eft vnum e nature prin- 
cipus, aliquam naturam non fore, fed abfentiam & non ens, quod ratio- 
. 7^7— n, ““* Anft.teftimoniis firmabimus. & primo quidem qus non funt 
contraria,fed contradi£oria,non habent efle pofitiuum, nec funt natur® per fe, fed forma & 
pnuatio non funt contranaled concradifloria, emo priuatio non erit aliqua natura per fe, 
led purum non ens atque abfoluta abfentia. IntelTigenda autem eft harc ratio non de omni 
bus terminis eorum qu ? contradicuntur, fed de altero tantum termino nempe de priuatio- 
nc, forma vero per fe apud omnes eftpnnc.p.um hoc verb necefTarium eft, quia contradico 
eft de non ente ad ens, vel de ente ad non ens. id autem quod eft non ens, priuatio eft in- 
telligenda, non autem forma, vt apud omnes compertum eft. prima propofitio exArifto 
C patet j.Phyfic. & in poft cathegoriis, & in j.Metaph.&ab ipfis & aduerfariis conceditur’ 
contraria enim de eo quod eft, hoc eft de fubieOo ad id quod eft, hoc eft, ad fubieCtm tenl 
dnnt,quo fit vt m illis fit folum motus: ea vero qus contradicuntur ex non ente, hoc eft ex 
non fubiedo 8 c epnuatione in ens & in fubie&um & in formam tendit, qus mutatio ortus 
dicitur vel e lubieifto m non fubiedum interitus nuncupatur, fecunda propofitio eodem 
j.Phyfic. mamfefta eft.vbi alferit quod priuatio & forma non funt contraria fed contradi. 

mia, fed obncies i.& a.Phyfic.vfurpatum eft formam & priuationem efi'e contraria. huic 
difficultati eodem loco fatisfacit his verbis Themift. quauis fuperioribus lib. aliqn vfurpatu 
hoc lit.vt forma & priuationem, diceremus c(Tc contraria, non tn id pr ? eir e aut nprie intel- 
hgi,fed data quadam & rudiufcula rone voluimus.nam fi exabte loquedum fir, priuatio abfen 
tiaquedam eft form^,atq; adeb non ens. non aut enti aut forms contraria,fed potius contra- 
dictona.ex quibus Themiftij verbis,eorum liquet error, qui argumenta ftabiliunt &firmant 
ftiper hoc principium priuationem fcilicet & formam elfe contraria, cum potius contradi- 
E) «aona dicenda finr. ad h?c,illud eft per fe ens reale, & pofitiuum de quo poteft verificari uro- 
poluio de tertio (vt aiunt) adiacente, atqui depriuatione propofitio de tertio adiacente non 
verificatur. ergo priuatio non eft ens pofitiuum & reale, fed erit dumtaxat abfentia & fua 
natura non ens. fecunda propofitio ex Arift. i.Phyfic.manifefta eflqui ponens differentiam 
antiquis incognitam inter materianr& priuationem, inquit, materiam per fe fore ens, per 
accidens verb merito priuationis fore non ens : priuationem verb per fe non ens, per acci¬ 
ens vero vt ineft materis ens: ergodeipfapriuarione verificare nequaquam poffiimus pro- 
politionem trinariam, vt priuatio eft ens,quarepriuatio non erit fua natura ens,auxilium ve 
10 c I Uod flb ‘ ipfis prsftant nullum eft: nempe priuationem refpctftu forms nobilioris,prste 
rits vel futurs, dici non ens. vt autem ad compofitum refertur per fe dicitur ens, atque con 
itituens compofitum, hoc inquam auxilium nullum eft, tumquoniam nulla foret differen¬ 
tia mter materiam &jxriuationcm : fiquidem dicere etiam poffiimus materiam vripfarefpi- 

cic 


Tmt.f. 


eodem tex m 
ex 10 . 


Tex, 79. 










72 Quinti; Bomoan.Deprin,natura; 

cit formam futuram nihil efle illius formx, quam refpicit, vt autem refpicit fe, &c compofi- E 
io. tum ens efle cum etiam eodem i .Phyfico. ex natura rei ponens difcrimen inter materiam & 
priuationem,inquit Philofophus materiam permanere partem compofiti, priuationem aute 
nequaquam.modo fi illorum refugium eifec verum priuationem icilicet vc refpicit formam 
futuram aut prxteritam, efle non ens, vt vero refpicit compofitUm elfe per fe ens,idem dice 
. retur de forma nobiliori , qux vt refpicitaliam deteriorem , non ens illius dici poifet: quo¬ 
niam illius nihil eft, quare male Philofophus diceret, materiam permanentem vna cum ipfa 
forma, & non cum priuatione, flcur matrem, omnia confticuere, & priuatio nec dFec im¬ 
proba, 3 c malefica. Arift.i.de partibus animal.cap. 3. reprobans Platonem diuifioncm gene¬ 
ris in differendas priuatiuas & negatiuas vti impennatum inanimatum Sc alia, inquit, hoe 
non ellerc&e ditium, illa enim eft differentia qux fpeciem conflituic modo priuatio nullius 
conftitutiua eft, quare in Platonem concludit hanc differentiam priuatiuam non dari,quo fic 
vtmanifefteparet priuationem non efle quid viam conftituens,quomodo etia argumento il¬ 
lorum refponfio enertitur vtfupra etiam diximus, ad haec illud quod fua natura non eft nc- 
ceflarium vt fit principium rerum natura conflantium non eft per fe ens; fed priuatio no eft F 
neceilarium principium per fc.ergo nequaquam erit per fe ens atque aliqua per fe natura.pri 
ma propofitio eo manifcfta eft quod vti res fe habet vtfir,itavt fit principium &caufa atque 
Ymc. 4 s* £ eonu^rfo vt pluries fupra meminimus. Secunda propofitio ex Arifto.probatur 1 .Phyfic.lo- 
quens de priuatione ita,inquit, quod nam autem modo alio non neceilarium eft. fufficiens 
enim eft alterum contrariorumabfentia & prxfentia facere mutationem . prxterea duo fune 
accipienda alterum priuationem efleabfcntiam formae non omnem, fed in fubiedto apto na¬ 
to propter quod differt ab ipfa negatione vtinfradocebimus, quemadmodum Simplicius, 
&Thcmiftius,i.Phyfi.monucrunt. Alterum vero priuationem procedere formam atque di- 
fponere materiam,ad illam recipiendam, his itaiadis : ita inflamus, fi priuatio elfet aliqua 
forma, tunc priuationis elfet priuatio.hocautem falfum eft,quare falfum erit priuationem 
efle formam,quoniam cuiuslibet fornix eft priuatio in fubiefto apto nato, quoniam illius eft 
abfentia, fed per hos priuatio eft, forma ergo priuationis eflet priuatio, vt magis robnftior 
noftraratioapparear,&lc<ftoribus lucidior,exemplum ante oculos.ita afferamus. Bos (aiunt q 
ifti) habens formam propriam, opponitur illi priuatio qux eft forma cadaueris , ad quam 
propter interitum tendit, tunc ab his percontamur Bos priuatus eft forma cadauens,dum vi 
uus exiftit, quoniain materia eft abfentia illius formx cuiufmodi eft ipfa priuatio, vt per id, 
quod primo fuppofuimus fatis manifeftum arbitror,forma vero cadaueris eft etiam priuatio 
vt refpicit formam bouis,quare duplex .erit in forma bouis priuatio, altera forma cadaueris, 
altera abfentia illius formx cadaueris. tunc vlterius percontamur,quxnam i (larum priuatio- 
num erit vnum deprincipijs naturx vel abfentia formx cadaueris, vel ipfa forma cadaueris, 
vel vtrumq^fimul. hoc tertium fieri non poteft, quoniam duplex foret priuatio, vt eft princi¬ 
pium naturx a fe mutuo diftin6h,potentia enim ad formam cadaueris , Sc ipfa forma cada¬ 
ueris, longe differunt: altera enim exiftente, vel forma cadaueris, vel abfentia,altera obijt & 
interimitur, vel forma cadaueris vel abfentia, nec fecundum dici poteft. eft enim contra id 
quod primo & fecundo loco fuppofuimus,nempe priuatio aptitudinem ipfl abfentia 1 addir, 
qua materia difpofira recipit formam, & prior eft ipfa forma, modo forma cadaueris futura, 
lidiculumeft dicere quod ipfa difponit materiam ad illam recipiendam, cum adhuc non fit: H 
ergo priuatio natura per fc aliqua efle non poteft. amplius, vt eorum armis eofdemmetiacu- 
lemur, priuatio per hos, illa eft qux deftruit formam, modo forma cadaueris,non poteft de- 
ftruere formam bouis,quoniam adhuc ipfa non eft,ergo non poteft agere ad formam deftrue 
dam, quare altera per fena tura priuatio efle non poteft.prxterea, quicquidper fe eft ens ,»auc 
fubftantiaaut accidens eft, aut aliquid, fubftantix, aut accidentis, modo priuatio iftornm 
nihil eft,ergo priuatio per fe nihil eft.fecunda propofitio ita probatur.quod eft priuatio alicu 
ius, non eft illud, modo fubftantix 8 c accidentis,vel cuiuflibet fubftantix Sc accidentis pn- 
uatio eft,ergo priuatio non erit aut fubftantia aut accidens,aut quidpiam fubftantix vel acci-, 
dentis,quare fua natura,nihil erit, rurfus, id quod agit eft agens,vt denominatio manifeffa. 
modo fi priuatio ageret in formam,tunc priuatio agens foret.quare dc caufa agente Arifto.in 
1 .Phyfic.pcrtra&aret. quod ab omni peripateticorum fententia alienum cft.ergopriuatio no 
eft per fe aliqua natura.demum fecundo dc Ortu & Interitu,& 1. Phyfic.tria ftatuic principia 
natu/x, Arifto.priuationcm terminum a quo, formam terminum ad quem, materiam vero, 
















Sedtio Prima. 


ab hoc vno termino i quoad alium terminum ad quem tendentem. hoc ita ia<3o fundamen 
to, ita argumentamur, priuatio eft terminus a quo, forma terminus ad quem, ergo priuatio 
non poteft in ipfam formam agere, quare illam non dcftruer, nec per confeqttens elfe poteft 
aliqua per fe natura: quod autem hocconfequatur ita probatur: qua: agunt &: mutuo patiu 
tur, debent fe tangere, vty.Phyfi.parct: modo terminus a quo qua: eft ipfa priuatio nunqua 
fimul erit cu termino adquem,ideftcum ipfa forma.vt (J.Phyfl.probat Arift.erlo pr iua- 
nonunquam agere poteft in ipfam formam, quare aliqua per fe natura priuatio effiTnon po¬ 
teft, nec m formam agere, fed abieruia erit forrn» in fubietto apto nato, vt fcquenti capi 
te docebimus, * ’• 


73 


Propria opinio . 


C a p' xxxv III. 



Eripatetici ergo quemadmodum Simplicius & Themiftius, i qui 
bns non eft alienus Auer.vr i.Phyfic.pater, allerunt multum diftareprinci- 
pia rerum naturalium, quemadmodum res naturales funt qufrere, & illa 
indagare quae mutationi lubiiciuntur .primo enim modo priuatio princi¬ 
pium eft per accidens, quoniam rei naturali non ineft. fecundo autem mo- 
-. doentcaufaperfe: mutatio enim efficitur ex non tali, quod aptum eft fie¬ 
ri tale,cuiufmodi eft ipfa priuatio.quatc mutationis priuatio per fe erit principium, cum ex 

ea mutatio vt efficiatur necefle eft, compotito vero per accidens, cumiptinon eft inexiftens 

compotito, nec pars eius, vt fupra monuimus. fed aduerfus hxc potiet quifpiam inftare, id 
quod eft per accidens nil confert ad ea, qua: fiunt, atqui priuatio necetrariorcbus qua: fiunt 
confert, quare priuatio per accidens principium non eft.pr*tereaquodlibet accidens fuapte 
natura poteft deficere, atqui priuatio deficere nunquam poteft, cum fit «ternorum contra¬ 
riorum alterunyrgo pnuano per accidens principium non eft,nifi eflet, quod priuatio cau- 
la per accidens dicitur, non folum quiamaterix accidit, fed etiam quod generatio ex ipfa cu 
materia neceflario fit,quarc ad generationem ipfa confcrt.alic autem caufir qui per aeddens 
dicuntur, fubieao quidem accidunt, atque ad adionem nil conferunt, & ad eaqui fiunt 
' nam cum dicimus album cfte caufam mufici per accidens, fi quoniam ad mu/icam' nil con¬ 
fert . atque hic eftSimplicij in i.Phyfi.folutio.ad aliud verofatisfacit Auer.eodem i. Phyfic. 
priuationem efle principium per accidens neceiraritim, non autem contingens, & quod alii 
ter efle poteft.verum horum folutiones maximam mihi pariunt difficultatem, cum enim di¬ 
cunt priuationem fore principium per accidens in eo quod faiftum eft,per fe vero in eo quod 
iit.admirandum profedrb eft Ii priuatio rei, qui fada eft, nullo paflo ineft, atque illius pars 
nu o pacto eft,quomodo erit per accidens principium rei qui fatfta eft.forma enim indiuft» 
ma.erixab agente,priuatio ad illam formam penitus aboletur, & nullo patfto eft.ieitur prin 
cipium per accidens in re qu$ fatfta eft priuatio elTe non poteft,& confirmatur.a onocunquc 
enim au.ertur genus, ab eodem auferuntur hi, qui funt fub ipfo fpecics, atque differentic. 
atqui a pnuationedum resfa&a eftens ipfum penitus aufertur.fiquidem priuatio nullopa- 
(fto eft alicuius formi, ipfa iam forma mtrodudta.eftenim priuatio abfencia formi; qtiarein 
re, qui fada eft per accidens non cnrpnncipium priuatio, nifi effierquod priuatio ei quod 
3) fit neceflaria caufa eft, perfuam prxfentiam : ex non tali enim quod aptum eft fieri tale,quod 
fit oritur & nafcitur. per fuam autem abfenti,a quoniam ca recedente forma accedtt. necef- 
fiiriaeftin re, qui fa<fta eft per accidens, hoc eft per fuam abfentiam ,ircnim quicunq- per 
aliud funt talia, per accidens funt talia.atq; hic videtur i. Phyfico.Simplicii folutio Seclhi 
non videtur latis tuta folutio.fi enim priuatio per fuam abfendam in requxfadh eftnecefTa- 

na eft per accidens, ipfa auie eft abfencia, quare foret abfentiaabfentii. & fic abitio in infint 

tum, loliiitiir, quod du res fit priuatio dicitur abfentia, verum non abfolute. vlrra enim ab- 
lenuam aptmido quidam eft materii ad formam fufctpiendam; fiufta autem rc abfentia dici 
‘ l 'r priuatio abfolute, hoc eft nullo patfoens.quopatfto non ens perfcab Arifl.r.Phyfic. di- 
CHur.vcl ad priorem difficultatem dici poteft in re qui i am fatta eft priuationem fure per ac- 
hor' i P r ' nc r 'P ium -! loc e ^’P cr Ibrmi prifentiam. fufficiens enim eftalterum contrariorum, 

1 > iorma, fui ipfius abfentia, & pnfentia’faccre mutatmnem, hoc eft Interitum 

‘ | v'rtum vc i.Phyhc.telhtur Arift.vel vt has omnes difficultates aufugiamus, & nehu- 
immocu retibusinretianiur, airerereopcnpretiu magis videtur, dumres fafta eft, priuatio- 

K nem 




Ttit.it. 








74 Quinti; Bonioan.Deprin.natura 

nem principium nec per fc nec per accidens fore, cum penitus ipfa nihil fit, & fi interpretes E 
nulla ratione nec AriIt. fentcntia addudli mihi vidcntnr,vt in refadla priuationem per acci¬ 
dens principium allerere, fed hanc fententiam inflare merito quifpiam poflet eo pa&o quo 
priuatio eft ens, eo eft principium: fed apud Arift. priuatio eft ens per accidens, vt i. Phyfic. 
liquet: ergo principium erit per accidens.fed liocin mutatione in tclligi non poteft cum per 
fe principium ponitur, ergo in re fada principium erit per accidens. Sed vt commodius pro 
polita difficultas intelligatur,&: tota h^c de priuatione pferutatio lucidior reddatur, & in le¬ 
poris animo nullus poft hac huius rei dubitandi locus remaneat,inquirendum efl quomodo 
priuatio in rerum murationeprincipium erit, omnes itaque philofophi peripatetici priua¬ 
tionem in mutatione rerum per fe principium dixere,atque neceilarium: vnaqugq; enim res 
cx materia fit, quae neceflario format futura; annexam habebit priuationem , ergo neceflaria 
erit priuatio & per fc principium in mutatione rerum.aliqui etiam Latinorum qu^rentes in 
quo modo praffiicatorum per fe priuatio fuerit principium in mutatione rerum. Refpondec 
in fecundo modo paedicatorum per fe:quoniam efle principium quod prarparat ac difponit 
ipfius fieri,efl quodda p fe, per accides priuationis, vti rifibilitas ipfius hominis,quare in de ^ 
finitione priuationis ipfpm fieri fumi debet.ergo in fecundo modo pratdicatorum per fe nu¬ 
merabitur priuatto.ali; vero in primo modo pradicatorum per fe allerunt: fiquidein ipfit pii 
uatio includitur in definitione ipfius motus,quemadmodum rationalitas in ratione homi¬ 
nis, ergo erit neceflaria priuatio & principium per fc in mutatione rerum in primo ordine 
eorum qus prodicantur per fe. horum opinio fic firmari poteft,vel priuatio principium erit 
in mutatione rerum per accidens, vel neceilarium.intelligo vero per accidens illud quod con 
tra neceirarium diftinguitur,& ab Ariflo. t .Coeli & t. Priorum definiturquandoque ens qua 
doque non ens, &vt in prioribus difputationibus monuimus, hocautcm modo neouit pri¬ 
uatio per accides principium appellari, fiquidem poffit mutatio rerum fieri line priuatione : 
haec enim eft definitio eius quod efl contingens Sc poffibile quare necelTarium erit princi- 
pium.at quacunque neceflaria funt in aliquo eorum quo prodicantur per fe ordine erunt: vt 
i.Porter, teftatus eft Arift.quare priuatio per fe erit principium in mutationereru vel in pri- 

rrn a toi -1 mo vcl ' n ^ ccunc,c> orrfine eoru m qu® per fe prodicantur, fed horum fententia femper mihi G 
- 7 dubia fuit atque hbi aduerfantur mult? Arift.fententio.x.enim Phyfic. priuationem loquens ' 

Philofophus in minatione rerum reducit ipfam ad materiam atque priuationem aperciffi-' 
me, per accidens principium, &peraccidens non ens fatetur; vt dixi in mutatione rerum. 
Amplius,quo demonftrauicreaflumens philofophus aiTerir, quo circa ipfa principia tu duo, 
tum vero tria diceda funt. duo inquam funr,fi quis proprie principia acceperit/cilicer fubic- 
ftum Sc formam, tria aurem fi quis aflumpferit principium per accidens fimul cum illis duo 
bus quod dicitur efle priuatio. particula vero fequenti manifertiflime voluit philofophus in 
rerum mutatione non efle priuationem neccflariam his verbis; quodnam autem modo alio 
non necelTarium eft, (afficiens enim erit alterum contrariorum abfentfa Sc profentia, facere 
mutationem : & paulo infra afferens materio difcrimen.a priuatione,inquit,nos enim mare 
T*.7fi riam Sc priuationem aliud efle dicimus, Sc horum materiam quidem non ens efle fecundum 
accidens, priuationem autem perfe, Sc materiam quidem prope Sc quodammodo fubftan- 
uam; priuationem vero nequaquam : admirandum profe&oclTec fi priuatio principium per 

fe foret atque necelTarium in primo vel in fecundo ordine eorum quo prodicantur per fe, rr 

Anft.hocprotermififle, ied apud ipfum legimus, femper priuationem inter ea quo funr per 1 
accidens, numerari. Ad hoc prodicata perfe primi & fecundi modi eorum qua: per fe dicun¬ 
tur , diuelh & feparari nequeunt ab his de quibus dicuntur, modo priuatio ab ipfa reru mu¬ 
tatione, feparari poteft, fiquidem femen quod no adhuc mouetur ad formam animalis reci¬ 
piendam.pnuatum dicimus illa, atque aptitudinem habere, vt ab illa informetur, Scfi ne mti 
tationc intclligi poteft, quamuis mutatio fine priuatione nec elTe, necintelligi valet, fiquide 
mutatio (vt y.I tylic.legimus) tria necelTaria requirit, id quod muratur, terminum 4quo, 
&adquem mutatur, quare infpicere non poiTum quomodo in rerum mutatione per fe&ne 
cellarium principium dicatur priuatio, alTcrerem ergo a natura ipfa edocftus Arift.duce,duo 
inprofentis foltuione difficultatis,alterum priuationem in rerum mutatione principium pri 
mum non fore necelTariunj, & q, conucrti& commeare cum ipfa mutatione poffic, etenim 
vbi eft rerum mutatio,ibi neceflaria priuatio,non tamen econuerfo. quiefeens enim femen, 
nec mutari incipiens, priuatum forma animalis aflerimus. inipfo enim femine quiefeente 














Seftio Prima. 7 

A ncc adhuc mutari incipiente, duplicem comprehendimus priuationera, alteram ad ipfam 

mutationem,quam quidem mutationem recipit non permutationem, quoniam mutationis 
non eft mutatio, nec motus motus,vt ;.Phyh.demonftrauit Arift. alteram vero ad terminu 
motus , quem quidem terminum mutatione recipit femen,atque haec eft priuatio rerum na 
turalium, altera pars contrarietatis, eft enim formi abfentia, in lubiedo apto nato ad eam re 
cipicndam, quare priuatio intelligi poteft line rerum mutationc,ergo in rerum mutatione ne 
cellarium primum non erir, ad quod quidem refpiciens Arift.femper dixit prmationem alte¬ 
ram partem contrarietatis elle accidens, nulloq; padto ens aut per le ncceHarium,fubaudien 
dum primum, &c q> cum mutatione rerum pollit commeare, eft ergo vt exemplis rem hanc 
i nullo intellegam lucidiorem manifeftemus.eft autem animal neceirarium homini fed non 
primo, quoniam cum homine no conuertitur, quod eius quod eft primum neccilatium pro 
prium eft ita priuatio mutationi rerum neceflaria quidem eft, fed non primo, cum fine lpfa 
vt didium eft,in lemine quiefeente elfe poteft, non erit ergo necelfaria in mutatione reru pri¬ 
uatio necellaria primo, vt rationalitas ipli homini: Quare accidens necelTarium in mutatio- 
B ne rerum potius dici debet priuatio,quam (impliciter neceflarium.quod quidem Arift.tefti- 
monio confirmamus in y.Phyfic.entium mutationem ex quodam in quiddam, & in quodda 
elleallerit»c*xquodam verb priuatio & terminus a quo frigidum,ad quoddam vero terminus 
ad quera, & forma calidum, in quo autem vt in eo quod mouetur vt lignum,motus,inquit, 
& mutatio in illis terminis a quo & ad quem non eft, fed in ligno, & in eo quod mouetur. 
quo fit, vt id quod mouetur, & mutatur, primum fit necellarium in ipfa rerum tranfmuta- 
tione. nec vero adducor vt per fe in aliquo ordine eorum, quae per fe dicuntur, afferam priua 
tionem, ied potius fecundum fc,quod multum diftat ab eo quod eft per fe, vt Diuin.tcfta- 
rur Arift.atque hoc eft Iccundum quod dicere polliciti lumus: Quapropter priuatio in muta 
tione rerum necellarium quidem erit principium non primum, & lic per accidens necella¬ 
rium dici poteft, non autem per le, led potius fecundum fe. accedit vero & illud quod pau¬ 
lo poli docebimus, priuationem ab Arift. reduci vel ad materiam vel ad formam,quod pro 
prium eorum eft, quae per accidens <Sc non primo necellaria fnnr, quod quidem credo intui- 
c tus Daunus Plato priuationem pritermilit, non $ ignorauerit priuationem elfe circa mate¬ 
riam, quemadmodum diligentilfimus platonicae difciplini perferutaror Simplicius i .Phyfi. 
teftatui, cum dixit materiam elle omni capacem,eo q? ei fuapte natura, omne recipere coinpe 
tit, & inforroen elfe tradit illarum omnium formarum quas receptura eft. quod faneindi¬ 
cat & fignificat abientiam formarum, fed cum exiftimallet priuationem non ens elle fecundu 
fe, inter elementaria rerum natura: principia ponere refpuit. difficultas ergo ablata ex dibtis 
pro nobis eft potius,quam aduerfus nos. fatemur enim in mutatione rerum, principium pec 
accidens fotc,tametfi necellarium, illis veroprxfens ratio,non paruum facelfit negocium, 
qui oppoiuam fententiam tenent, fed his magna: perfcriitationis examine, occurritdifficul- 
tas, & a nullo interpretum nedum quidem:explicata, fed nec quidem leniter taftaaut ani¬ 
ma uerla huculq; vifa eft, atque hic talis eft: forma fubftantix duplicem habere videtur pri 
uationem : alteram, qui illam antecedit formam,alteram, qui illam fequitur. quirimus 
quinam harum prinationum eft formi contraria, & alterum naturi principium,non ea 
qui antecedit. uquidem priuatio illa i. nobis principium naturi intelligi debet, qui for- 
jp m^oppomtur, atque hic, qucantecedit formam, formi opponi no videtur, prmarat enim 
lumectum, atque difponit ad illam recipiendam, quare,'vt formi opponatur, vix intelligi 
poteit. accedit quod id quod pnparar, atque difponit ab eo ad quod eft pnparatio.difpofi- 
lio non dirierr, nifi iccundum magis & minus,&jeiufdem eft numeri,vt 3. & j.Phyfic.tefta- 
tur Au er. ergo huiufmodi priuatio, qui ipfam formam antecedit, contraria formi, aut al¬ 
terum principium naturi effTe nequit. prirerea, hic naturi priuatio, qui eft alterum con¬ 
trariorum atque principium, interitus caufa eft, atque corruptionem operatur, vt i.Phyfic. 
liquet, modo h?c quc antecedit formam, priuatio potius ortus & generationis caufa eft qua 
interitus, ergo h?c priuatio illa non eft, qui form? opponitur, atque tertium naturi prin¬ 
cipium. nec vero qui formam fequitur, huiufmodi elle priuatio dicitur, quoniam priuatio 
(vc omnes Peripatetici afferunt) abfentia eft form^ future atque fubieifti preparamentum exi- 
nad illam recipiendam, modo qu$ formam fequitur, priuatio fnbieftum ad formam pro¬ 
tentam recipiendam non preparat, quemadmodum cadauer quod fequitur formam homi¬ 
nis, lemen non pr?parat ad illam recipiendam : quare ea qu? fequitur priuatio forma nullo 

K i) padto 




76 Quinti; Bonioan. De prin.natura 

pa&o dici poteft fore oppofitam ipfi form?. quare nec tertium natur? principium . preterea, E 
duo contraria in eodem lubiedto iimul forent, nempe forma bouis, & abfentia form? futtir? 
cadaucris, qua: illam fequitur, nec vtraque priuationem afferre potes, fiquidem vni duo fo¬ 
rent contraria, nempe priuatio qua: antecedit ipfam formam, & qua: lcquitur illam vnifor- 
m;c opponerentur, quod tamen maxime videri poteft, liquidem forma qu? fir,vel ipfum co- 
pofitum ex contrario fit. ex ipla naquepriuadone & in contrarium, hoc eftin ipfam priua¬ 
tionem non eandem, fed fequentem, quare vtraque priuatio intelligenda maxime videtur, 
quod tamen verum non eft, quoniam vni, vt diximus,forent duo contraria, cuius oppoiitu 
primo coeli fentit Arift. verum vt hsc difficultas (quxvt ingenue fateamur non leuis eft mo¬ 
menti) dilfoluatur. quod & etiam, fi recte meminimus id quod polliciti fumus abfoluamus, 
aggrediendum eft diferimen priuationis, negationis, & ipfius potentire. cx horum enim de- 
cfarationemagnum additum ad folutionem prafentis difficultatis habebimus . priuatio igi¬ 
tur & negatio in hoc conueniunt, quod quemadmodum priuatio numerari in entibus non 
poteft, & pars eius quod eft hoc aliquid effe, ita nec negatio inter entia numerari poteft 6c r 
dieito demonftrari. conueniunt fecundo, quod vtraque forma: eft abfentia, atque hac eft il- ** 
lorum conuenientia. mutuo vero differunt vt fupra Metaph.& 2 .de interpretatione teftatus 
eft Arift.quod perbelle Alex.i.naturalium Qusftionum, & Themiftius i.Phylic. explican¬ 
dum fumpferant: quod id totum his verbis nobis abfoluerunt: priuationem i negatione, 
in hoc differre, eo quod priuatio confignificat id in quo eft. nam immuficum non in quouis 
efle dicitur, fed in homine, nec quoduis iniuftum nnneupatur, aut lapis, fed illud in quo 
aptitudo horum eft vt iniuftum, & iuftum recipi poteft, dicitur, negatio vero aptitudinem 
fubiedh determinati non confignificat, fed abfentiam forma: abfolutam & fimpliciter, & vt 
vno verbo abfoluam, priuationem vitra form? abfentiam aptitudinem fubiedh, ad illam re¬ 
cipiendam claudit; propter quod excluditur ab ipfa negatione: quomodo ergo priuatio & 
negatio conueniant 8c differant, cx his manifeftum eft. Aliud vero aggrediamur de potentia 
fcilicct & priuationc, atque addas (fi placet) materi? appetitu, vt ea, qua: z nobis retro fafta 
eft promiffio integre abfoluatur. afferimus itaque, hsc tria idem effe fubietto, Sc re, poten¬ 
tiam fcilicet priuationem, atque materis appetitum,folaque ratione mutuo diftare& dif— ^ 
ferre: etenim abfqueneceffitate entia natura no 1'unt multiplicanda, cum multitudini pau¬ 
citatem naturam prsferre multoties apud Arift.lcgimus. ad hac, fi hac tria diftarent re, tria 
non efTent naturs principia, fed his adderetur potentia atque appetitus materis, quocirca 
quinque ellcnt natur? principia, fed quomodo hoc ita (e habeat explicandu eft, quodlibet 
enim quod fit, ex aliquo fieri debet quod antea illud non erat. fi enim fuiffet, fieri fruftra fo¬ 
ret, quare quod fit, ex non tali fit; quod aptum tamen eft fieri tale: ergo in hoc omnium pri¬ 
mo fubiedlo, carendam formarum quas lufcepturum eft confpicimus. h?c vero carentia, fi 
illam animaduertimus in materi? gremio e quo poliunt indifferenter omnes form? agetium 
■ope educi, potentia nuncupatur: qu? cum ipla materia perpetuo manet atque ab ipfa fepa- 
JV.St. rari non poteft, & generabilis & incorruptibilis eft, vt i.Phyfic.teftatur Arift. atque alium 
terminandi modum & principi; mutationis modum ab ipfa materia diftindtum non habet» 
materia enim &c potentia, modum habent receptiui, & vt paucis abfoluam, potentia mate¬ 
ri?, formam aliquam determinatam non refpicit, fed ad omnem refertur indifferenter: hsc 
vero carentia materi? atque indifferens ad omnes formas potentia fi confidcratur opeagen- JJ 
tis determinata ad hanc formam potius quam ad illam, priuatio h?c nuncupatur, qux in¬ 
terit & corrumpitur form? contrari? aduentu, & modum principi; ab ipfa materia longe 
diftin&um obtinet; fiquidem terminus eft k quo & contraria form?. quod enim fit ex con¬ 
trario determinato fit: eft enim priuatio abfentia form?, cum aptitudine fubicdti ad illam 
recipiendam,ergo priuatio vitra carendam fubie&i aptitudinem determinatam claudit: 
h?c vero aptitudo, fi confideratur, vt eft medium quodda, qua materia perficitur, appetitus 
dicitur, quo appetens formam imperfe&a eft fua natura, k forma perficitur vtifcemina k 
mare, qu?quidem priuatio & carentia, in caufa eft, vt materia appetat formam propter non 
cire dicebat Auer. quod habet admixtum in fubftantia eius, appedtq; formam propter mo¬ 
tum quem habet ad iplam . quod autem hsc ita fe habeant manifeftum eft.Philofophus 
7V.| 1 . i.Phyfic.aflerit per priuationem materiam fore corruptibilem, atque generabilem, per po¬ 
tentiam vero ingenerabilem &c incorruptibilem, hoc autem alia ratione efle non poteft nifi 
quod potentia determinatum contrarium non habet, quare nec corrumpitur, quod enim 

corrumpitur 






Seftio Prima. 77 

A corrumpitur a contrario, non quolibet fed determinato & proprio corrumpitur: priuatio 
vero cum corrumpatur determinatum habet contrarium : nempe ipfam formam : eodem 
vero i.Phyfic. venatur Phdofophus tertiam ipfiflimam principiorum conditionem non Tex , 
quodlibet, inquit, ex quolibet fieri, fed ex fuo determinato contrario, ergo priuatio eft de- & ^in¬ 
terminatum contrarium forma; ex qua fit priuatio, & in illam interit. ad h?c per priuatio- fa- 
nem illud intelligimus, quod caufa eft interitus vti forma caufa ortus, atqui in vniuerfum 
priuatio interitus caufa eile nequit, cum eorum qu? particularia funt ortus & interitus fitnt 
operationes,vt i.Meraph.patet,& i.de Anima, ergo priuatio determinata & propri? form? 
carentia, potentia vero indeterminata vniucrf® formx carentia, vt vero h?c priuatio in caufa 
eft vt materia appetens formam ab illa perficitur, appetitus dicitur; fed in haec du? funt in¬ 
flanti?, altera quidem fi potentia & priuatio idem pofient, ergo ficur priuatio ab Arift.tcr- 
tium natur® principium ponitur, ita potentia poni debuilfct. altera vero fi priuatio vt eft 
alterum contrariorum natur? principium, corruptibile eft, <3c particulare, principia natur® 
omnia non forentaeterna: quare non femper manerent fecundum Alex.interpretationem. 

® fed hsc non cogunt. ponitur enim priuatio tertium natur® principium. non autem poten¬ 
tia, tum quoniam Plato priuationem ab ipfa materia vt communiter dicitur non diftinxit, 
tum etiam quoniam potentia alterum principi) modum ab ipfa priuatione obtinet, poten¬ 
tia enim & materia eundem principi) modum fimul habent, fcilicet receptiui 8c difpofiti- 
ui, vtverbis noftrorum vtar. priuatio vero obtinet principij modum,vt terminus st quo: 
aliam vero difficultatem omiflo examine quod i.Phyfi. de ?ternitate principiorum agit Sim¬ 
plicius, afferimus non elle necelfe vt eadem numero principia natur® ?terna fint nififola 
materia, qu? ex alia effici aut educi non poteft: priuationem vero & formam ?terna fpecie 
&fucceffiue, principia eflecontenti fumus, quod fi obiiccres, album & nigrum, ?tcrnafi- 
militcr funt fpecie, ergo nulla cifet inter primam Sc hsc fecunda principia differentia, nifi 
ellet quod album & nigrum & fi principia ?terna funt,differunt tamen a primis, qu? tamctfi 
?terna funt ex his omnia fiunt, & in qualibet mutatione reperiuntur. quod denegatum eft 
i fecundis principiis, atque h?c eft probabilior eius propofitionis, principia oportet femper 
manere, expofitio & fententia. His itaque iailis, «Sc fuppofitis fundamends,ad propofitain 
de priuatione difficultatem foluendam reuertamur. ex didlis itaque patere poteft, eam pri- 
uationem qu® eft ante formam folum elfe natur? principium & non eam qu® formam con- 

^ fequitur, fiquidem priuatio abfentia eft form® futur® in fubie<fto apto nato ad illa recipien¬ 
dam, quare priuatio difponit fubie&u,ipfumq; pr?parat,vt forma introducatur,qu? quidem 
coditiones priuationi,qu? forma confequitur,copeterc non polfunt. Demum priuatio illa eft 
principiu,qu® opponitur priuatiue, abfentia vero form?ipfi form? opponitur, ficut abfentia 
pr?fenti?,& id quod non eft,ci quod eft. hinc Philof.in i.de Ortu & Interitu inquit, prsfen- 
tibus habitibus in materia,cefTat motus, quare ex his verbis firmiffimeintelligere poflumus, 
priuationem qu® forma pr®cedit non illam qu? fcquitur,cile tertium natur® principium, ad 
hxcilla priuatio dicitur tertium nature principium,qu® eft terminus a quo,6c no illa qu? eft 
terminus ad quem,vt i.Phyfic.& a.de Generatione &Corrupt.teftatur Arift. modo illa pri- 
uario qu® antecedit forma eft terminus i quo, illa vero qu® fequitur,terminus ad que.fiqui- 
dem bos corrumpitur, cuius form® priuatio eft cadauer, ad quam cadaucris formam tendit 
motus corruptionis bouis, ergo priuatio qu? antecedit formam,illa eft tertium natur? prin¬ 
cipium : nequaquam vero ea qu? formam confequitur. nunc vero qu® contra hanc fententia 
obiiciebantur,foluere non eft onerofum. priuatio enim qu® antecedit formam,duo nobis fi- 
gnificat carentiam form? & aptitudinem fubietti ad illam recipiendam, refpedtu vero caren¬ 
de form® opponitur, atq; hoc modo contraria eft, non autem refpe&u aptitudinis fubiedi. 
vel dicas praeparationem & aptitudinem,foreduplicem:alteram ipfius materi?,ab agente in- 
du6laro,qu?antecedit formam, atq; hsc apri tudo prefen te forma introducenda ceilat, atque 
corrumpitur, quare h?c etiam aptitudo eft forma oppofita. alteram vero ipfius form® intro- 
ducend?, atq; h®c eiufdem eft generis, cum ipfaforma,nec illi eft oppofita. Dubitabis vero, 
quid ergo erit illa priuatio qu® formam confequitur? foluitur efTe priuationem no form? in- 
tr °du&£ jC (j illius non fit abfentia,fed form? futur?.vcr.gr.priuado qu® confequitur hac for- 
meam eft priuatio form® cadaueris, quia illius eft abfentia: adueniente autem forma 
cadauetis,corrumpitur & interit forma bouis : hoc vero eft quoniam in materia qu® form? 
bouis fubiiciebatur, erat carentia form® cadaueris : quare pr?fente forma cadaueris, caren¬ 
tia illa 










7 8 Quinti; Bonioan. De prin. naturas 

tia illa deflruitur Gc fimul forma bouis quas cum ipfa carentia cadaueris in eodem fubietto E 
fimul poliunt efle. non enim funt contraria, quinimmo feruatur forma bouis, carentia for¬ 
mae cadaueris in ipfa maceria exiftente. perpetuo etiam feruaretur fi perpetua foret carentia 
formae cadaueris . fed in hgc quifpiam etiam inflare poffet. fieri non poteft vt forma bouis &: 
carentia, feti priuatio forma; cadaueris, fimul maneant: quoniam funt contraria, quod ita 
patet, priuatio vitra carenriam claudit aptitudinem forma? quam refpicit: aptitudo vero ali¬ 
cuius formx, non eft contraria illi formx fieri: ergo non poteft vt cum forma bouis & for¬ 
ma cadaueris fint oppofita, 6c priuatio formx cadaueris cum dicat aptitudinem eius, illi no 
eft conxraria, fed eadem eft & fimul eile nequeunt, ergo nec forma bouis & carentia cum 
aptitudine formx cadaueris fimul eile poIfunt, nifi eflet,quemadmodum ditftum eft,aptitu- 
dinem formx furur?, non contrariari formx qux eft in materia, quare fimul poliunt eife, 
vel dicendum materiam, qux fubftat formx bouis, dum fubftat, non habere priuationem , 
hoc eft aptitudinem ad formam cadaueris, fed potius habere potentiam dc polle illam reci¬ 
pere, qux deinde temporis procellu apta redditur ad formam cadaueris recipiendam, atque 
In wfdfiuom ifta eft de hac difficultate noftra opinio, nolo autem te latere Simplicium i.Phyfic.fuiffe ar- F 
TVjUi. birratum vtraque priuationem & qux formam antecedit, &; qux illam fequnur, fore ter¬ 
tium naturx principium, & hoc forte probabile eft, tum quoniam, vt fupra diximus, quic- 
quid corrumpitur a prinatione corrumpitur, &quicquid fir, i priuatione fit, tanquam ex 
contrario, & in contrarium fieri & interire, tum etiam in hoc differt pritiauo qux eft na¬ 
turx principium (vtipfe ibidem monuit Simplicius) ab eaqu^in categoriis ab Arift.tra&a- 
tnr, & ad habitum non fieri regrelliim dicitur, quoniam hxc pr^fupponit formam, atque 
habitum, vt excitas vifionem, & nullo pa&o antecedit, illa vero vtruque operatur, Sc ante¬ 
cedit formam, & consequitur: quare vtraque priuatio Simplicio ponitur nature principiu, 
nec tamen obftat vni eife duo contraria, quorfiam duo illa habent rationem vnius, quem¬ 
admodum in i .Coeli monuit Simplicius, liberalitari duo opponi videntur, prodigalitas, & 
auaritia, qu? fubeunt rationem vnius, fcilicet immediocritatis, & vitij, ita vtraque priuatio 
rationem vnius priuationis fubit, atque ipfi formx opponitur; quare Simplicio videtur 
vtranquepriuationem fore natur£ principium ob eam quam nunc diximus, rationem du- p 
«ftus : probabilis vero hic Simplicij modus videtur, fed longe probabilior is qui i nobis di- J 
tfus eft, fupra apparet, 

Suertuntur rationei . (ap. x x x i x. 

I s A de hac difficultate, qux non lcuis erat momenti, folutionis veritate, 
tempus eftaduerfariorum errores manifeftare, eorumq; rationes labcfadta- 
re,nullamq; firmitatem habere in Arift.do&rina palam facere:verum porro 
antequa hoc exequamur,nonulla accipienda funt, quibus comode id quod 
intendimus*, habebimus.primum autem eftq? priuatio eorum eft, quxeo 
fimplicitcr dicuntur, quemadmodum j.Metaph. Arifto.teftatur, vel enim 
priuatio dicitur quando aliquo quidpiam caret, quod non natum eft habere, nec in illo, nec 
luo genere, vt oculis priuari dicitur planta, vel dicitur, quando aliquod natum eft habere, 

& non habet, vel in fpecie, vel in genere, vt talpa, & nniltis alijs modis, quos legendos le- H 
ilorem ad illum locum mittamus, aliud vero fupponendum eft,quod etii fupra monuimus , 
dum illorum fentemiam refellebamus ex Arift. y.Phyfic. reperiri priuationem in fubftantijs 
Gc in accidentibus, in accidentibus autem, quxfunt contraria, & in quibus eft motus,priua¬ 
tio affirmatione fignificatur,vt nigrum, frigidum . in fubftantijs vero in quibus eft contradi- 
d:io,& non conttarietas mutatio,& non motus priuatio negatione fignificaf vt ex non horni 
ne fit homo, 6c ex non fubic&o &c non ente ens. aliud verolumendum, eft q> quando peripa¬ 
tetici afferunt formam corrumpi in priuationem tanquam in fuum contrarium, audiendum 
n5 eft propterea priuationem aliquam per fe fore naturam, fed materia hac dcftrudla forma, 
fub qua fubeft, aliam formam recipere, cum qua eft abfentia form? pr^terirx, cui fubfterne- 
batur, hac ratione in contrarium,hoc eft in priuationem corrumpi formam dicimus, eft etii 
aliud propterea norandum,q> inter varia priuationis fignificata apud Arift.legimus in i.de ge 
nera. z. Phyfi. contrariorum deterius priuationem nuncupari, vc frigidum refpedlu calidi,& 
nigrum refpe&u albi,tamen tertium e principqs naturx h?c priuatio non eft ep inquam mo- 
j . . do, quo 







Seftio Prima. 


79 


A do, quo illam Arift.i.Phyfi.venatur, Sc non contrariam formae, fecicontradi&oriam ponite 
tamecfi principia contraria dicat i .Phyfi.rudiufcuia rame hoc fadhnn eft ratione, vt j.Phyfi. 
animaduertebatThemiftius. His itaque iacftis eorum rationes euertere difficile non erir.ad 
omnes igitur Arift. fententias Alexandri audoritates vnica hac refponfione refpondemus . 
fatemur enim detehus contrariorum ab Arift.priuanonem dici, hanc vero non elle prinatio- 
nem vceft vnum de natura principijs, Sc inuentum i.Phyfi.ab Arift.Illa enim priuatio quam 
nos venamur, Sc de qua cft quxftio abfentia eft formx cum apticudine materias ad illam reci¬ 
piendam, vel demus illis hoc deterius contrariorum priuarionem elle vnum de naturae prin¬ 
cipijs, aduertere debuiflent in omnibus his locis Arift.in accidctibus fuifle loquurum in qui 
bus vt didum eft, eft vere motus Sc contrarieras, aeque priuatio affirmatione fignificatur, vt 
ex j. Phyfi.ex Arift.monuimus.nunquam vero reperire poffiinc, aut Arift.fenrenciam,aut in¬ 
terpretum eius aliquod di&um, vbiin fubftantijs priuationem aliquam naturam per fe dixe¬ 
rint, led negarione perpetuo illam nuncupari, fi rede & non ofeitanter Arift.legerenc, inuc- 
nienc. ad rationes vcrballerimus terminum corruptionis, Sc interitus ipfum non ens fore, 

B vti generationis Sc ortus ipfum ens. Sc quando bos corrumpitur, terminus ipfius corruptio 
nis eft non efle formas bouis. & quoniam vnitis interitus eft alterius ortus, altera forma igno 
bilior generatur, quascadauer ipfum conftituit. ad aliam vero rationem quae multi momen¬ 
ti videtur die, dicendum puto ex primis contrarijs omnia fieri, quoniam alterum eorum in 
re manet 3 nempe forma,atq; ex co vna cum fubiedo res coftar.alterum vero in re non maner, 
quemadmodumipfa priuatio eft,ira ex principiorum altero in re manente, res conftat,altero 
aurem non manente, ad aliud vero argumentum dicimus vt retro etiam monuimus, in acci- 
detibus priuationem affirmatione fignificari, quemadmodum denfum nigrum & frigidum, 
arque hac Arift.ibi vtitur priuatione, vt vna fentiret cum antiquis, Sc contrariam ipTam vo¬ 
cat, cum conrradidoriam proprio inftituto j.Phyfic. appellat, alia vera argumenta loluimus 
priuationem no efle merum noftri incellcdus figmentum, quemadmodum chimera, Sc hir- 
coccruus, quare hac ratione quidpiam ent realc* fi vero per reale intelligere volunt aliquam 
per fe naturam compofitum conftituentem,negamns.perpetuo enim priuatio abfentia eft for 
q m^apud illufties peripateticos in fubiedo apro nato,eorum vero di ftindio funditus euerfa 
eft.fed dubitabis, priuatio eftfubftantia vel accidens, quicquid enim eft,auc lubftamia,aut 
accidens cft, Simplicius i.Phyfi.foluit,acque fua natura priuationem fubftantiam , aut acci -; tn c xj*fi**v* 
dens fore negat, quoniam aliqua natura non eft, fed abfentia vt didum eft. fub eo vero erit r * x '' 
praedicamento, fub quo eft forma, cuius eft priuatio, etenim fi forma ericfubftantia, priua- 
rio illius formas erit in pnedicamcnto fubftantias.fi vero forma erit quanta, vel qualis, aut in- 
aliquo aliorum prxdicamenrorum , priuatio illius formas erit fimiliterquanta, vel qualis, 
vel in aliquo aliorum praedicamentorum: fub quo enim genere vnum contrariotum,lub eo¬ 
dem erit Sc reliquum. 

<^lateria an firm& tribuenda fit priuatio P fap. x l. 



Acten vs difficultatem illam qua praclara ingenia diu torfit, nam fci- 
licet, priuatio aliqua fit per fe natura,difcuffimus; & ex Arifto.fentcntijs Sc 
rationibus aliquam per (enaturam priuationem minime elle, fed forma ab- 
fenriam in fubic&o apto demonftrauimus.qiujicre nunc oportet vt dubitan 
di locus nullus poft hac philofophis candidis relinquatur, num ad materia 
vel ad formam priuatio tribuatur Sc reducatur.iiquidcm conclufum cft ali¬ 
quam per fe naturam non fore priuationem, Sc cum omne, quod non eft per fe, fedpcracci- 
dens ad id quod qft per fe referri SC reduci oporteat, hinc Arifto. t.Phyfi.dicentem miiltocies 
audiuimusjduo dicenda fore natura principia.alternm enimfde priuationeimelligens)quo- 
dammodo nccellarium non elle . quare operepretium duxi hanc difficultate examinare. q <3 li 
benter quidem faciemus,fi confueta philofophantium via, aliorum fcilicet referendo prius 
opiniones, mox quid nos fentimus adiiccre. aliqui ergo ad formam priuationem pertinere 
e 5 t >ftitnant,his argumentis.priuatio eft abfentia forma & non materia,ergo ad formam Sc n 6 
ad materiam priuatio pertinet, ad h?c, ad illud priuatio pertinet 8c refertur, quo polito pri¬ 
uatio ponitur. 8c quo ablato priuatio deficit, atqui priuatio prqfenteforma cft alterius for¬ 
ma , Sc ea fublaca tollitur priuatio forma oppolita. ergo priuatio ad formam & non ad ma¬ 
teriam 















80 Quinti; Bonioan.Deprin.natura 

teriam referenda eft. ad hxc i.Phyfic.nuncupat philofophus priuationem forma Sc naturam, E 
quare ad formam Sc non ad materiam pertinere priuatio videtur. Amplius, & Arift.apercifli 
me formam ad priuationem refert i. Phyfi.cum afferat folam formam prxfcntia & abfentia 
facere mutationem, quare abfentia formx priuatio erit, ergo ad formam &nonad materiam 
priuatio reduci videtur, iimiliter h?c iententia Platoni inferibitur: ali; vero ad materiam Sc 
non ad formam priuationem referre & pertinere opinantur, his argumentis , priuatio eft in 
lubicdlo apto negatio, quod quidem poteft habere id quod non habet, ergoad materiam & 
non ad formam priuatio reducetur, ad hxc priuatio eft contraria form? non autem materix, 
illamque dcftruit Sc interimit,ergo ad formam referri non poteft, quare ad materia.quicquid 
enim ad aliquod refertur & reducitur illi contrarium non eft, fed ab illo fouctur conferua- 
turqj. prxrerea illi potius tribuenda eft priuatio cui priuatio nomen tribuir, quam illi cui pri 
uatio nomen non tribuir.atqui materix,& non formx priuatio nomen tribuit,mareria enim 
priuatadicitur, fed non forma priuata.ergo ad materiam & iion ad formam reducetur priua 
tio. ad hxc,quxlibet imperfedlio rei imperfed? & non rei perfeftx vt tribuatur rationi con- 
fentaneum eft, velut fimile funili. atqui priuatio imperfectio, eft ergo materix imperfeCt? 8c L ' 
non formx tribuenda erit.item naturx ars Emulaeft, in atteautc priuatio materix tribuitur, 
vt $s ftatua priuatum dicimus, Sc nequaquam $re ftatua priuata, ergo in natura priuatio ma¬ 
terix & non formx tribuetur & condonabitur. ad hxc materia mobilis eft £ termino i quo 
ad terminum ad que, quare priuata erit termino, ideft forma ad quam tendit. ergo priuatio 
materix comes erit, non autem formx. demum Atift. i.Phyfico. lucidiiTimepriuationem ad 
materiam & non ad formam reducit,cum priuationem Sc materiam vnum numero fpecie & 
forma differre afferat. Rurfus priuatio Sc potentia vt fupra monuimus,idem funt.atqui pote 
tia ad materiam refertur, Sc non ad formam.ergo ad materiam & non formam priuatio perti¬ 
nere videtur.ad h$c Auer.i.Phyfi.caufam interitus afferens, materia fore,inquit, propter non 
effe, hoc eft priuationem quod habet adroiftum in fuafubftantia. ergo priuatio ad materiam 
& non ad formam reducitur. Sed hi omnes decipiuntur.nec enim ad materiam dumtaxat vel 
ad formam lolum pertinere poteft: priuatio enim non includit dumtaxat vel aolcntiam for- 
xnx qua ad formam referri videtur, vel aptitudinem materix qua ad materiam pertinere exi- q 
ftimarur, fed vtrumque fimul. ergo ad vtruque referri debet. quare vt fignificat negationem 
in fubieCto apro nato materix priuatio tribuenda eft, vt vero abfentiam fornix claudit, ad 
formam referre oportet, hinc Arift. reducere videtur i.Phyfic.ad ipfam formam priuatio- 
nem quatenus eft formx abfentia, cum hxc verba proferat. Alterum contrariorum abfentia 
& prxfentia fufficiens eft facere mutationem : alterum vero hac ratione quodammodo ne- 
cellarium non eft priuationem audiens. cum vero dixit eodem i .Phyfi. priuationem Sc fub- 
icCtum fore vnu numero, differre forma Sc fpecie, vt aptitudinem claudit illius fubic&i, co- 
fiderauit priuationem, propterea ad ipfam materiam refert priuationem. 5 .fimili ter Metaph. 
cum varia ptiuationis fignificara attulerit, omnia ad materiam pertinere videtur: quare pri¬ 
uatio ad materiam referri videtur, vt negationem in fubieCto apto nato claudit: ad formam 
etxjUtrmiH. ver i> >v t abfentiam illius fignificat. accedit vero Sc hoc, quoniam vt priuatio fe habet ad fuu 
quod quid,ita ad fu um elfe. quod quid autem priuationis materix aptitudinem atque for¬ 
mx abfentiam claudit, ergo ad materiam & ad formam effe fuum referre oportet, argu- TJ 
menta, vero prioris fententix nihil aliud probare videntur, quam ad formam referri pri- 
nationem, vt claudit formx abfentiam. pofteriora vero alterius fententix argumenta con¬ 
cludunt ad materiam referendam fore priuationem, vt negationem in fubieCto apto nato 
dicit, quare duntaxat quod quid priuationis, nec ad hoc icilicet fubieCtum» 
aut ad illud fcilicet formam, fed ad vtrunque fimul. & de diffi¬ 
cultatibus duorum naturx principiorum 
prim; SeCtionis, h^c fint diCta. 



Se6Honis prima* finis. 











CALABRI TROPIENSIS, 

PHILOSOPHIAM NEAPOLI PROFITENTIS, 


Peripateticarum difputationuim, 
De principiis Naturf, 


SECTI 0„ SECVNDA. 


PR^FATIO. 

B s o l v t i s bis qu? de duobus natura principiis materia fciTicet & pri- 
uationefm dubium verti folent,difficultatibus, de tertio eiufdem natur? prin¬ 
cipio bis omnibus longe praelatiore, & excellentiore forma, reliquum efl 
difficultates, qu? quo his prxfktis principiis longe praelatior efl, eo illo¬ 
rum difficultates qua de hoc tertio principio proponuntur, quofliones pra¬ 
elatiores funt, examinandas & dtfcutiendas proponere. in his enim gra - 
tiia & difficdia admodum verfant Peripatetici, forma diurnum efl princi¬ 
pium d quo ejfe illud ita optatum & ab omnibus expetitum prouenit. nec 
enim caro vel os dicitur, nifl habeat camis vel offis formam immyjtt 
cius cuius efl, caput & principium atlionis, terminus ortus materia pra¬ 
elatior, & magis natura atque fubflantia, quare antiquos iure optimo Arisl. i .Metaph.& in i .de Ani¬ 
malium partibus arguit, qui hanc formam vix quidem degujlnrunt. ftqui autem d remotis viderunt 
accidens tametfl nobiliffimum vlla ratione dixere :.quam fmtentiam pomeriorum quidam amplexi funt, 
ratiorubus mea fententia valde imbecillibus, nullamq i firmitatem habentibus, vt feparato loco nos de- 
monstrauimua: mmevero fupponendum efl formam fore fubttantiam, exemplar , atque rationem eius 
quod efl quod quid, que igitur de ipfa in dubium vierti folent, nunc difeutere & examinare iam tepus efl. 

‘Deforma corporisJubBanti&,defformarum multitudine in eodem 
compofito, prima opimo Latinor unu. (ap. i. 

Rimvm autem celeberrima fe nobis illa de forma corporis fubftantia:, dequs 
formarum multitudine, difputatio difcutienda fe offert, qua; hincinde patro¬ 
nos iliuftres habuit philofophos, & rationibus, qua: magnam firmitatem ha¬ 
bere videntur, firmata, fimul autem has duas difficultates ea ratione excutere 
& difquirere in animo fuit, quoniam maxima idetitate afFedfie funt. fieri cnira 
.non poteft, vt formam corporis fateamur, & formarum multitudinem & cogeriem, tametfi 
multitudinem in eodem compofito formarum fateri & tueri libenter polTiimus : formam 
Vef b corporis fubftanrii vniuerfalem negare,accedit quod rationes, qiiatvnam probant, 
alter am firmare videntur, viceque verfa: quare ?quo animo vtrafque innui aggrediemur, 
1 ^ u id alij de his prius fenferint: deinde quid nos opinamur, adiiciemus, in medium affe¬ 
remus. Latini igitur non nulli vtrafque cnunciariones defendunt, & formam fubftantias 
corporis materia: co^ternam, vnamque numero ante dimcnfioncs, quas fupra docuimus, 

L inter- 





























* 


I 


82 QuintijBonioan.Deprin.natune 

interminatas, confufam & indiftindam, vniuerfaleque, quam & alio nomine eorum non- E 
nulli formarum inchoationem nuncuparunt, vt infra docebimus, Sc plures formas ede in 
vno compofito . quid autem ipfi velint per huiufmodi fubftantia: corporis vniucrfalem for¬ 
mam noiccmus, fi talis formae allaras ab illis neceflitates prius audiuerimus . allerunt er- 
primam neceflitatem materiae fore coeuam, & co^ternam, hanc indidindlam corporis 
fubftantia: formam, vt creatio cuitaretur. Illud enim creari dicitur, quod nihil illius pr$fup- 
ponitur. porro fi hsc fubftantia: particularis forma oritur & nil forma: huius prxlupponi- 
tur , dubio procul creari diceretur: quare cum hoc a philofopho alienum fir, fateri nos 
(aiunt) oportet, pr?cxiftemem formarum particularium, quae impulfu agentium e potentia 
materia: educuntur,ipfimet materiae formam quandam confufam ac generalem, e cuius 
gremio forme ifts particulares agentium ope educantur : quare forma ha-c particularis pra- 
lupponit vniuerfalem ac confufam fubftantia: corporis formam, alioquin fi nil forma gene¬ 
randa fupponeretur, crearetur. fecunda neceffitas eft, vt materia prima, qua adeo rudis, 
&fua natura ad recipiendas formas inepta eft per hanc vniuerfalem formam apta & difpo- ^ 
/itaad formas particulares recipiendas reddi polfet. Tertia neccflitas ertob interminatas r 
materia magnitudines, iq.ua apud Auer.materi? fy^it coeu? & ftern?, & cum nullum acci¬ 
dens vnura numero ?ternum apud peripateticos efle queat, nifi merito forma: quare ne- 
cefiariaeft hac vniuerfalis forma materia prima co?ua, atque procedens interminatam ma¬ 
gnitudinem, cuius merito vna numero ?tcrnitate gauderet: quid ergo fit h?c forma corpo¬ 
ris, & quam obeaufam ab his ponitur, manifeftum eft. percurramus ergo eorum rationes 
quibus hoc figmentum potiores qua nobis tantum videntur, fibiipfis perfuadent. philofo- 
r . phus ait f. Coeli, fenlibilium fenfibilia funt principia, corruptibilium forte corruptibilia. 

U eternorum autem ?terna. qua verba explicans Auer. in com. inquit, propinqua, non autem 
remota talia principia fore intelligenda. remota enim non funt fenfibilia,vt prima forma , 
prima materia. per primam autem forma nequit Auer. (aiunt) intelligere nifi formam hanc 
fubftanti? corporis vniuerfalem, quoniam non magnitudinem, quoniam h zc accidens Sc 
fenfibile comune eft: forma vero fubftantia: nequaquam fentiri poteft. ad fubftantias enim 
CSm it. «on fe profundat fenfus: adhuc l.Phyfic.inquit Auer. & forte intendit (exponens verba ^ 
ph ilofophi) quod forma dicitur duobus modis de habitu, & priuatione exiftente in prima 
materia. ifta enim priuatio quodamodo forma non eft, priuatio fimplex, imo eft ficut for¬ 
ma i materia, ex quibus Auer.verbis liquido conftat per priuationem que eft vt materis for¬ 
ma intelligere non potfumus priuationem, qua: eft carentia duntaxar, (ed de ea quae eft quafi 
forma in materia, qu? corporis eft, haec generalis, fubftanti? forma, equa omnes in lucem 
prodeunt ope agentis form? naturales i.Diuin.inquit Aucr.materiaptimo recipitforrnam 
vniuerfalem, &poftea mediante forma vniiterfali recipit formas alias vfquc ad mdiuidua- 
les: adhuc ex incorporeo non fit corpus vti Auer.i? prima difputatione contra Algazelem, 

& in i a.Diuin. ex materia prima fiunt corpora, quare ipfa materia prima debet cfie corpus, 
fed corpus, inquit, efie nonporeft nifi per formam, ergo in materia praeerit forma, haec vni¬ 
uerfalis &: confufa. Rurfus quicquid reperiturin roto eft ratione partium cum totum ne¬ 
quit ede illud, nifi partes fimul iun&ae. lapis autem eft corpus, ergo h?c corporeitas- in par¬ 
tibus illius debet reperiri. non autem erit in forma, quoniam forma indiuidua eft. hsc 
autem corporeitas diuidua, ergo haec corporeitas in materia erit, praeterea a.Diuinorum H 
probat philofophus, in omni caufarum genere vltimam caulam inucniri nos oportet, ne 
in infinitum in caufis effet abitio: quare prima forma sterna dari oportet, quae nulla 
alia eft, nifi corporis forma fubftantia:. fi autem his obiiceretur Auer. quem ipfi perditus 
infequuntur multis in locis, vt i. Phyfic. In de Subftantia orbis, in Auiccn. determinarte 
m ' 5 ‘ hanc formam fubftantia: corporis vniuerfalem non reperiri in materiatum quoniam,in- 
quit, omnis generatio foret alteratio,& nullam formam materia reciperet, nifi illa deper¬ 
deretur, id generis plura alia in Auicen.dicit. ipfi autem refpondent & aduerfariorum ar¬ 
gumentis fatisfacientes, & diferimen Auicenns, & Auer. ponentes his diftin&ionibus pr¬ 
aeceptis medium (aiunt) duplex eft, quo res aliqua in fubiefto recipitur, vel difpohtiuum, 
quod, id eft medium, quod eft ratio, qua aliud recipit, ipfum autem non recipit. quemad¬ 
modum coloris fpiritualis lumen, ratio eft recipiendi, fed ipfum non recipit,alio modo rece 
ptiuum medium eft, quod eft ratio recipiendi, & recipit, vti eft fuperficies refpe&u albedi- 

nis. fumunt vero aliud quod duplex eft accidens terminatum & interminatum, quemadmo- 
* dum 











Se< 5 tio Secunda. 


83 


dum fupra etiam nos docuimus, differunt autem hxc duo accidentia,fiquidem accidens ter* 
minatum in ente inaChi, prouteft ens in a£hi, medium receptiuum recipitur, quo fit vt hac 
xanone terminatum vocetur. Interminatum vero accidens & in ente in attu tk in ente in po¬ 
teria recipi poteft.in ente quidem in aftu recipitur pro vt ens in a&u, medium eft quoddam 
difpofitiuum, in ente autem in potentia, vt ens in potentia eft medium receptiuum proprer 
quod interminatum dicitur, qua ratione a forma fubftantix etiam differt, quae in ente in a&u 
non recipitur, nec vt in medio recepuuo, nec difpofitiuo; petunt viterius q> fi aliqua forma 
fubftantix eft medium alicui fubie&o difpofitiuum ad hoc vt vel fuam propriam recipiet ope 
rationem, vel aliquod accidens eidem proprium, hanc aiunt formam non elfe propriam, &: 
eidem fpecificam, quemadmodum enim medium rifus difpofitiuum eft, oris humanidifpo- 
fitio, ideo non eft forma hominis propria, his fumpeis multae inter Auiccn. & Auer. ad for¬ 
ma corporis fubftantix notantur differentiae. Auer. etenim voluit hanc fubftantix corporis 
formam medium efle quo materia recipit difpofitiuum,non quidem receptiuum. Auicenna 
vero afteruit medium effe hanc formam fubftantix ipfi materix receptiuum,ob quod materia 
B in generationem, & corruptionem verfatur, qux fune eius operationes, quod i.Corii(aiunt) 
Auer.planum feciflc. Rurfus Auer. formam genericam corporis & tantam magnitudinem 
pofuiiic. Auicen.autcm formam quidem fpecificam poft dituenfionem pofuiffeaiur.in quem 
inftat Auer. locis nuper contra Auiccn. addu&is.fimiliter his diftin&ionibus multas aduer- 
fariorum contra eorum fententiam eueriunt obiettiones, qux apud illos maiori otio petan- 
tur.pro hac fentenriaforriflim£criam efficiuntur rationes.primo fupponantq? definitio mo¬ 
tus 3 .Phyfi. ab Arift.data competit etiam mutationi hoc eft generationi, & corruptioni, vt 
eodem libro Arift.manifeftat.tuncarguunt, motus eftadus entis mobilis , hoc eft corporis , 
vt Grxci interpretantur, ens enim quod mouetur folum corpus eft, vt 6.Phyfi. patet, in pote 
tia, quatenus potentia,generatio eft motus , ergo eftadhis corporis quod mouetur. cui vero 
competit aftus generationis, eft materia, ergo materia eft corpus, fed corpus inielligi non 
poteft,nifiper formam aliquam per quam efficitur corpus, ergo datur forma haec corporis 
fubftantix generica,atque vniucrfalis. Ad hxc fi non daretur hxc corporis forma fubftanti?, 
~ materix conterna, tunc illud euenirec incommodum, quod aliquo temporis momento mate 
ria fine omni forma prorfus efTet, cuius oppofitum in i.de Ortu &Inrcriru Arift.farecur, & 
«retro nos docuimus, quod aurem hoc confequitur, ita probatur.vno prius iatfto fundanien- 
to,quod eft Arift.8.Phyfi.quod habet inter duos motus contrarios,neceflario inter mediam 
quietem fore, quod etiam probat in generatione & corruptione his verbis, quod itaque nui 
ium quidem aliorum motuum contingat elfe continuum,ex his clarum eft.funt enim omnes 
ex oppofitis in oppofita & motus & mutationes,quemadmodum generationi quidem Sc in¬ 
teritui funt termini. & paulo infra,inquit, poftquam probauerat in motibus, fimiliter autem 
etiam in mutationibus, qux eft etenim abfolute generatio, & interitus, & qux eft in fingulis 
opponitur eaqux fit in fingulis: Quare fi fieri non poteft, vt fimtil murentur ea qux funt op¬ 
pofita, non enim continua mutatio,fed tempus intercedet.& reliqua,qux fequuntur.in qui¬ 
bus Arifl.dcmonftrac inter generationem, & corruptionem dari tempus medium quietis,in 
quo materia qux eft fubie£tum mutationis quiefeat a generatione, & corruptione, tunc ita 
inftamus,Corrumpatur nunc canis,materia qux cani fubijcitur, corrupra forma fua,non fta 
iD tini lufcipit formam aliam, fed in aliquo temporis momento quiefeere debet, in quo nec fic 
fub forma corrupta, aut fub forma generanda,alioqnin inter Ortum dc Interitum quies me- 
dia non daretur, in illo autem temporis monmcnro materia prima fub nulla forma erit.qua- 
xe nifi daretur hxc forma corporis, qux materiam femper concomitetur, atque ab illa vllo 
vnquatn tempore poflit leparari, illius quod diximus, euenirec incommodum materiam fine 
forma prorfus in rerum natura reperiri. funtvero qui huic rationi fadsfaccre eredum mate¬ 
ria™ in illo temporis momento in quo expoliata eft omni forma fubftare formx mixtionis , 
^tque lic fine forma in rerum natura noreperitur.fed horum folutio purum eft figmentum. 
nam capio portionem ignis qui corrumpatur in aerem,materia inter has mutariones contra¬ 
rias fine forma prorfus erir, forma autem mixtionis ibi non eft, cum ignis non fit mixtus, ta- 
-nacefi alteratus dicitur,quemadmodum & extera elemcnta.formam tamen mixtionis ipfaele 
*nenta non habcnt,vt in 1.de partibus Arift.demonftrauit. Ad h^cforma hxc mixtionis cor- 
.runipu ur s q Uare mater j a f ine fo rma erit. horum ergo folutio vanaeft. Amplius,Philofophus 
1 ’ ^ ,,e * & forma omnia conftare dixir,crgo quemadmodum ex materiaxtema & 

L ij vna 


C§m. u 


T*x. i. 


Tix, 17 . 
Tex.iu 




41 . 43 . 
C^44* 





















8 4 Quinti; Bonioan. De prin. natune 

vna numero omnia conftant,ita etiam ex forma vna numero &a:terna conflare debent. nam E 
nec dici poteft ex forma hac particulari & illa entia mundi conflare.huiufcemodi enim form? 
corruptibiles funt, fed ea,qu® natura; principium ab Arift.ponitur, ?tema eft. oportet enim 
principia naturae femper manere, hoc eftjfccundum Alexandri interpretationem aeterna efle. 
nec mihi illorum refponfio arridet formam natur? principium fpecie 8 c non numero efle 
aeternam.quoniam fimiliter albu Sc nigrum,dulce Sc amarum aeterna fpecie funt. Quare nul¬ 
lum foret diferimen inter principia naturae cx quibus omniafiunt, Sc ea quae non funt princi 
Ttx.if. pia, Rurfus z.Phyfi.materiam ex his qua: ad aliquid referuntur Arift.vulc, & alij formae aliS 
dicit die materia.tunc itainftamus.datur materia comunis vna numero atq; aeterna in omni¬ 
bus naturae entibus, ergo dari debet forma vt eft principium naturae communis vna numero 
exiftens aeterna, quoniam fi vnum relatiuorum reperitur in natura,& alterum reperiri necef- 
fe eft. praeterea fi h?c forma genetica & vniuerfalis coaeua materi® non concederetur, tunc ex 
C»m. 4, materia nihil fieret, ratio S.Phyfi. Auer.eft,quando alferit.impoflibile fore ex prima materia 
abfque forma aliquid fieri, eo magis ex eo quod nullo pa<fto eft aliquod fieri nequit. Demu m 
nulla fpecies reperitur fine genere,atqui datur forma lpecifica a lingularibus non feparata fed F 
jnipfis fingularibus pofita , fpecics enim hominis in his carnibus & his oflibus eft, inquit 
Arift.7. Metaph.crgo datur forma gcncrica Sc vniuerfalis in rerum natura tam & fi i lingula 
ribus non feparata. Pr?terea omne accidens datur in corpore habente formam, atqui magni¬ 
tudo ineft i pii materier, ergo forma debet pratcedere iplam magnitudincm,vt in corpore fun 
Ctm. 4 . detur accidens quemadmodum Auer, i.de Anima declarauit, praeterea, Sc cftargumentum 

difficillimum,quod multa prxclara ingenia turbauit, atque noftrum eft.forma fubftantiatcor 
rumpitur,quemadmodum generatur, vt haec canis vel leonis morticinia, omne autem quod 
corrumpitur, in aliquod corrumpi debet: tunc autem percontamur haec forma in quod cor¬ 
rumpitur, vel in nihil,& hoc efl*e non poteft. nam quemadmodum ex co quod nihil eft ali¬ 
quid effici apud Arift.non poteft, ita in nihil refolui quippiam non poteft vti i.de genera¬ 
tione Arift.demonftrauit, nec quidem in materiam, quoniam intelligi haud poteft formam 
mutari in materiam cum atftus in id quod eft in potetia,mutari omnino repugnat.Itcm poft 
form? corruptionem vel nihil vel aliqiud manet, non eft dicendum q> nihil manear,quia h?c p 
annihilatio impolfibilis eft. fi aliquid, vel erit potentia vel a&u. non adlu, quoniam corru¬ 
pta non foret, ii potentia, igitur iterum rediret, efle ergo formae quod corrumpitur in mate- 
riam non rranfit in nihil nec tendit, ergo dari oportet quandam formam vniuerfalem in qui 
efle iftarum formarum abeat: nec quidem abfurdum eft formam aliquam particularem mu¬ 
tari in formam vniuerfalem, atque genericam,quippe affinitas & fimilitudo maxima eft for¬ 
marum mutua: Quare haec corporis fubftantixgenerica & vniuerfalis concedi debet vna nu 
mero & materi? coaeterna. Sc quemadmodum ex ipfa omnes form? particulares educantur, 
ita in ipfam abeant, Sc corrumpantur, fed hoc argumentum multas habuit illuftrium viroru 
folutiones, quas quidem referre operaepretium elt, tum vt argumenti robur appareat, cum 
etiam vt horum folutiones an Phyficis principiis refpondeanr, videamus, aliqui ergo negant 
huius argumenti fuppofitum nempe formam corrumpi, atque allerunt q> quemadmodum 
apud Arift.forma non generatur, nec materia vt 7.Metaph.teftatur, fedipfuincompofitum, 
jta non corrumpitur forma aut materia, fed ipfum compofitum : Quare argumentum nul¬ 
lum momentum habere videtur, fed horum folutio vana eft. omne enim quod aliquo tem- H 
pore non eft, Sc poftea eft, generari dicitur, forma vero morticinia aliquo tempore non eft, 

& deinde aliquo tempore eft, ergo forma generari dicitur.Rurfus Sc id quod aliquo tempo¬ 
re eft, poftea vero no eft corrumpi dicitut.led forma h®c caduca aliquo tempore eft Sc aliquo 
tempore non eft, ergo corrumpi dicitur, praeterea i.Phyfi.Arift.formam fieri apertiflime di¬ 
ci t.concedimus tamen q> quod vere fit & corrumpitur,& & natura intenditur,eft ipfum com 
pofitum. forma etiam fit Sc corrumpitur ad fadlionem & corruptionem totius,& hoc nobis 
lulficit pro robore argumenti. Alij vero afferunt formam qua: corrumpitur in nihil penitus 
corrumpi, verum diftingunt de ipfa annihilatione q> vel eft annihilatio generis , tranlcenden 
tis,vel non tranfcendenris,& h?c fieri nullo padto poteft.non enim totum ens aut animal vel 
planta annihilari poteft, vel eft annihilatio fpeciei,quod nec etiam fieri poteft, non enim fpe¬ 
cies hominis aut capraein vniucrfumad nihil abire poteft, vel tertia eft in ipfum nihil abitio 
indiuidui vt huius canis, atque illius, Sc h?c in natura datur, atque abfurdu non eft aliquod 
annihilari in indiuiduo,non autem in fpecie autin gcnerc.abibit ergo forma qua: in terit, non 





Sedtio Secunda. 8 / 

/i in materiam, nec in formam corporis vniucrfalem, fed in ipfum nihil, fcd hxc fcntentia va- 
naeft etenim no videtur maior ratio de eo quod annihilari poteft, quamde eo quod creari 
potcll.fi ergo Arift,formam particularem ex nihilo poflc fieri negauir, ergo & in nihilum ean 
dem formam particularem polle reuerti ncgadum etiam illi eft. Icem peripatetici philofophi 
alicuius forma: particularis ortum ex non prxfuppofita materia fieri hac ratione omnino ne¬ 
garunt, quia impoflibilis eft, fa&ionis modus, foret fiquidem mutandum abfque mutatione 
non verh refpedtu agentis, aut materia:, qua: in hoc faftionis modo non eft, ex non prxfup- 
pofita materia quidpia fieri peripatetici negarunt. Quareannihilatio refpe&u modi mutatio 
nis in id quod nihil eft, fcilicet refolui,non autem refpcftu materi®, aut agentis, ipfos etiam Tn , 
negare operfpretium eft, Ad hxc 8.Phyfi.quando Arift. probat motum nunquam defe&u- 
rum,ita ratiocinatur. Id quod corrumpitur in aliquod corrumpi necefle eft, illud etiam vt 
corrumpatur necefle eft, vel vt moueatur; Quare poft motum motus erit, quemadmodum 
ante motum motus, hxcautem ratiocinatio vt ibiThemiftius re&e admonet, fupponic id 
quod corrumpitur in nihil non abire, quemadmodum id quod motfi procedit mobile ex no 
B prxfuppofita materia fieri pro impoflibile fupponic, & h«c ratiocinatio intelligi debet de in¬ 
teritu particularis formx,haru emm folum funt mutationes, vc i.Metaph.& in i.degencra- 
tione patet. In quo etiam loco foluens difficultatem aflerit, id quod corrumpitur in nihil no 
abire, fineretur enim rerum Ortus & Interitus, fed vnius Ortum efTe alterius Interitum.prx- 
terea fi natura in id quod non eft & in nihil concederet formae particularis abitionem, ergo 
& formx vniuerfalis fpecific?» & genericae annihilatio in ipfa rerum natura inueniretur. ex 
particularibus enim vniuerfale colligitur, quare fi hic ille atque ille canis annihilaretur,er- 
go in vniuerfum canis annihilari pqller, quare cxplofa fatis eft haec fententia. alij vero aflerut 
formam particularem quae corrumpitur, in cotrariam corrumpi formam.fiquidem quod fir» 
ex contrario fit,&quod interit, in contrarium interit,vti t.Phyfi.late patet. Quare in mate¬ 
ria corrumpi non poteft forma, nec in nihil abire, aut in formam corporis vniucrfalem defi- 
nere, fed in contrarium corrumpi, verum hxc fententia his loge irrationalior videtur, viniqj 
& robur noftrae difficultatis percipere non videtur, Quxrimus enim efle formx indi uidue 
C fubftanti® in quodnam definit aut traf mutatur forma corrupta, quod in contrarium dici in- 
rationale eft. efle enim vnius oppofiti vti funt ipfx form?,in efle alterius oppoflti tranfmuta- 
ri non poteft. quemadmodum quodlibet contrarium in efle alterius contrarij nunquam mu 
tatur. calidum enim quatenns calidum nunquam recipit frigidum, aut in efle cius tranfmu- 
tatur, fed aduentu frigidi fi potentius eft, abijt, & corrumpitur, materia veri» & fubie&ura 
ipfius calidi recedente calido recipit frigidum,fitq; frigidum,atque ita fi forma fubftantix vti 
canis in oppofitam formam nempe vermis, vel cadaueris mutari non poteft,fed aduentu for 
mx vermis aur cadaueris, forma canis corrumpitur, atque abiit, materia vero quxformx ca¬ 
nis, fubftabat, illaabeunte formam vermis aut cadaueris induit, atque recipit, nos auce per¬ 
contamur effc formx canis in quod abit, atquedefinit. Quare hi robur argumenti non perci- 
• piunt. pr?terea fcimus intelle&um illius propofitionis contrarium effici ex contrario vel vti 
poft vt ex node fit dies, vel vti ex termino a quo, vt i.de animalium genera. Arift. tcftaturtita 
intelle&us propofitiones conuerfx contrarium corrumpi in contrarium vt fcilicet poft vnu 
contrarium fuccedit alterum, vtpoft calidum frigidum, poft album nigrum, vel tanquam ex 
D termino a quo,vt ex calido veluti ex vno termino a quo fit frigidum, velut alter terminus ad 
quem,quo modo nos non quxnmus,fed difficultas imminet in quod efle calidi corrupti de¬ 
finit & efle formx canis corruptx. Quare hi nihil intelligentes de propofico argumento ea di 
eunt, quxnihiladpropofituargumentu attinere videtur, Alij vero aflerunt forma corrumpi 
indiuiduam, non in materiam, aut in formam vniuerfalem, fed in nihil, & non abfolure 8 c 
(impliciter in nihil, fed in nihil fui. corrumpitur enim (aiunt) forma canis in nihil non /im¬ 
pliciter, fed in aliquod quod nihil eft formx canis corruptx. fed h^c refponfio nulla etia eft, 
atq-, firmitatem aliquam habere non videtur, natn hoc aliquid quod nihil eft formx in quod 
corrumpitur forma,vel eft fimpliciter ens natura fua,vel non ens natura fua.hocautem inteU 
ligimus non vt formam refpicit iam corrupta, fed fimpliciter & natura fua hoc aliquid quod 
nihil c ft form$, in quod ipfa forma cortumpitur, confiderandum eft. fi eft non ens fimplici¬ 
ter, ergo in nihil fimpliciter forma ipfa definet: Quare patitur eafdem anguftias, quas lupe- 
riorfententiapatiebatur.fi veri» illud ens eft,vcl fubftantia vel accidens , non autem ac¬ 
cidens, quia loquimur de interitu formx fubftantix, non autem fubftantia, quia illud no ma 



















86 Quinti; Bonioan.Deprin.natune 

tcria aut compofitum.dTe enim form® in efle materi®,aut alterius compofiti definere non po £ 
teft, quoniam vnum oppofitorum in elle alterius non tranlic, atque mutatur, fi autem forma 
vel erit particularis 6 c indiuidua, & hoc eadem ratione fieri nopoteft.quemadmodum fupra 
diximus, fi vero erit forma vniuerfalis, habetur quod quxritur : Quare h^cfolutio facete fa¬ 
tis nullo padto videtur. Alij vero aderunt formam fubflantia; corrumpi,compofiti inquam & 
mixti in formas elementorum, fupponunt enim formam fubftantia: fore compofiram ex for¬ 
mis elementorum vniuerfaliflimis . quicquid autem ex aliquibus confiat in ipfa refoltiittir. 
quare cum forma compofitorum fubftantia: ex formis elementorum confiet, in illas etiam re 
folui rationi confentancum efi. fcd fimiliter hax refponfio nulla eft, tum corruptio edet dif- 
gregatio, non autem interitus, cum etiam quod ego capio formam ignis, atque in quod cor 
rumpitur, percontabor, in formas autem elementorum dici non poteft, quandoquidem ex 
illis non cfteompofita. vel ergo abibit in materiam,autin formam particularem,aut in nihil: 
Quxomnia fieri non poliunt, aut in formam vniucrfalem.& fic quod petimus , habemus . 
Amplius, ignis mouetur, ferturq; furfum; ergo in materia datur coxua vniuerfalis forma 
fubftantia:, id autem quod confequitur, vno prius fumpto probatur, quod eft, in quolibet ** 
motu duo fore, alterum mobile, alterum autem monens. id autem quod mouetur, materia 
efie non poteft,quoniam motus in non tempore fieret, materia enim nulli refiftir, cum potc- 
tiflinu fit pati, quod ergo mouetur, corpus debet ede tf.Phyfi. Arift.monftrauitin igne.crgo 
eft id quod mouet, nempe forma fua. alterum vero quod mouetur, hoc autem quod igne mo 
uetur propter id quod diximus materia fimpliciter efie non poteft: Quare erit materia cum 
ipfaforma vniuerfalis, ergo datur forma corporis fubftantix vniuerfalis: Adh?c ignis eft 
corpus, aut igni competit ob materiam , aut ob formam, non autem ob formam, quia forma 
*’ impartibilis & incorporea eft, vt 3.Pbyfic.Arift.monftrauit: Quare erit merito materix. igi¬ 
tur in materia forma erit corporis fubftantia. prstcrea quedeunque prqdicatum pluribus co- 
petit, & non ratione illorum alicuius, competet illis, ratione alicuius communis, atqui cor¬ 
pus de categoria fubftantia: eundis natura: cnribus compofitis competit, & non ratione ali¬ 
cuius illorum, vt per fe patet, ergo ratione alicuius communis: Quare danda erit forma qua¬ 
dam corporis fubfiantix vniuerfalis, cuius merito reliqua entia fint corpora. Ab his autem r > 
qui hancfenrenriamdefendunt, plura argumenta afferuntur, qux ab illis propriis in feriptis 
petantur, qux vero retulimus, maiorem efficaciam ad hanc rem oftendendam, habere viden¬ 
tur. plures autem quam vna, formas in vno compofito fore hi etiam defendunt, quod mul¬ 
tis quidem rationibus affequuntur. potiores vero I15 funr, quas nunc referre volumus, argur 
mentanturigitur, tribus fuppofitis primo iadis, primum quidem efi, quicquid ineft homi¬ 
ni per formam, qua eft animal, illi ineft fecundum quod animal. fecundum vero eft q, omne 
illud, quod ineft homini quo eft animal, ineft omni animalh quod quidem nemo in contro- 
uerfiam vocare aufus eft. tertium,quod eadem forma efie non poteft,qu? tribuat homini for 
mam fpecificam,atquegenericam, eodem modo, fed vario modo, nam illa forma habet com 
muniorem exiftendi modum.fpecialem etiam,i communiore vero genus fumitur, afpccia- 
Ji vetb poftrema differentia, hoc inquiunt fieri non polle,vt fcilicet propter diucrfos modos 
•b illa vna forma fumi genus & differentiam, fed vno modo elfc debent, hoc vero tertium 
fuppofitum ita accipiunt, vt commodius abfurdum quod intendunt,afferant, probant vero 
hoc fic. Ifti modi au tfuntfubftanti? aut accidentia, fi fubftanti?, vel forma, vel materia, vel 
compofitum erit, duo autem h{Cextrema materiam fcilicet & compofitum (ridiculum eft) ^ 
modos hos efie aiunt, fi autem formx funt, habetur quod petitur, plmesj fcilicet formas in 
vno fore compofito, finautem accidentia funt, hoc etiam a veritate valde alienum eft.nam 
animal & rationale ineifentipfi homini per modum accidentis, quod quidem dicendum 
non eft, nec cauillare poteris genus & fpeciem diftinguifolo mentis opere, quoniam anre 
omnem operationem intellctftus homo eft animal, & homo, & qua animal, & qua homo 
fuas habet reales proprietates: quare aiunt id quod tertio loco fuppofuimus, veriffimum 
eft, nempe fi ab eadem forma fubftantia: peteretur differentia & genus hoc non efie fecun¬ 
dum diucrfos modos, fed fecundum eundem modum, his itaque tribus iatftis fundamen- 
ris, ita arguunt. Quicquid ineft homini ob formam qua eft animal, ineft homini fecun¬ 
dum quod animal ,& confequenter ineft omni animali vt perca qux fuppofuimus, patet, 
fed per aduerfarium quicquid ineft homini per formam qua eft homo, ineft ei per formam 

quaeft animal, quoniam eadem eft forma fecundum ipfum perquam homo eft homo,ati- 
que animal, modo videndi facultas ineft homini fecundum quod homo, ergo ineft homini 

fecundum 










Se6tio Secunda. 


87 


B 


fecundum quod animal, quoniam eadem eft forma hominis & forma animalis per aduerfa- 
rium, ergo ridedi facultas inerit omni animali, quare afino atque equo,quo nihil abfurdius. 
Adhsc qu®cunque funt pr®dicata, quae competunt vni, & adinuicem funt diftimfta, qu® 
(inquam) pr®dicataeffiendaliafunt, in illo erunt form® plures realiterdiftinct?. atqui in ho¬ 
mine funt multa prxdicata effientialia rcaliter diftin&a, ergo in homine funt plures for¬ 
ma: elfentiales 8 c realiter diftinft®. prima propofitio probatur, quia pr®dicatum fumitur 
i forma eo maxime quod eft in primo ordine eorum, qua: dicuntur per fe, vt primo Po- 
fter. apud Arifto. patet, fecunda propofitio manifeftaeft,quoniam pnedicarumgeneris & 
differenti® funt pr®dicata in edentia, qu® re diftinguuntur, vt primo Topic. & 1.P0- 
fter. manifeftum eft: prsterea ill® form® feipfa diuerf® funt, atque diftinguuntur, qua¬ 
rum vna corrupta reliqua permanet, fed recedente forma hominis, vel corrupta forma 
equi, alia neceflario manet, ergo plures in illo forme,ac diuerf? funt. fecunda propofi¬ 
tio ita probatur maiore exiftente per fe nota, fit cicatrix in equo, quo mortuo ea in cada- 
uere manet eadem. 4 quo autem mutari polfet,non videtur, ergo forma aliqua manere 
etiam debet, cui inh®rcat, atqueinnitatur. accidens enim materiam formatam exigit, cui 
inniti & conliftere poffit, vti Auer.declarauit fecundo de Anima. pr?terea fi in homine vel 
equo vna duntaxat foret forma, tunc mortuo equo mixtum illud ftatim putrefieret, cuius 
oppofitum fenfibus eft expofitum : confequendam vero ita probamus, quia putrefaftio eft 
mixti corruptio, vt quarto Meteor. Arift. demonftrauit. mixtum enim corrumpi nullo vn- 
quam pafto poteft,nifi putrefiat, ergo fi mortuo equo mixtum illud ftatim corrumpere¬ 
tur, prius vt putrefiat, necelfe foret, quare ftatim effiet putrefaftum, quod fenfibus tamen 
repugnat, multo enim tempore mixtum hominis perducere poteft in loco pr?fertim fri¬ 
gido ab omni putrefaCione immune. Multis pr?terea Arift.lententiis, & Auer.rem hanc 
firmant, fecundo enim Metaphy.abitionem in infinitum in formis negat, proptetea quod 
in his qu® per fe prsdicantur, procclfus in infinitum non eft: quare vult quod eorum qu® 
pradicantur in quid, diuerfiras, inferat formarum diucrfitatem. pr?terea feptirao Meta- 
phy. differens de definitione philofophus diuerfo modo, quam in analiticis tra&atum eft, 
oftendit caufam vnitatis diffinitionis compofit? cx genere Sc differentia, inquit, quia inter 
omnes partes talis definitionis vltima differentia fola habet rationem form®, Sc adfcus vl- 
timi, Sc omnes pr?cedentes funt in potentia ad eam. qu? explicans ibidem Auer. inquit,, 
«3c intendit per hoc quod genus in re non exiftit in aCuficut materia, & illud quod eft in 
aCu, eft differentia vltima. cx quibus verbis patet, quod fi forma generis eadem effiet cum 
forma fpeciei, tunc genus non effiet in potentia relpeCu differenti®, qu? eft forma fpeciei, 
& ipfum genus foret in aCu in re, fiout differentia. Afferunt etiam multas Auer.fententias 
vti i.Phvitc.primo etiam Metapli. & in tertio etiam eiufdem operis vbi Aner.apertiffime fa¬ 
teri videtur plumes formas effie in vno compofito : alias vero, quas ipfi afferunt Auer.fenten¬ 
tias, apud illos leCores boni confulant, qu? forte mult? adducuntur, qu? in re propofita fir¬ 
mitatem nullam monftrant. h?c vero argumenta fimul & philofophi lentendas attulimus, 
qu® in re haccstcris maiorem efficaciam habere videntur. 



Secunda opinio Latinorum .j . 


(ap. 


11. 


L ii vero Latini, quemadmodum eft Beatus Thomas, huic fen tenti? peni¬ 
tus refragantur, atq; illi iolo caelo opponuntur, formam enim hanc corpo¬ 
ris fubftanti® materi® co®ternam neganr, pluresq; formas in vno fore com 
polito fimiliter non concedunt, fed vnius compofiti vnicam duntaxat effie 
formam ab iliaque cotineri compofitumquoduis aut perfeCum autimper- 
^ ==== _ s=s _ g _ iiM , fcCum. in homine fimiliter qui c®teris animalibus multitudinem in com- 
polmone maiorem habere videtur,vnicam effie animam contedunt.corum hoc diCum prius 
Profequamur, nempe in vno copofito vnicam effie formam. ill® enim rationes qu® hoc pro¬ 
bant, etiam probare videntur formam illam vniuerfalcm purum elfe figmentum. deinde ra¬ 
bones afferemus, qu® formam illam vniuerfalcm feiun&im & direCe negare videntur. Bea- 
tus igitur Thomas multis locis pr?cipue autem in proprio opere deformarum multitudine, 
iftam formarum multitudinem oppugnar, eiufquc rationes h? funt. fpccies entium funt ve- x 
«ut numeri 8.Diui.& velut figur® z.de Anima,ergo qua ratione pofterior numerus continet r,*, j 

priorem 


















8 8 Quinti; Bonioan. De prin.naturx 

priorem numerum, pofteriorq; figura priorem figuram, vt quaternarius numerum ternariu, £ 
& quatrangulus triangulum,ita forma perfediorformsimperfedioris vim omnem contine¬ 
bit, ergo fuperuacanea eft forma dererior, prxfenreperfediore, qua: illius vim reprefentare, 
illiufque opera prxftarc poteft. quemadmodum fuperuacaneum (ne dicam ridiculum) eft, li 
ego habeo, atque pollideo numerum quaternarium quaerere numerum ternarium, cum ibi 
continetur, &: eo quod perfedius eft, habiro, habetur id quod imperfedius & deterius eft. 

Ad haec, fieri non poteft, duas formas eiufdem generis phyiici fimul idem fubiedum perfice 
re atqueinformare. atqui omnes formx, qux funt fubftantix funt eiufdem generis phyfici. 
ergo idem compofitum atque fubiedum plures formas fubftantiae fimul informare atque per 
ficere fieri non poteft, probat de eo primo minorem propofitionem,^ cuius probatione con¬ 
firmabit facilius (vt ipfe inquit) maiorem pxopofitionem. Illa ad genus Phyficum referutut, 
vt io.Metaph.pater,quaein fefeviciffim mutari polliint, communicant enim in materia, /ed 
formx adfubftantiam pertinentes mutuo mutantur inter terminos i quo Sc ad quem, ergo 
omnes formx fubftantix funt eiufdem generis phyiici. quod vero inter has formas fit muta¬ 
tio, quod iam aHiimpfit, ita probat, vnius generatio eft alterius corruptio, nec accidens po F 
teft clfe terminus generationis, qua: ad fubftantiam pertinet, fed necellario eft forma vera, 
quare vna forma orta, altera incerir, quare inter has formas , quae ad fubftantiam pertinent, 
eft per fe mutatio, fimiliter fenfibus expolitum eft omnes formas fubftantix ad inuicem mu¬ 
tari.prxrerea confirmat eandem minorem propolitionem, omnes formaequae habent idem 
fubiedum, quod illas recipit, in eodem generephyfico cenfendacfunt, vt 5. MetapH. Arifto. 
monuit, manifeftum eft autem q> omnes forma: fubftantia: commune habent idem recipies , 
nempe materiam , qua: ad omnes formas recipiendas eft inftituta, ergo omnes forma: funr 
eiufdem generis phyfici. pr^terea vna forma ab alia continetur vt fnpra etiam monuit,quare 
ordine quodam prioris,fcilicer tk pofterioris i primo illo quod in eodem genere cotinetur, 
recedit: ergo omnes formx, qux funt fubftantix, ad idem genus phyficum pertinere viden¬ 
tur. probat vero deinde maiorem propofitionem fic, quxeunque lefe habent vt terminus i 
quo & terminus ad quem, ilia funt contraria, arqueidem fubiedum perficere non poliunt, 
atqui forma: omnes fc habet vt terminus ii quo & terminus ad quem (loquor vero dc formis 
qugfunrfubftantix, atque qu? ad ipfam fubftantiam pertinere videntur) ergo non poliunt G 
,/ormx eiufdem generis phyfici idem fubiedum informare, atque perficere. Amplius,omnes 
■form$ naturales habent idem proximum recipiens, nempe materiam primam, modo mate¬ 
ria prima non poteft duas formas fimul recipere, quemadmodum idem locus duo corpora 
excipere non poteft, ergo plures formas in vna materia fimul recipi impoffibile eft. Adhec 
qualibet forma proprias & peculiares difpofitiones poflular.modo fi du^form^ fimul foret, 
-difpofitiones vtriufque forent communes, & non propri^, quare quxlibcc forma propria prg 
paramenta non habebit, prxterea quemadmodum idem fimul calidum & frigidum efTe ne- 
quir, neque angulis proditum, &globofum, ita materia prima diuerfas formas fimul fufei- 
pere no poteft. Ad hqc fi dux formx vel plures pollent idem fubiedum informare, illud eue 
niretincommodum vt aliquod fubiedum fimul priuationem & habitum haberer, quod ab- 
furdum eft. quod autem confequitur, probatur, forma, enim deterior diftere & forma per¬ 
feriore non Ipecie pofitiua, fed priuatione. anima enim fericiens eft priuata perfedione 
illa qu^ in anima intellediua ineft. fimiliter vegetatiua eft priuata perfedione qu$ repe- J-J 
ritur in anima fentiente. ergo fi aliquod fubiedum idem fimul haberet animam fcn dentem, 

&c intellediuam,vel vegetatiuam & fenfitiuam, priuationem & habitum fimul iam haberet, 
fequutum eft ergo abfurdum, quod nos diximus. Ad hxc omnis forma, qux eft fubftantia, 
eft natura,ergo erit principium motus: quare quicquid formam aliquam ad fubftatiam per¬ 
tinentem habebit fecundum illam moucri poterit: idcircoque adu confiftet &c eric hoc ali- 
-quid, & manifeftum eft q> huiufcemodi formx caufx funr, vc res fic fubftantia, quare caufx 
^etiam erunt vt res confiftac, & vt fic hoc aliquid,quemadmodum 2.de Anima Arift.teftatur: 
quare crir, aliquod lubiedum habens vnam formam per illam plane con fi fler, atque hoc ali¬ 
quid erit,aduque per illam eflet. Illi aurem fubiedo adu confiftenti adueniat alia forma ,h?c 
rurfus illi rei fubieds vt rribuat,oportetadu confiftere,quare illud vnum fubiedum bis adu 
conlifteret, eiletq; bis fubftantia, bisque hocaliquid,quo nihil abfurdius. Demum pofterior 
illa forma foret accidens , quicquid enim fubiedo in adu confiftenti aduenir, atque ad elle 
illius non conducit, quemadmodum eft hxc pofterior forma* habet enim fubiedum effe per 

formam 








Sedtio Secunda. 




A formam priorem, atque per illamj quod quid habet, pofteriorvero forma adefTe illius nil 
conducit, accidens eft, quare generatio foret alteratio. Multa vero Ari ft.teftimonia,atque ar 
gumenta ibidem Beatus Thomas affert,ad qu? videnda le&orem mittamus. Ali; verb Latini 
hanefententiam tuentur his rationibus. Auer.in de Subftantia orbis alferit vnum fubie&um 
habere vnam formjim duntaxat, vna autem plures impoflibile ert. Nec valet aliquorum glo- 
fa de forma fpecifica Auer. di&umintelligendum aiunt: quoniam 3. Cadi confitetur Auer. ctm.67. 
plures formas in eodem compofito forcina&uremilfo,quemadmodum funt formx clemen 
torum, quxmediam lapiunt naturam fubftannx Sc accidentis, atque magis & minus fufei- 
piunt, quare praeter has elementarias formas, qua’ remiffx funt in ipfo compofito forma alia 
lpecifica afferri debet, qtix non intenditur, nec remittitur. pr^terea Philofophus 1. de Ani- Tt *-9 «• 

ma in Platonem inuehitur plures animas in vno compofito afferentem. Ad hxc 8.Diuin.in 
eundem inuehitur Platonem, fi alia inquit ert idea animalis, alia bipedis, non foret homo ab 
folute & fimpliciter ens vnum, quare opinatur ex his Arift. genus Sc differentiam vnam for¬ 
mam referre, quare in vno compofito vnica duntaxat forma. Ru/fus fi forma qua homo ert 
B corpus dirtat,ab ea qua homo eftfubftantia, aut diftabir numero, aut fpecie, aut genere, 
primum autem afferri non potert, corpus enim Sc iubrtantia qua: de homine dicuntur,forent 
numero diuetfo, quod valde eft incommodum, nec fpecie diftare poliunt, quia tunchuiuf- 
modi fornax in aliquo communi genere conucnire debent, vti forma hominis &equi, qux 
fpeciediftant, genus commune, animal habet. manifeftum eft autem q> fuperius genus ad 
ipfam fubftantiam, Sc ad corpus afferri non potoft, cum fupremum genus fit ipfa fubftantia, 
fupraquod non eft aliud fupetius genus, nec diuerfx fecundum genus eirepoffunt, quonia 
indiucrfis forent categorijs, ergo in vno compofito, vnica duntaxat eft forma.porro quomo¬ 
do hoc fieri poteft, in homine potiffimum, vbi maior multitudo formarum videtur,explicat: 
cum enim iaculatum fuerit in mulieris vterum femen viri,temporis aliquo procelTu educitur 
a virtuteinformatiuaanima vegetalis, atque tunc temporis viuit vita plantx,vt 1.de genera. 
animalium teftatur Arift.fed indudfaanima vegetatiua corrupitur forma feminis atque eius 
difpofitiones,& in femine illo vnicaconfirtit forma vegetalis. Demum adueniente anima fen 
C tiente interit vegetalis prxcedens,& cum illa pereunt omnes fuxconditiones.poftremoin tri 
cefimo vel 4; die deforis accedit anima intelleftiua, atque in eius accefTu interit, anima fen- 
tiens prxcedcns, Sc cum ea omnes fuccumbunt difpofitiones, quare anima duntaxat vnica 
intellc&iua totum hominem perficiet, atque informabit.quare in vno compofito vnica dun¬ 
taxat extabit forma. Alteram verbenunciationem nempe formam corporis lubftantixpurum 
eiTcfigmentum his rationibus fulciunt.quodlibet fubic&um recipiens omnes formas ad 
fubftantias 8 c ad accidens pertinentes vniuerfales ac fingulares expers & denudatum ab om¬ 
nibus huiufmodi formis fubftantix& accidentis, & his qu? funt vniuerfales ac particulares, 
atqui materia prima fubic<ftum eft recipiens omnes formas vniuerfales Sc particulxres fubfta 
tix Sc accidentis, quare materia prima nullam debet habere formam, nec vniuerfale aut par 
ticularem,quare forma hxc corporis (ubftantix communis vana eft. prima propofitio Auer. 
eft 3.de Anima, omne fcilicet recipiens ab eo quod recipit denudatum effe oportere, fecun- 
da propofitio eft etiam Aucr.i.Metaph. ac 3-Cceli, Sc Arift.etiam 7. Diuin. non efTe materia ?"■ \ 7 ' 
quicl aut quale aut quantum, aut aliorum aliquod, quibus ens eft determinatum, fed poten- Tex'7 . 7 * 
U tiaad omnia. Ad hxcdemonftrar Auer. i.Diuino. & 11. Diuin. materiam non ellegenus,ex c»m. ,7. & 
eo quia nullam formam fibi peculiarem habet, quare forma ifthxc communis nulla erit. C ° m ' 1 *’ 

Ad hxc fi materia aliquam in natura fua clauderet formam,tunc foret fecundum fenota, om 
nis etenim adtus vel habens aduin fua ex natura atque fimpliciter notitiam parit, vt 9. Me- 
taph.& i.Phyfi.dicitur. eft autem materia apud peripateticos fua natura incognita,nora fpu- 
riaq; cognitione i Platone Tim?o& Arift. cogrtita fuit, vt eodem 1. Phyfi. manifeftum eft: 

Quare nullam habebit materia communem naturam.Sunt verb Sc alia argumenta, qux hanc 
tem firmare videntur, multx etiam Arift.& Auer.fentcntix, qux omnia apud Latinos habe¬ 
ri poliunt, h?c autem, qux retulimus, apud illos maioris efficaci^ exiftimantur, qux 
omnia tamctfi veritatem concludere nituntur, plane hanc formam efle 
figmentum, tamen fi res ex voto fucceflit vt illi arbitran¬ 
tur, ego alias demonftraui, at¬ 
que infra mon- 
ftrabo, 

M Opimo 















po 


A /ent dift.U, 
quxji.}* 



Quinti; Bonioan. Deprin.naturi 

Oyinto tertia quaruLatinorunu. (aq>. m. 

V n t autem & nonnulli, qui inter has pofitiones extremas mediam quan 
dam fententiam ampledi videntur, quemadmodum eft Scotiis, eiulque af- 
lecle. putant enim illi duas formas fpecificas vti formam equi, & formam 
leonis fimul conflare focietatemq; fimul habere non pofle. vrraque enim 
iflarum largitur cfle integre & ablolute. quo fitq> fi idem ambas formas ha 
Jberet, bis ipfum fore acciderer, accedit & illud q> vna amifla adhuc per reli 
quam plane integre ellc poller.priterea aiunt duas formas illas fimul cile non polle, quam 
vna vicem alterius fuppler, illiusque opera prillat.fuperflua enim eft illa forma cuius mune 
re altera fungi potcft. ex his aliqua inferunt quibus i luperioribus fentenrijs diftare & conue 
nire videntur, allerunt enim in omni alio entepriter corpus animatum & organicum vnica 
dunraxat confiflere formam,vti in elemetis,atq, in mixtis inanimis,fiue perfedis fiue imper 
fedis, atque ob hic differre videntur ab his peripateticis prioribus,qui formam corporis fub 
flanti?in elementis reliquisque mixtis inanimis afferebanr,conuenire vet6 atque coire cu ea 
fententia, qui formam hanc fubffantii corporis deftruunr. atque in vnico compofito vnica 
defendunt formam, allerunt infuper in omni mixto animato atque organico duas confide¬ 
re formas, alteram mixtionis & quam organizationis formam nuncupant, alteram veri fpe- 
cificam atque propriam.& cum hic proferant cum prioribus in vnico compofito plures elfe 
formas conuenire videntur, atque a pofterioribus in vnico compofito vnicam formam afle- 
rentibus diftare ac differre videntur.horum vero dimotum ratio exhis,qui ipfi afferunt, ha¬ 
beri poteft.quoniam cum forma mixtionis reprefentetquicquid forma: elemerttorum prifta 
re poifunt, omnemq; illarum vim in fe contineat, fequitur vt in mixto inanimato vnica dun 
taxat fit forma, quare fuperflua erit in mixto inanimato aliqua alia forma priter fpecificam. 
infuper cum anima inrellediua fecum afferat omnia quicunque ab anima vegetat.ua & fen- 
tiente proficifci poliunt, iccirco in homine erit vna anirrta nempe intelligens . in brutis verd 
eft anima folii m /enciens,quoniam opera vegetarim iplapriftare jpoteft, quare fuperflua eft 
jpfa vegetatiua. in brutis igitur vnica erit anima fentiens, verum in mixtis animatis priter 
formas & animas proprias addenda eft (inquiunt) forma mixtionis ab anima ipfa diftinda, 
quoniam huius mixtionis opera ab ipfa anima priftari non poifunt. quippe cuni forma mi¬ 
xtionis per fe quanta fit & grauitatem corpori pribeat ac mortalitatem, anima vero ipfa re- 
pugnatextenfioni Scgrauirati. Infuper & rationale animal mortale eft, quare non poifunt 
opera forma: mixtionis exerceri ab ipfa anima vel fentiente vel intelligente atque vegetante, 
quare in mixto quouis animali 3 c organico' dui crut forma:, altera anima,altera vero forma 
mixtionis, hac vero mixtionis formam vocant vt diximus formam organizationis,imo etiam 
cum in animantis corpore multi partes organic? mutuo difpartiti atque diffinite profpicia 
tur,his etiam omnibus fuas proprias & partiales mixtionis formas tribuunt. Hinc etiam af¬ 
ferunt q? forma corporis cuius merito corpus eft in categoria fubffantii, non eft forma fim- 
plexvti credidit Auicennas, fed forma quidam compofita, atque ex pluribus formis compa 
€ti, quemadmodum forma, naque per aggregationem multarum qui ad lubftantiam perti¬ 
nent, formarum, vti offis 8 c nerui,aggregatur,& ifth?C forma (inquiunt) eft organizationis. 
qua quidem completa aduenir ipfi corpori animal, remanet verh hic forma organizationis 
mortuo etiam animali, quemadmodum in ipfo animalis corpore pr?erat eius forma, etenim 
diffindit) fpecifica carum qu? ab ipfa fpecie, prout manant operationes, diifinguitur ob fpe- 
cies formarum quifubftantii funt. atqui diuerfe funt operationes, diuerfaq; temperamera 
carnis, & oflis, quare illi etiam partes habebunt formas fubftantii fpecie diffindas, hinc 
aggregatio omnium iftarum fprmarum complet quandam formam qui dicitur corporeita- 
tis?& organizationis, qu?in mortuo &viuoeadem numero ineft animante. Amplius ita 
etiam hanc fententiam perluadent, Sicanis de turri decidat, atqueln medio itinere prifo- 
cetur& intereat, conftatvnum fore motum, nulla enim in eo motus varietas deprehendi 
poteft. ergovntim etiam manere debet fubiedum motus . ex primo enim de calo fcimus 
vnitatem motus vnitatem mobilis requirere, viceq; verfa, quare nulla aha forma ibi elle po- 
diti io teft, priter formam organizationis, qui ergo hi volunt,ex didis patet, eft autem & aliaopi- 

utfi.vnic*. ' nio aliorum, quemadmodum Ioan.Bacconitani,& eorum qui iplum fequuntur, qui parum 


H 


i „ 









Se£lio Secunda. 


9 1 



A ab his differre videntur, parum, inquam, quoniam hanc formam corporis concedunt diftin- 
* 'ttam ab animaintelligente, fed hoc duntaxat in homine, in c?teris vero entibus fiueanimis, 
fiue inanimis vnicam duntaxat formam allerunt: & ratio iftorum eft, quia agens naturale 
non poteft generare niii corrumpat, vnius enim ortus alterius eft interitus, vt t. de Gener, 
patet : quohtvt cum in ceteris entibus homine excepto agens naturale operetur, omnem, 
formam prarexiftentem corrumpit, vt confequentem formam generarepoifit. in homineau- 
tem agens naturale difponit duntaxat & praeparat: agens vero iupra naturam, nempe Deus 
Opt.Max. operatur, animam rationalem creando, quare illam poteft creare & inducere in 
ipfo homine abfque hoc quod corrumpat formam corporis quat in homine ante rationalis 
animx aduentum p.racxiftebat: quare in lolo homine dua: formae fimul ede poliunt, vti for¬ 
ma hominis propria atque illa mixtionis: »n aliorum vero entium natura in vnico com- 
pofito vnica eft forma . fed an hi re&e fentiant, & quae dicunt, Arifto.mentem fapiant, fe- 
quenti capite docebimus. 

B Refelluntur omnes quatuor fententu Latinor unu. (ap. 1111. 

Ed hi omnes toto caslo (vt aiunt) aberrant, vera enim non fatentur,atq; 
ab Arift.aliena funt. & vt clarius horu politiones euerti pollinr, tres enun- 
ciationes in medium aflenne decreiiimus, quibus, vt opinamur, firmiflimis 
rationibus demonftrans horum mendacia manifclla erunt, prima igitur 
cnunciacio erit forma corporis fubftanti^, fiue fpecifica, fiue vt illi aiunt, 
_ _ co$ua materiar primx figmentum eft, atque chimera quadam a Latinis nul¬ 
la ratione cogente excogitata, fecunda enunciatio in vnoquoque ente compofito pr^terqua- 
tucr vocata elementa, plures elfe formas arbirramur. tertia enunciatio forma illa mixtionis 
i Scoto excogitata nulla eft, atque que Bacconus fomniat, vera funt fomnia. primam autem 
enuntiationem multis viis demonftramus, &: primo ratione formae, nam ab his perconta¬ 
mur, Ii£c forma quam ipfi vocant corporei tatis, aut aliquid operatur, aur nihil. fi nihil ope- 
*-> ratur, non erit forma, omnis enim forma eft natura, vc z.Phyfic. &, i.de Partibus conftat: 
^ natura vero eft caufa & principium morus & quietis, quare fi h^c non operatur, non erit 
forma nec natura, accedit quod aliquod fruftratorium in natura foret, quare vt operetur, ne- 
celfe eft . tunc quiimus ipfa eft forma & operatur, erit natura, quare principium motus lo¬ 
calis erit. quaelibet enim forma fubftantix principium & caufa eft motus localis, vt 3. & 
S.Phyfic. manifeftum eft : motus vero localis duplex eft, aut circularis, aut reftus. princi¬ 
pium motus circularis h^c forma eife non poteft, quoniam foli corpori diuino competere 
apud Arift. 1.de Ccclo legimus : reliquis vero corporibus in orbem ferri natura neqnaqua* 
competir, quibus tamen competere debuiflet fi forma illa motus in orbem principium eft. 
Illa, inquam, in ceteris entibus incxillente, quare principium motus orbicularis eife non 
poteft, nec principium motus refti, quoniam vel deorium, vel furfum, vel vtriufquc efle de¬ 
bet . hoc autem rertium efle non poteft, quoniam vni form$ fimplici competit vnus motus 
fimplcx,vti in i.dc Caelo teftatur Arift* quare aut lationem furfum operabitur natura, ergo 
illam deorfum pr^tcr naturam . cuicunque enim latio furfum natura competat, ea qu§ eft 
J) deorfutn pr$ter naturam illi competet, viceque vccfavt eodem 1. de Coelo teftatur Arifto. 
quare ii lationis furfum erit fecundum naturam, & eius qu^ eft deorfum pr§ter naturam, 
runc terra & aqua deorfum renderenr pr^rcr naturam, quoniam haberet hanc formam relu¬ 
ctantem lationi deorfum, aut terra non eflet omnium grauiflima, vti ignis omnium leuifli- 
mus, quoniam in terra forma eft h^c apud hos corporis fubftanrise, qu$ ipfius refragatur at¬ 
que refiftit lationi deorfum, quod totum deftruit Arift. 4. CTceli, cum omnium leuiflimum 
ignem conftituat, velut terram omnium grauiflimam . eadem ratione eueniet, fi lationis na¬ 
tura deorfum principium hxc forma ponitur, quod fcilicet ignis prarter naturam furfum 
tenderet, nec eflet omnium corporum leuiflimuSj quemadmodum terra omnium grauiffi- 
ma *fed huic rationi quifpiam ita fatisfacere opinabitur, quoniam vti materia prima ipfa 
etiam exiftente natura principium eft motus vtriufque fcilicet & furfum atque deorfum: 
Ita hasc for ma vtriufquc fuperne fcilicet & inferne lationis poteft efle principium, alioquin 
eadem tormenta feqnuntnr afferentes materiam efle naturam atque principium moens , 
vti illos fequebantur, qui hanc formam ponebant.fi enim principium motus deorium 

M ij natura, 
















1« 






p 2 Quinti; Bonioan. Deprin. natura 


Com. 48 « 


Ctm. j. 
Tex. 69 * 
Cap. deqttato, 
Tex.Zx. 


Tt*. 11. 


Trx.fj. 
<*/>. x. 


CJw. 14. 


j 1 . 
Com. 1 x. 


natura, erit furfum prxter naturam, vicequc verfa , & confequenter elementa leuia vi ten- E 
cierent furfum, aut grauia pratter naturam deorfum,nifi eiret, quemadmodum Auer.no- 
tauit i. &c 8. Phylle, quod multum differt potentia adiua it potentia paflhia. pafliuaenim 
potentia poteft duos oppofitos adus refpicere,atque ad illos indifferens eft, fuaq; natura nec 
potius hunc actum quam illum recipere, fi vero hunc potius quam illumadtum recipit,me¬ 
rito eft agentis pr.rparantis potentiam atque difponentis ad hunc potius quam ad illum adu 
recipiendum, potentia autem adiua, qua: duos oppofitos adus refpiciat, inueniri in entium 
natura non poteft.quoniam vel omnes fimul producet, vel illorum nullum . quare huiufce- 
modi agens otiofum in natura erit, ergo fic potentia adiua inueniri non poteft; quo quidem 
fundamento iado,afl’erimus materiam fua natura indifferens effeprincipium motus f urfum 
atquedeotfnm.fi vero principium erit motus deerfum,hoc erit merito format atque agentis 
difponentis ipfam potius ad motus deorfum quam furfum. fimile vero non eft dicendum de 
forma,quoniam ipia adiua eft potentia, quxduos oppofitos motus refpicere non valet. q> fi 
adhuc obijeies vni rei ffmplici vnus eft motus ftmplex, nos hoc valere in principio adiuo re- 
fpondebimus, non autem paffiuo. atque de eo quod eft in adu non de eo quod eft in poten- F 
tia. hate autem ratio omnem formam corporeitaris deftruit, fine fpccificam, fiue genericam, 
fi mentis acie libratur atque perpenditur. Adhecfi forma h?c lubftantia: corporis daretur, 
tunc in vniuerfa entium natura nullum foret corpus, nullus foret motus , nullaq; foret en¬ 
tium multitudo, quae omnia abfurda manifeftiffime aliquibus prius fumptis deducentur, 
primum autem erit, <j quicquid recipiturin aliqiio ob aliquod medium recipitur in illo per 
naturam illius medij, vt 3.de Anima ccftatur Aucr.aliud vero fumendum eft formam fua na¬ 
tura fore indiuifibilem vt 3. Phyfi.conftar,atque materiam, ratio verodiuifionis atque parti- 
bilitatis eftipfaquatitas, vt 5.Metaph.& 8.Phyfi. Arift. teftatus eft,& nos prima fcdione mul 
ta de hac re docuimus. His itaque iadis ita argumentamur, trina dimenfio recipitur in ma 
tena apud hos per hanc formam corporis fubftantiae, quae impartibilis eft, ergo impartibili- 
tcr h?c trina dimenfio recipitur, ergo id quod cofiatur ex materia & forma hac corporis fub- 
ftantix impartibile erit, quare non refiiltabit corpus. corpus enim omne partitur atque feca 
tur,vt tJ.Phyfi.pater.ergo nec motus erit, quia omnis motus atque mutatio diuifibilis eft,vt ~ 
eodem <>.Phyfi.teftatur Arift.nec etiam multitudo entium erit, quonia fine partitione ifthtec 
entium multitudo elfc non poteft.h?c fimiliter ratio, & genus & fpeciei formam deftruit.Am 
plius,illam formam Auer.corporis fubftantia: coxuam materia: deftruit,quam Auicennas po 
nebat,vt 1.capite de fubftantia orbis patet,atq; i.Phyfi.fed Auicennas formam corporis fub¬ 
ftantia: genericam ponebat, ergo hanc formam genericam fubftantix Auer. deftruit, quare 
haec forma non eft apud Auer.quemadmodum multi qui cius dodrinam magnifaciunt, cre¬ 
dunt.,fecunda propofitio manifefta eft ex primo fufficientiae, vbi Auicennas formam geneti¬ 
cam vniuerfalcm atque confufam materis coatuam ponebat. Itemjuaiora hanc abfurda infe- 
quuntnr illos, qui formam genericam concedunt, quam qui formam fpccificam. luntvero 
hscabfnrda, quae Auer.locis citatis contra Auicennam ponit, dari formam indiuifibilem in 
materia, atque nullam aliam recipere illa priore non deliruda. maius enim abfnrdum eft for 
mam genericam fore jndiuifibilem,qu^m formam fpecificaiquoniam id quod magis accedit 
ad naturam materi?, magis debet clle diuifibile,quam id quod recedit ab ipfa materia.atqui 
forma generica magis accedit ad naturam materix, quam forma fpecifica. vt 11. Meraiph. di- fj 
cit Auer.prxterea fiue generica fiue Ipecifica ponatur haec forma , illud eueniret incomodu, 
q> materia ab Arift.cognira non fuilfer.quod autem hoc confequatur, ita probatur, quoniam 
illa per mutationem inueftigatur 1 .Phyli.& 8.Metaph.atq; in libro de Subftantia orbis,quod 
enim viciflim formas diuerfas recipit, materia prima eft ex qua res primo fiunt, ac confiant, 
mutatio amem nos duceret ad iftud compofitum ex materia & forma ifta corporei tatis fubfta 
tia, quod elfc compofitum ex materia, nullo pado cognofcere pollemus.quando quidem n 5 
mutat fed fimplex quodda arbitraremur clle. Amplius, omnis forma qux eft materiae Imerfa, 
xtetna in numero elle non potcft,atqui forma hec fubftantia; corporis £ materia pendet,qua- 
re vna numero xterna ede ncquit.hxc ratio omnem formam deftruit fiue genericam,fiue Ipe 
cificam . prima propofitio apud peripateticos, lucida eft,quemadmodum i*& S.Phyfi.nuni- 
feftaeft,& 1. de Ca:lo Arift. reflatur. Amplius, nullumgenus eft in adu extra intclledus ope¬ 
rationem, vti Arift.7.Diuino.in Platonem demonftrauir. ergo non datur kxc forma generica 
in entium natura.fed fi quidpiam erit, merito intelledus erit.quare nequit elle co?ua ipfi ma 















Se£tio Secunda. 


93 


A rcri? &co;tcrrta.vcipfi arbitrantur, preterca genus non rcpcrirur fine fpecicbus. hoc enim 
eft eius quod quid, atqui formah^cgenerica corporis (ubftantiae non habet fpfccies fub fe, 
i^imr fi^metu eft forma harc generica.fecuda propofitio probatur, primo,quod haec formage 
iTcrica defeenderee ad formas fpecificas, de quibus prodicatur per differetias.quare runcipfa 
foret compofita, & etiam fpecies formarum eifent compofitae. quoniam quodlibet genus per 
differentias chuifiuas contrahitur ad fpecies vti animal adhominerti, & capram , per rationa¬ 
le, &: irratioriale. funilirer & fpecies formarum haberent differentias per quas contrahitur 
genus, haberent etiam <3c ipfum genus, quare, effenc concrct? fubftantise , non igitur forent 
forni? iimplices vti omnes fatentur.tum criam differentia illa per quam genus ad fpeciem co- 
trahitur, effec forma, quare forma ad forma contraheretur per aliquam formam,quod omne 
naturo ordinem euertit. accedit & illud,quodlibet genus ex fpeciebus ope intelleftus colligi 
turtnon ergo genus aliquod fua natura fubfiitir. item,inquit Ariltaut genus eft materia, aut 
nihil proter generis fpecies. modo hoc corpus pro fubftantia non eft matcria,quoniam eft 
copofnum: nec genens fpecies,fed aliquid procer has. adhocquodlibetvniuerfale aut nihil 
B eft aut pofterius eft lingularibus i.de Anima monenre Arifto. fed apud hos forma hoegene- 
ris fubftantio prior eft formis particularibus,quoniam antiquior & aeterna eft illis magis j ad 
hocaiccedunt Auer.in Auiccnnam hincinde (parfa argumenta omnejm generationem effeal 
terationem, fubftantiar formas effeaccidcnua y prirnum fubieftum effe compolitum & non 
fimplex, quo incommoda quanti fine mometiapud eos qui Aucr. doftrinam magnifaciunt 
ftudioii petant.praeterea quod claudit formam prodicatur in quid.eft enim forma fubieftum 
vniuerlalitatis & eius quod praedicatur i .Coeli, & i i.Metaph.materia verb in quid nullo pa 
fto praedicatur nec aliquo alio modo praedicationis, vt patet apud Auer. i.Metaph. & apud 
Alex. i.naturalium quaeftio.ergo formam genericam oon habet materia prima, ad hoc quod¬ 
cunque ex materia & forma cornpofitum,diffolubile eft apud peripateticos.omnc enim tale 
nonum eft apud illos vt Aucr.i i.Metaph.reftatur. ergo diifolueretur & corrumperetur hoc 
corpus luofiantioex materia & forma conflatum. A mplius, Arift.i.de Gener.& Interitu pro 
maximo in comodo & abfurdoinquofdam vetere^habec reperiri fublunare aliquod corpus 
-..omnis quaiitaris prorfus expers.huiufmodi autem effer hoc corpus fubftantix.nec enim cali- 
^ dum aut fngidum vel aliquod ex fenlibilibus faciunt, fed his cu natura fit prius, longe diuer- 
fum ponunt.adhucnullaeffet Arifto.dcmonftratio eodem i.lib.Ortus & lnteritus,cu ratioct 
netur,fi materia, inquit, effet fine forma,tunc effet vacuum aut punftus.fi autem (ut hi affc- 
r ut)verum effet ntateriam effe corpus, nunquam foret ipfa. vacuum corpus enim vbicunque 
poniturlaterafacitdiftare.pr?tereaPhilofophns f.Phyli.generationem fubftanri?de non fu- 
bieftoin fubieftum elleair,materia. fi materia effer corpus,ergo ex fubiefto in fubieftum fo¬ 
ret mutatio,fic etiam effer & ipfa corruptio, ad h^c Aucr.S.Phyfic. & 4. Coeli afferit motum 
qui eft m lapide longe differre ab eo qui eft in ammalibus. lapis enim ipfe diuiditurin mare- 
riam 6 c formam, animal aurem inanimam monentem & in corpus quod monetur; quare 
nullum foret hoediferimen fi in materia pr?effet forma h?c gcncrica. diuideretur enim lapis 
in formam mouentem & in corpus > quod conHatnr ex materia & forma illa generica. pr?ic- 
rca,Simplicius multis hanc opinionem infeftatur argumentis i.Phyfi.qua? ibi petantur, pr?- 
terea,h?cfenrentia nullum habet veterum interpretum, hoceft AicxandrhSimphci^Therni- 
j) ftij^aut quempiam aliorum patronum,fed Latinorum purum effe figmftum vidctnr.ad hxc, 
efler aliqua compofitio quam Arift.non cognouir.primam enim compolirionem & materia , 
& qualitatibus elemetorum voluit vt 1. de Partibus $c z.de Ortu & In ten ui mantfeftnm eft. 
quodide Ammonius declarauit in cathegorm. & h?c pro prima ftatuenda conclufione faris 
fintdifta. Secundaautem cnunciatio probabitur tum qunndo noftram aftetfcnnis fententia, 
tum etiam tertia feftione. nunc vero aliqua dicere non erit inutile, veriffmam ergo fenrenna 
illam ftatuamus,elementa in quolibet mixto fore & fecundum formas & fecundum qualita¬ 
tes , tamerfi vtrifque remiffis 6 c perpaflis. & Auer.^.Coeli tcftatus eft, quo fic vtin mixto pri 
ftuim inanimo, vt in lapide,funt elementorum form?& qualitates.in aftu illo tamen remiifo 
P r *ter formam lapidis, fimilirer erit forma mixtionis in lapide prxter eius formam. & dernu 
in omnibus alijs mixtis perfeftis fiueanimis (iue inanimisplures formas efle,mutuo tamen 
„ f^hordinatas & fibi ipfi non repugnanfes . me tamen non latet hanc, quam nunc traftamus 
difficultatem, longe effe pr?pofita difficiliorem . fed quoniam reftimonia Arifto. apertiffima 
funt,agealiquaillorumafferainus.Tertio Coeli alleritPhilofophus elerasta peculiares figuras 


Ttx. j. 


Trx.9f. 
Citu, 14. 


Com. 1 8 . 
Ttx.io>& $0 


Tex.xj. 


CZm. u. 


Cap. de quati- 
Mt€, 

Vrobath 16. 
ermuuartinis. 


Ttx .6 7. 


non 
















9 4 Quinti; Bonioan.Deprin.natura 

non poflidere quoniam omnes figuras mixtorum ipfa recipere habebac,merito omnium figu g 
raru expertia efle debebar, modo ii elementa in mixto funt penitus corrupta.quomodo mixto 
rum formas recipere poliunt ? fe habent enim velut materia, qua: recipiens formas perma¬ 
net, vti Arifto.ibidem affirmat.prxrerea comparat ibi Arift.elementa iplimaterix. quemad¬ 
modum enim materia adhi exiftens,vt fupra probauimus,formas recipit; ita elementa in figu 
ris mixtorum recipiendis tftftti exifterc debent, & in initio mixtionis nequaquam corrumpi, 
Ttx.S}. alioquin h?c comparatio nulla foret, pr?terea i. de Generatione & Interitu ponit diferimen 
inter generationem & mixtionem,atque inqui^quod in generatione corrumpitur terminus 
4 quo, in mixtione autem non corrumpitur, fed mixtio eft elementorum . ergo elementa in 
f, H g mixto non funt p?ninu$ corrupta; quare forma: eorum funt in mixto. prxterea eodem libro 
4 inquit,quod qua: mifcentur hanc conditionem debent habere,vt poftea poflint feparari.ergo 
r«*. vhi. in mixto non funt corrupta.qu? enim funt corrupta,quoraodo feparari poliunt i cum fepata 
tio eorum fit, qua: atftu funt. prxterea, eodem libro definiens mixtionem, inquit, efle mifei- 
***•bilium alteiatorum vnionem,ergo non corruptorum.Amplius, i.de Generatione mouet dif- 

ficultatem Philofophus dicens, ii elementa manent in mixto, ergo eflet compolitio, fi corru- r 
puntur mixtio effer corruptio. foluit dicens mifcibiliacorrumpi fecundum excellentias eo- 
ium. manere autem remilse & caftigate. ad haec patet ex definitione clementi multis in,locis 
ab A rifto.tradita.elementum,inquit,efle exquo fit aliquod cuminfit. manifeftum eft autem 
quod fi elementa corrumperentur non ineftenr.eaenim qua: corrumpuntur non funt. prarte- 
rea, hoc fenfibus manifeftum eft. ignis enim agens in lapidem apparet aqua Sc terra. non ita 
tamen exa&e aer Sc ignis,tunc quiimus aut illa elementa erant in mixto aut funt de nouo ge 
nita. fi primum,habetur id quod intendimus, fi fccundura,tuc quierimus z quo genita funt, 
aut ab agente vniuerfali aut ab igne.primum afferri non poteft. ad effeiftum enim particulare 
producendum praeter caufam vniuerfalem particularis requiritur. l.Phyfic. teftatur Atifto. 
nec ignis effe poteft,nam ignis non generat aquam fed ignem, quare elementa fecundum for 
xnas in atftu in mixtis efle oportet.deindc omnes philofophi formas fenfibus ablconditas, & 
abditas illarum operationibus Sc qualitatibus cognouerunt, atqui in mixto apparent opera¬ 
tiones, & qualitates in a&u formarum clementorum,ergo & in atftu tametfi non integro, in. 
mixto elementorum forma: elle debent. Secunda propofitio indwftiohe probatur, etenim in ' Jr 
lapide,auro apparet frigus atque motus deorfum.ergo terra & aqua in pipere c?terifque aliis 
apparet calidiras, quare ignis,& ficcum in omnibus aliis mixtis appareant qualitates & ope¬ 
rationes elementorum,ergo in omnibus mixtis elementa a&u efle dcbent.nec autem obftat fi 
dixeris aliam efle caliditatem in mixtis, aliam vero in igne, aliam fimilirer grauitatem efle in 
mixtis, aliam in terra, aliam in aqua. quoniam verus Index rerum tangibilium cfttatftus, 
qui ?que moueturik paffionibus Sc qualitatibus elementorum Sc mixtorum, quamuis ab il¬ 
lis elementorum longe magis, quoniam fincer? Sc non remifl? funt formx Sc qualitates. in 
mixtis vero per pafl? & non Ancer? funt, magis tamen aut minus inlpecic differentiam 
non efficiunt, quare fi in omnibus mixtis fiue animis fiue inanimis fornix elementorum 
aiftu permanent,vtiam probauimus,in omnibus mixtis plurcs efle formas,quod etiam pate¬ 
re poteft in homine aialiu nobiliflimo, Sc notiffimo.in ipfo enim plures fpecie difleretes ma 
nifcftx funt operationes.ergo & plures in ipfo effe formas ratione confentaneum eft.hoc auc 
fcqucnti capite docebimus.ad h?c,inebitu canis,aut forma,qua cadaueris nuncupar,eft geni H 
tade nouo,aut eft ilia qua: in cane vino pr?erat. fi fecudu dabutjhabef' id quod intedimus,n6 
primu. quis.n.forma cadaueris dc nouo generauit ? efficiens.n. particulare quod maxime ad 
hunc efte&um particularem producendum requiritur, hic nullum apparet. prxterea qiip 
credi poteffiaut imaginatione percipi in abfeiflione capitis, qu? momento eft,dc nouo polle 
formam aliquam generari ? cum omnem generationem prxcedat alteratio ,alcerauo vero 
pmnis in tempore fir, vt tf.Phyfic.patct. ad"h?c ill? qua: mutuo fc ipfas conferuant formx m : 
alterius aduentu alter tam dcftrui perfuaderi non poteft, modo formx hx,vt vegetatiua,fen- 
iitiua, intelletftiua mutuo feipfas conferuanc: quare fieri non poteft vt aduentu lenfmu?ve- 
Ctf. j, getatiuadeleatur.quo fit vt optime 2.de Animaliu genera.& y. eiufde libri dixerit Arift. fce- 
iij prius viuerc vita plat?,deinde vita animalis, deinde vita hominis, poftremo talis hominis 
apertiflime.ergo plures formas hic fatetur Arift.adhxc definiens anima, allerit animam efle 
enthelechiam corporis Phyfici organici, ergo anima pr?fupponic corpus Phylleum & orga¬ 
nicum . fiocinitemintelligi non poteft fine forma: quare plures formas elle in vno cotnpo-. 

- Ino 







Se6tio Secunda. 9 / 

A fito rarionabililfimum eftv Amplius fi forma mixtionis ab adueniente vegetatiua corrutn- 
pitur & vcgctatiua i fenfitma, vel ifta corruptio elH contrario, vel ad interitum fubiefti, 
non fecundum, vt etiam hi fatentur, quare it contrario, at fenfuiua contraria non cftvegeta- 
tiue. perfe&io enim quomodo fuo erit contraria perfedtibili ? continetur vero vegetatiua 
fub fcnfitiua ficut trigonum in quatragono. Adhac modus quo afferunt formam alterius 
formx aduentu interire vt vegetatiua corrupta adueniat fenfitiua, & illius atque fui ipfius 
munere funoatur fieri non poteft. etenim 8.Phyfic.ab Arift. monftratumeft inter duas op- 
poficas mutationes intercedcrequietem mediam, tunc ita inftamus, vel eo momento quo 
inrerit naturalis anima, oritur fcnfitiua, vel alio & alio momento, fi primum dabunt, quo¬ 
modo Arift.fententia vera erit quietem nempe mediam intercedere inter duas mutationes 
oppofitas ? fi alio atq; alio momento, quod fecundum eft, dabunt,inter duo momenta tem¬ 
pus medium intercedere necellarium eft, vti (J.Phyfic. Arift.monftranit. momentum enim 
momento nec continuum nec contiguum, nec id quod confequiturelTc poteft,quare aliquo 
tempore orta naturalis anima non protinus interibit,vt ipfi credunt. Accedit, quod corru- 

B ptionis terminus eflet generatio, cum enim apud illos vegetatiua corrumpatur atque ex 
templo oriatur fenfitiua, intentus prioris animae terminabitur ad animam iam de nouo or¬ 
tam, nempe fentientem. vltcrius nec facile quidem eft perfiiaderi, aut credibile elfevnam 6 c 
eandem fore animam qu? vegetat, fentit, atque intclligit .qua enim fpecie,& genere mutuo 
diftant. vegetare enim &c fentire complentur organis,atque virtutes fentientes & naturales 
organis affix?ab illis remota nihil operari poflunr,vti 2. de Animalium genere, multisque cap .). 
aliis in locis Arift.teftatus eft. Intelligere verb ahique organo completur, intelle&usque nul¬ 
lo organo affixa eft virtus, vt j.de Anima teftatur Philoiophus. In vnum numero coalefcerc r,x ** 
non poliunt, quare vna numero anima vegetare, fentire atque intelligere nullo pa&o poteft. 
ergo plures animas in vno compofito fateri neceffltm eft. Pr^terea, in Arift.tf.Etnic.legimus, 
duas efle animas in homine vei fentientem, atque intelligentem, quemadmodum iequenti 
capite abunde docebimus, atque tertia hac fe&ione multa erunt abfurdaqu® Latinos fc- 
quunturinobis afferenda, vfque ergo ad illud tempus differatur. tertia vero H nobi$ pro- 
poiita in Latinos enuntiatio ita monftratur. primum verb Scotus fibiipfi non conftat, nec Tertie emm. 

C vera fatetur, fibi autem ea ratione non conftat, quoniam duas formas Ipcrificas idem fub- tUthnis motu 
ie&um informare, efle non poffe ait. poftea vero concedit in homine &inanimacp mixto J lm " • 
duas efle formas: nempe formam, qua anima eft, & formam mixtionis,atque quam ipfe vo¬ 
cat organizationis. ambas verb has diuerfa efle conftituentes, quoniam mortuo animali, re¬ 
manet efle cadaueris,quod ab ipfa mixtionis forma ortum habere dicit, quare apud ipfuin 
fieri non poteft etiam vt hac fit forma mixtionis . conftituitenim efle vti forma animalis: 
duas verb formas fpecificas in vno fubietfto polle conflare negar, ergo & in homine, c^rerisqj 
animatis mixtis h?c forma mixtionis figmentum eft. Illud verb quod ipfe etiam excogitatur 
huic rationi quidpiam officere non poteft, cum afferat, mortui animalis inde corpus quod 
cadauer efle dicimus fubftantiam non efle, & confequenternon reperiri in cathegoria fub- 
ftantia, fed partem fore fubftantia, atque in fubftantia cathegoria efle (vt inquit) redubtiue, 
hoc, inquam, nihil eft. corpus fiquidem animalis mortui non eft aut materia, aut forma, 
quare non erit pars fubftantia. materia enim & forma partes fubftantia apud Peripateticos 
dicuntur, ipfum autem cadauer materia non eft, cumula velut corpus animalis mortui in 
entium natura reperiri non poteft. cum forma enim perpetuo fubfiftit. edonuerfo quoque 
forma ad ipfam materiam . Adhac conflatum eft cadauer ex genere &c differentia, ergo fub 
ipfa fubftantia cathegoria per fe non autem redudiue, vt dicit, erit. Demum, ponit cuicun- 
que animantis particula propriam, peculiaremque mixtionis formam,& poftea ponit vnam 
aliam toti corpori fiugulisque cius partibus communem vnam alia formam mixtionis atque 
omnibus illis efle dantem, quare fic erunt bifmift?, bisqj organizata animantis partes. Pra- 
terea totum nil aliud eft apud illuftres peripateticos nifi qua fimulcoalefcuntparres,crgo ci¬ 
tra peculiares jppriasq; animantis corporis partium mixtiones aliam communem & vniuer- 
falem mixtionem ponere fuperuacaneum eft. Adhac forma h^c mixtionis & organizationis 
figura eft, qua apud Arift.in quarta fpecie qualitatis reperitur. ergo fubftantia forma efle no 
poteft. Praeterea fenfibus expofitum eft fruftum aliquem vti ficum vel piper dum in arbore 
iunt (conco&is maturisqil? illis exiftentibus) odorem, & faporem habere,quem eundem ta¬ 
lem illa excerpta poflident, hoc Yerb a propria forma, & non i forma mixtionis haberi ratio- 














9 & Quinti; Bonioan. Deprin.natura 

pi confentaneum eft. Praterea>nec veru dicit.etcnim probatura eft fupraquatuor primis mu 
di elementis exceptis, in omnibus alijs mixtis, fiue animis , flue inanimis plures incffefor- 
mas, quemadmodum funt illae elementorum forma?, quas cuncftis mixtis, cuiufuis generis 
a<£lu ineffcprobauimus , quare praeter animata corpora plures reperiri poliunt forma?, quod 
Scotus negauit;adeaveroqua? Bacchonus afTerit,ex di&is fatis commode cofutari & refelli 
poffiint,vmim ver6 in fua lententia annotatione eft dignum, non femper generans naturale 
vt prius corrumpat necefte eft, fcd illa duntaxat corrumpere oporter,qua? fibi pro noua for¬ 
ma educenda funt impedimento , eam vero quas ipfum ad nonam formam inducendam age¬ 
rem naturalem adiuuant, tantum abeft vt ab ipfo deleantur, q> etiam foueantur atque feruen 
tur,vtexThemiftio in 3,de Anima,paulo inferius docebimus,longe fufius in tertiafe&ione. 
praetermittendmn.verb nec illud eft,q> Bacchonus pro coftanti illud alferat apud Arift.anima 
rationalem ex nihilo k Deo opt, max. creari,quod nedum dubium apud Arift.eft,fcd nccipfe 
hanc veritatem videre vnquam potuit, quare Latinorum fententijs explofis atque reiettis, ea 
qnx A rift.de hac re fentir, tempus iam in medium eft afferre. 


Opimo propria . 


Qtp. V. 



Atervm tempus eft peripateticam fententiam de hac corrouerfia in me 
dium afferre, aiferimus itaque nos formam illam quam Latini corporeita- 
tis vocabant,materiae primae coquam non eife necefrariam,quinim6 inutile, 

& naturae ordinem peruertentem. fufHciens enim eft materia prima quae 
omnem habet ad formas recipiendas habilitarem, quamobrem indetermi- 
nata 4-de animal.genera.ab Arift. dicitur, & nos retro multa docuimus, vt 
Cl». 18. ex ipfa impuli u agentis formae naturales educante,quare optima fanc ratione dudfcus 1 i.Diui 
norum dicebar Auer.omnes naturales formas in materia potentia contineri,in 1.autem mo¬ 
liente a£ku & Arifto.i.de Generatione & Interitu. 7, Diuin. docuit, quod quidem magis ef- 
fe puto manifeftum, quim quod probatione aliqua indigeat, & propterea aliquam ex nihilo 
generationem ponere in Arift. philofophianon cogimur.plures autem (exceptis vocatis ele- Q 
ment is) in omnibus aliis mixtis eife formas declaremus, corpus omne, & maxime fub Luna 
aut fimplex eft,aut mixtu, fimplex aut corpus illud effe dicimus quod ab vnica cotinetur for¬ 
ma vti terra, ignis & alia huius generis, mixtum & non fimplex corpus illud eft, quod eflenr 
tiam pluribus formis concretam, atque compofitam habet.quo fit mfi fateamur plures in mi 
xtis fore formas, nulla effet differentia inter corpus fimplex & mixtum, ambo enim haec cor- 
Cfa.*7» poraab vnica continerentur forma.quod quidem Auer.aduertit 3. Coei.Irem corpora fimpli 
Tex. 31. ciaab alio mouentur,abeo inquam vel quodipfagenerauit, vel quod impediens aliquod re- 
mouit 8.Phyfi.tefte Arift. corpora vero animata cx feipfis cieri polfunt. huiufcemodi aurem 
Cim. 3o. corporum in motu diferiminis ratio eode 8.Phyfici auditus ab Aucr. aflfignatur, quonia cor¬ 
pora fimplicianon habent motorem feparatum a motu , quo fit vt ex feipfis cieri no poflint. 
corpora autem animata diuiduntur in motorem, 6 c in id quod monetur, quare ex feipfis 
moueri polfunt, foluens ibidem Auer.contra hanc rationem inftantiam qua* ita eft. corpora 
fimplicia coalefcunt ex materia & forma, quorum alterum re, atque ratione ab altero feiun- 
ftum eft, quare in corporibus fimplicibus id quod monet aliud eife ab eo quod monetur vi- jj 
detur, inquit nequaquam hoc eife verum, quod ratio demonftrare nititur. etenim tamctfi 
in materiam & formam diuidantur fimplicia corpora, materia prima tamen non eft exiftens 
in a<ftu. illud vero quod ex fe mouetur diuiditur in motorem,hoceftin animam mouentem, 
atque in id quod mouetur in adtu exiftens.quod quidem corpus eft animantis . in a&u vero 
quidpiam exiftere non potcftnifi per formam: quare in hoc corpore mixto animaro prtfter 
animam alia eft forma, quo circa veriffimum illud quod diximus eft in corpore mixto atque 
animato plures eife formas , nec vero te conturbet fi Auer. ibidem exemplum afferens dc la¬ 
pide negare videtur in mixtis duntaxat inanimatis plures effe formas. hoc autem quomodo 
intelligatur, paulo inferius docebimus.Illud etiam quod maximum cft praetereundum no eft, 
formarum aliquas elle fpccificas,a quibus fpecihca? emanant dfentia:,vt forma equi & forma 
leonis.&ha?cfimul coh?rere,atque idem fubie&um informare no poliunt,Innt enim mutub 
fibi ipfis oppofit^merito priuationum queillis admixtae funt, fibiipfisque mutuo pugnant 
ac certat. eupnit & illud reliquam formam fote accidens. aduenitet etenim curi tn vl.tima 

fpecie 




















Se&io Secunda. 


97 


* 7 . 


Caf. n 


A fpecieconflicuto atque fpecifico in a£tu exiftcnci. illud etiam nec fugeretur his non minus 
A incommodum,eundem effeitum a duabus ipecificis caulis ?quc primo concurrentibus ema- 
iwrc quare intrepide fatendum eft in nullo ente liuelimplici fiue mixto plures formas hu¬ 
ius ceneris nempe fpecificas elFe polle, fcd in vnoquoque corpore fiue fimphei fiue mixto d C 
compolito vnam duncaxat elfe formam fperificamatquc vlrimam.de ita omnes fiue ArilLfiue 
reliquorum interpretum vei Alexandri, Snnplicij, Themiftij, dc Auer. lententia: intelligun- 
iur 3 cum afferant vnius cuiufque eatis vnicam clFe diintaxat formam inrelligtmus (pecificam 
araue vlrimam,in effeque fpecifico & vltimorem illam conftituenrem,alias vero effe formas 
quamna prior pofterioremaduenientem benigne fu(cipir,eique prxpara mentum exiftens i 
qua peiieiUoncm recipit, mutuoquele conferuant atque fouenr, & has fubordinatas, ad rei 
naturam (pedantes potius, quim ad vocabulum Latinum appellamus, huiufqucgeneris for 
raas plures in vno effccompofiro experientia? & rationes comprobarunt arejue comproba¬ 
bunt , modum autemquo huius generis forma? fimul cohxreant & in vno fimul lunc com- Cty 
polito latis perbelle 3.de Animaexplicauit lucidiflimus Themiftius his verbis, fane ordo na- 
B lurrc dc proceiFus hic eft vt refpe&u inferiorum (uperionbus vice formarum vtatur, refpe- 
6ku fuperiorum inferioribus loco materia:, fumroam vero & fupremam focmarum intellectu 
agentem conftituit, quo fimul atque progrclFaeft receptui canit,in eoque, finem quali extre¬ 
mam manum imponit, fiftit, vt pote quq nullam formam fuperiorem aut nobiliorem habe¬ 
ret, cui loco maceris lubiiceret intellectam agentem, quo fic vt ex huiufmodi Thcmiftij ver¬ 
bis duo nobis vtiliacolligimus, primum quidem eft, plures clFe formas in vno compofito, 
quod Lucidius eodem libro plcruque ipfe confirmatur. alterum vero eft, modus quo plures Cap. 14. jf 
forma? eiFe queimnn vno compofito.formaenim vna prior vei mixtionis fi comparatur ad ip & * 7 * 
fam marenam forma dicitur atque ipfius perfe&io. livero comparatur ad animam vegeeari- 
uam ad inftar materiar le habct.fi vcrohxc vegciatiua refertur ad formam illam mixtionis, for 
ma dicitur, atque t.fin autem ad animam fentientem conferatur ad inftar materi^ 

fe habet, eodem modo Innuendum eft dcanima fenneniede rationis compote, quam lenten- 
riam etiam firmauit Auer. 1 ,Phyficaraulcultationis,cum aflertm,qii£ funr preeterprimam ma 
^ teriam dc vltfmam formam fune ma ter i .t com pofitar & fornix compolitar, hoc eft, omnes for- 
mx quxlunt in aliquo compofito praeter vltimam formam icilicct Ipccihcam, atque primam 
materiam funt forma: compofita? dc materiar compofux, hoc eft relpeciu nobilioris formas 
ignobilior forma materia dicitur, refpedq vero materia? forma dicitur, huiulmodi autem for 
mas noftrates Latini infulfis quidem verbis rei naturam explicantibus formas materiales. Se 
materias formales nuncupare foliti funt. Philofophus etiam Politicorum 7.aeque 4 C<rh,id 
quod eft ignobilius atque deterius fub>rc rationem materia?, id verd quod eft nobilius ratio¬ 
nem formar - y fed dubirabic aliquis,idem nequit c(Te materia & forma, quon am repugn?r ma 
rerix agere dc a&ut pati ex 1.dcGenera.& Interitu.qua ratione 3.de Anima, adinuenu Arift. 
intelleftum agentem, in quacunque enim natura fi datur vnum quod patitur & aliud quod 
agit afferri oportet, quare non eft rationi confencaneum quod vna limpJiciffi m forma,m ue 
ria & formidicarur. Amplius, forma? nonelFenc fimplices, fedipf^cx p.uribas materiis Sc 
formis con Itarent, an autem ifta non congunt ? vna enim met resvnuis refpetftu nequit age¬ 
tis & patientis lubire rationem.vrautem addiuerfa comparatur vtnufq; agentis & patientis 
J) virtutem fubire nil prohibet, velur coelum fi ad intelligentiam molientem comparatur fubir 
rationem mobilis arque materia?, fi vero ad quartior elementa, ad huncq; mundum inferiore 
forma atque efficiens mundi i.Mercororunijformas vero compolitas etiam fatemur per fimi 
litudincm,quemadmodum aer mediusdicitur inter aquam dc ignem, ira medi^ ill^ fornix co 
paratione materix formx dicuntur, comparatione vero vicinus atque fpecifica* formar mate¬ 
ria? nuncupantur. Ex his itaque omnibus patere poteft formas has medias atque fubordina- 
tas pluresin vno compofiroelFepolFe, non autem illas fpecificas atque vltimas; & nr locus 
dubitandi candidis philofophix le&oribus relinquatur, age cxa&ius rem hanc manifeftemus 
indudlionc in omnibus entibus,pnmaquatuor vocata elementa,vt terra,aqua,aer dc ignis vc 
a b ipfis exordiamur conftant ex materia prima dc vnica duntaxat forma,qnar mamfeftatur vna 
quatuoroppoiitionnm qualitatum vel calido ficco vt ignis, vel calido humido ut aer, vel fri 
gidohumido vn aqua,vel frigido ficco vt terra, nullam enim aliam compofitionem i.de par¬ 
tibus amm a |. & i. de Ortu dc Interitu cognouit Arifto.in elementis, ni fi ex prima macc- ^ ^ 
ria atque contrarietace . dico autem non quod qualitates elementorum fine eorum forma?, ^ °' 

N led 




Tex, t j. 
2r*.iy« 


Tn r 6 & % 
















c>8 Quinti; Bonioan.Deprin.natura 

fed nobis explicant atque manifeftant eorum formas dum elementa mutua a&ione Sc paf- £ 
fioneafficiuntur, grauitas autem &leuitas illas explicant, vt funt mundi principes parres 
& litum in ipfo habent, quod vero qualitates prima: elementorum non fiht eorum forma: 
nos pluribus philoloplii fentemiis & rationibus fepararo loco docuimus: nunc vero luffi- 
c iat Anft.vna lententia, qua z. de Gener.&Interitu in Empedoclem probat primas qualita- 
& SJ' tes formas elementorum non e/fe, fed inftrumenta quemadmodum ferra ad lignorum fe- 
ttionem, quam fententiam ante me vidit Simplicius in z.de Anima. quod vero gratie Scle- 
T ex ue nec formas elfe elementorum manifeftum eft ex Arift. z.de Gener. & Interitu, &i.de 

Caf.i, Animalium partibus, quare id quod diximus verum elfe ex ditftis patet, fed obiicies, elemc- 

torum affiones funt nota?, ergo Sc eorum forma:, quare elementorum form* non funtnobis 
abdit* & abfeondirae, vt dicebamus; nili elfet multa in entium natura cire entia quorum 
operationes manifeft* nobis funt, eorum formis abditis atque latentibus, vti operatio rheu¬ 
barbari arque Icamonei: nempe edudlio bilis nobis mani fella ell,eorum tamen formis la¬ 
tentibus & equi atque canis operatio nobis manifeftaeft, vt illud hinnibilitas. huius autem 
latrandi poteftas atque iplnm latrare eorum formis nobis latentibus, multa alia mundi entia E 
hoc manifeftant, quin forte & omnia cum omnium forte vltima? differentia: nobis abdit* 
funt, arque in huiulmodi entium dcfinilioneloco formarum nobis abfeonditis, licctvti pro- 
priisquod aperuffime docuerunt Arift. Sc Aucr. i. & z.Poiter. quam fententiam fequutus 
eft etiam Galenus i.& z.deelcmentis cum dixerit vnumquodque elementorum ex materia 
pi j ma & fimplici contraiietate conltare. In mixtis veri> qu* funt inanimata vt aurum, $s, & 
argentum plures funtform*, vt elementorum form*refraft*atqueremifla?. praterhas au¬ 
tem forma eft mixtionis, atque h?c hoc modo a Themiftio ordinantur, vt form* elemento¬ 
rum remilf*& perpall* fe habent vice materi* rcfpetftu form* mixtionis. vt autem refe¬ 
runtur ad materiam form$ & ipf* funt: quod vero dicimus natur* principiis confentiens 
eft: aurum verb vel aliud aliqudd metallum aut fofliie dum eliquatur elementa feparata in 
iplo confpiciuntur,ac pr*ter has elementarias Sc fratftas formas foti^a eftalia ipfius auri, vti 
eius temperies qua? vel eft eius forma vel faltim form* inftrumentum. In mixtis vero ani¬ 
mis qu* vegetant folum infunt form* elementari* in a&u, fed illo remilTo & pfcrpaflo & ab _ 
his alia forma eft refulrans mixtionis & prater has forma eft vegetatiua qu* conftituit plan¬ 
tam. In mixtis vero animatis & fentientibus, vti brutis,plures etiam infunt form?& longe 
plures vti form* funt elementari*, forma mixtionis, anima vegetatiua, & prater has anima 
fentiens. In homine autem quo cuntftis aliis in natura rebus animal longe pedarius & lon¬ 
ge nobilius eo illis abundat pluribus formis . In ipfo enim reperiuntur form* elementari*, 
forma mixtionis, anima vegetatiua, anima fentiens quemadmodum cogitatiua.qu* apud 
illuftres Peripateticos vtTheophraftum, Simplicium,The-miftium atque Aner. ipfum ho¬ 
minem informat, eiqtie elfe hominis prsftat, intelletftus vltima his Sc praftantior forma ho- 
r«.x. minem non informans, fed vnus orbi humano afliftens vti nauta in naui. z.de Anima, vni- 
uerfalium intelle&ionem prfbet immortalis Sc fternus vtraque ex parte apud Arift exiftens. 
fed quifpiam dubitabit fi in homine tot funt form?, eueniret vt homo vnus dici non polfet. 
i qua enim illarum habet vnitatem difficile, eft reperire. qualibet emm forma propriam 
vniratem affert, quo fit vt homo non poflit dici vnus: nili elfet quod homo multa habet elfe 
Sc illa non ab vnica forma, fed a pluribus formis, primum elfe eft vc in rerum natura appa- H 
rcar, aeque fit, nullumqueopus viuentis operans, atque hoc elfe habet a forma elemento¬ 
rum : aliud vero elfe habet homo quo motum vnum euadit corpus, atque hoc habet a for¬ 
ma mixtionis, ob quam cum lapidibus rcliquisque inanimis conuenit. Aliud vero elfe ha- 
ber, quo vegetat, arqueanimans nutritiuum dicitur, Sc hocab anima vegetatiua, quoetiam 
conuenit cum plantis: habet vero & aliud elfe quo fentit & illud ab anima fentiente quo 
conuenit cum brutis. Ab inrelle&u vero nullum elfe hominem habere Arift.fentit, fed fo- 
ltim operari qiiamuis hoc falfillimum fir, quoniam repugnar ventati hoc eft fidei noftr* ea- 
tholica?,qua ratione mentem Arift.falfiflimam hic elfe teneo, cum fides catholica&Romana 
Ecclefia (it in oppofirum, cui me librosque meos & didh omnia fummitto ac fnmmittam; 
quemadmodum fummifi. fed ineundum videtur difputationem demente Arift.hicaggredi, 
-non defunt autem Peripatetici nonnulli contendentes hanc non elfe Arift. mentem: age vero 
illam lubentius aggrediamur, prius difficultate foluta illa quam propoluimus qu*exdi<ftis 
patere poteft. homini enim multa funt elfe. vnumquodque autem elfe ab vnica forma pro¬ 
cedit 








Se£tio Secunda. 9 9 

A cedit quare &vnitas. vnum enimmet effe abvna forma procedit i. de Anima, Arift.terte, 

* quo ficvtin homine mult? fmt vnitatcs . quando enim percontaris a qua forma homo ha¬ 
bet vnitatem,rogabimus te prius quam vnitatcm in homine petis vel qua eft, & fici forma 
habet elementorum, vel qua ellvnum corpus mixtum, & fic vnitatcm habet i forma mixtio 
ris, vel qua eft vnum nutriens,& hoc modo i virtute naturali,vel qua fentiens & qua homo, 

& hoc a virtute cogitatiua a qua elfe hominis fpecificum prouenit,atque per ipfam homo eft 
id per quod eft homo Sc vnus homo, qua: anima cogitatiua non excedit gradum fenfitiuum, 
quamuis ceteris fentientibus longe fit pr^clarior,quemadmodum 3.de Anima tcftatur Auer. 
Ab ipfo autem intelle&u, qui eft mens feparata Sc vna abftra&arum intelligenriarum homo 
non habet effe vnum nifi velis dicere ex homine a cogitatiua informato fieri vnum operatio¬ 
ne, quemadmodum ex orbe & intelligentia fit vnum & verius vnum quim ex materia & for 
ma,velut Auer. 3. Ccel.teftatus eft. vnum ergo hoc operatione vocabitur, non autem vnum 
elfe. fupponaturautem nunc intelligcntiam orbem non informare, vt in commentarijs de 
ccclo docuimus, fed multi funt qui ex peripateticis autumat hanc virtutem cogitaduam qua 
B Gr?ci nunc.mV i-Mimv nuncupant, hoc eft intelletftum pafliuum,interdum verb fidnav ab 
Arift.cognitam non fuiffe fed figmentum aliquorum. horum vero rationes tametfi proprio 
loco examinattimus, nunc vero quoniam occafio fe nobis offert iterum perpendere non gra- 
uabimur.primu itaqj afferunt nullibi hanc cogitatiua Arill.meminiffe.in a.enimde Anima, 
de fenfibus interioribus pertra&ans vt de fcnfucommuni & imaginatione tranfit ad opinio¬ 
nem, deinde ad intelle&um animae partem qua anima cognofcit & fapit, illa de hac cogitati¬ 
ua mentione faifta, quam tamen meminiffe debebat,cum medium obtineat locum inter fen 
fus interiores atque intelledhim. Accedit quod fi apud Arift.cogitadua anima forma homi¬ 
nem informans effet, valde mirandum effet Arift.de omni anima pertra&antem ipfo met 1. 
de Anima authore,animam humanamalioquin omnium nobililfimam atque pr^ftantiflima 
prsrermitrere,& de ea ne minimum quidem verbum habere.quod fi Arift.meminit aliquan¬ 
do cogitadu; intelligere ipfum, aiunt, vel imaginationem, quam & phantafiam alio nomi¬ 
ne appellare folet, vel intellebhtm fenfibus coniumftum atque vnitum. Praeterea h?c cogita- 
riua vel eft forma hominis qua homo in fpecie hominis ponitur, vel forma qua in genere ani- 
^ malis lubeft, non fecundum afferendum eft, primo quidem quod formam fpecificam no ha¬ 
beret homo fed tantum genericam, fecundo vero intelle&us qui vnus eft forma hominis ef- 
fet,quarc omnes homines vnus numero homo effent, quoniam vna numero exifteret forma, 
nempe intelle&us.qui eft vnus numero apud hos in toto orbe humano, fi vero primum da¬ 
bunt,tunc aliud & longe maius accideret incommodum, nempe intelle<ftum fere hominis 
formam accidctalem, atque intelligere hominis non elle propriam operationem fed acciden 
talem atque extraneam.omnc enim quod alicui in fpccieexiftenri perfeifto adueniens accides 
eft eiufmodi verb effet intelledlus qui homini per cogitaduam in fpecie in a<ftu perfe&o ad- 
ueniret, quare Sc intelletftus forma effet hominis accidentalis , fimiliter Sc intelligere eius 
opus. Demum 2.de animalium generatione por fcnfualem animam homo eft anima, per ra¬ 
tionalem vero eft homo,ergo per animam cogitaduam homo non eft homo,fcdper animam 
rationalem. Amplius, homo non excederet gradum fenfibilium, eft enim cogitatiua ob qua 
homo eft id quod eft intra limites anima: fentientis.Pr.xtcrea, apud Arift.z.de Anima,intelle 
D ftus vd potendaanima: annumeratur, ergo non cogitatiua erit forma hominis. infuper,prin 
cipium effe intellettum quo nos intelligimus,a<ftum corporis, potentia haberi Sc alia fimilia 
quae omnia demonftrant tum ncftrum intellebhim formam hominem conftitucntcm , tum 
etiam non effe vnum Sc eternum, quie quidem omnia faris fuperq; fatis in difeeptadonede 
vnitate intelleiftus pertrattauimus. An hac nihil cogunt ? multis autem in locis huius cogita 
tiu? Arift.meminiffeafferimus, quin & data opera de illa ptradlafle. Secudo enim de Axa,h?c 
habet verba,De imaginatione aute immanifeftum eft, pofterius verb confiderandum. quibus 
autem ad h?c ineft & fecundum, locum moriuum ,alijs autem cogitaduum &intelle<ftus 
vt hominibus, ex quibus verbis luce clarius eft afferri cogitatiua, nec per cogitaduam intcl- 
hgere poteft imaginationem.nam illam fupra exclufit,pofterius pertra&andam.nec idem in- 
telligi t cum ipfo intelletftu, quoniam duo verba diftimfta funt, vt ^ vou< hoc eft, co- 

gitatiuum & intelle&us. Item eodem 2.de anima,apertiflime hominem elfe vult id quod eft 
fer animam fendentem non autem per[intelle<ftum, quandoquidem gradum Sc potentiam 
icnhtiiu diuidit in ea qua: habent fecundu loeu moriuu,& in ca qua: habet intelligcria & ra- 

N ii donem 


2 'm.t. 


Cim 

Cotti, 4. 


Cdf.f. 
Ttx. 17. 


Ttx.if. 


Ttx.ji, 











4 


ioo QuintijBonioan. De prin.natura: 

rionem, hoc eft in ipfos homines , qui fub fcntiente anima ab Arift. his verbis reponuntur, E 
& feniitinorum alia quidem habcntfecundum locum motiuum, alia vero non habent. vld- 
ma autem & minima ratiocinationem &intelligentiam & reliqua qua: fequuntur. Prsterea 
T«.r6. 3. lib.de Anima,h<jc Philofophus fcribit. omnino igitur,ficut dnftum eft,inquantum animal 

appedduumeft.ficipfius motiuum eft.appetitiuum autem non fine imaginatione.phantafia 
autem omnis, aut rationalis, aut fenfitiua. hac igitur Sc alia animalia participant, quid ergo* 
qu$fo,per rationalem phancaliam Arift.aliud intelligere potell, quam vel cogitaduam, circa 
T*x-}7 ' particularia ratiocinantem, vel quam Greci S~tavoictv nuncupant ? & eodem libro paulo infe- 
rius, fenfitiua quidem igitur phantafia, ficut di&um eft, & in aliis ineftanimalibus,delibe¬ 
rati na autem in folis rationabilibus, quid ergo eft phantafia deliberatiua, nifi cogitatiua aut 
gr?cis hayoicL ditfta ? nullibi enim apud Arilhlcgimus intelle&um ab eodem phantafiamnun 
cupari* poftquam intelle&us corporeo affixus non eft organo, quemadmodum ipfaphantai 
fia ; Ad h?c, <3. Ethic.animam diuidit in cogitaduam difcurrcntem circa particularia atque 
jnipfum intelle&nm Yniuerfalium exiftentem. Demu meminit de hac cogitatiua hb.de Me* 
moria & Reminifcentia,quemadmodum in explicatione illius libri nos manifeftauimus. Ad * 
htec, nedunvindiuidua nouem accidentis cathegoriarum, fed ipfius fubftantia: homo mutuo 
componit atque diuidit, vti inimicum efle afficiendum, Socratem efle prolequendum & 
alia id genus, percontamur vero qua»facul;as hominis huiufmodi diuifiones & compofido* 
nes harum propolicionum facit ? non autemintelle< 5 tu$,quoniam.ille eft vniuerfalium,vt f$- 
penumero dixit Arift.& fi particulare Sc indiuiduum incelligit,hoc eft illi per accidens,qua* 
re aliqua facultas ab in tcllc&u alia vt hxc efficiat necefle eft. hanc vero cogitaduam, fiue alio 
nomine (vti lubet) elle fatemur,appellabunr.funt autem nonnulli qui aiunt intelle&um fen- 
fibus copulatum hoc munere vti, nimirum propofidones quas fupra diximus facere vti ami- 
cum ample&cndum &c inimicum fugiendum,& qua;cunque alia cogitatio^ nos aferibimus* 
ab intelle&ulenlibus copulato perbelle compleri aderunt, fed hi longe decipiuntur. Arift. 
autem in i. lib.de anima aggreditur probare imaginationem non efle admixrionem &vnio- 
nem opinionis & fenfus, neque elle opinionem & fenfum, neque opinionem cum fenfu, cu 
ius ratio harc eft, vt ibi Philoponus & Simplicius animaduertcrunt.&ad hoc probanduhac q 
vdrurphiJofophus radone,nihil ex pugnantibus componitur ac reliquo reliquum pugnan¬ 
ti vnitur : pugnant autem fenfus & opinio, ergo imaginatio nequaquam erit ex opinione cu 
fenfu vnita &compofita. k fimili ita nos inflamus ; ea qua: mutuo fibi pugnant,non poliunt 
inuicem vniri ac copulari,atque ex his vnum tertium cohalefcere. modo intelle&us & fen¬ 
fus mutuo pugnant, ergo nequaquam ex vnioneintelle&us cum fenfu refulrare poteft cogi¬ 
tatiua, quam Sc alio nomine ipfi hanc vnionem intellc&us cum fenfu nulla ratione haroiar 
nuncupant. Secundapropofidoita probatur, fenfus remum inaqua confradhim videt,intel 
ledu eo ipfo temporis momento, illum faluum elle credidit, quare intelledtus cum fenfu pu 
gnabit. Rnrfus fenfus folem vnius pedis fendt & eo ipfo tempore, intelledlus maiorem ter- 
ra centum feptuaginta vicibus oftendit, pugnat ergo intelleftus cu m fenfu, qua: omnia in 
opinione & ienfuex Arift.ibi Philoponus approbat. Demum cogitatiuum potentiam ani-* 
7ty.i7.dri> m? eodem i.de Anima folet appellare, quare non erit copulatio intelledhis cum fenfuipfa 
c ogitatiua vti hi exponunt, cum hicoperado accidens fit ipfi intelledlui. Amplius , infinita 
fere abfurdahi euitare no poliunt,cum hac fatentur,etenim intelle< 5 his apud Arift.nofter im ^ 
mortalis atque ^ternus eft,vt nos alibi probauimus.ntimero autem multiplicatus apud eun¬ 
dum efle non poteft,quoniam omnis in numero multitudo k materia ortum ducit. Interitus 
Tex. 49. omnis compote 1 z.Diuinorum Sc t.Cod.Philofopho tefte.quare vnus neceflario erit, hic ve 
omncs homines informare non valebit, tum quoniam omnes homines eflent vnus nimie 
ro homo, eoru vnica numero exiftente forma,ncpe intelle<ftu,tu edam apud Arift.nunquam 
leaimus immortalem atque aternam aliquam formam corruptibile & materiale informare 
fubie<ftum,qua:enim fpecie Sc genere & plufquam genere (quemadmodum ^ternum Sc cor¬ 
ruptibile) io.Diuinorum differunt,quomodo in vnum coalcfcerc poifunt ? vnumq; ex for¬ 
ma aeterna Sc lubietfto corruptibili conflare ? quare prater intclleiftum alia ponenda eft in ho 
mine adi flentem formam qua ipfum informat, hac vero fiue fit cogitatiua Ime alio nomine 
velis illam nuncupare, vel aliqua alia foima,non reluttabor. hoc vnum nobis fufficit plures 
in homine elle formas,arquc preter intellc&aim aliam efle in homine informantem virtu¬ 
tem $ hanc verofentemiam veteres atque illuftres Peripatetici longe antenos habuerunt,vti 












Sebtio Secunda. 


IOI 


A Theophraftus (Themiftio authore 3. de Anima) idemet Themiftius eodem libro. Simpli- Cap. S o.& 
citis in explicatione 2.de Anima, k quibus furnpfit Auer. qui omijes afferunt in homine du- C c a f j9 ' 
plicem efle formam, alteram immortalem atque sternam quam intelfe<ftum ^ternum & ira- 
{nortalem eompofitum ex intclle&u agente & poflibili: alteram vero intelle&um paflibilem Tex. 1. cir i, 
quem corrupribilem c materiaedudlum volut, arq; hominem informantem,priorem vnum &;■& *• 
numero orbiq; humano vniucrfo inh^rentem : pofteriorem vero numero multiplicatum 6 c ^ 
edu&um ope agentis e gremio materia:.Accedit ad hanc fententia 3.de Anima videtur Arift. Tr *' 
enuntia fle, vbunreliebtum fubftantiam appellat, aftum^tcrnum atque immortalem inipfo° I4 ' w 10 ’ 
idemefleintelligibile, id quodintelligitur,atque ipfe intelle&us, & feientia & fcibile &id 
genus plura alia quae omnia nulli tribuit philofophus nifi mentibus abftra&is atque intelli- 
gemiis: ex quibus didlis duo colligere nobis licet, alterum plures formas,atqueanima$ eife 
in homine, alterum virtutem cogitatiuam flue alio nomine fi&vatatv nuncupatam, veteres 
Peripateticos comprobafle. quare & huius cogitatius meminit Arift.atque formam homi¬ 
nis nnncupauit. Pro folutione alterius augmenti & eorum qua: fequunrur aliqua fune fu* 

B fcipienda. primum autem eft, quemadmodum nauis duplicem habet edendam, alteram qu$ 
eft id quod eft nauis qua: eft forma informans nauim,reponensque ipfam in fpecic nauis, al¬ 
teram veto ad operationem qua melius eft. non autem qua eft. atque h^c cft nauta ipfi affi- 
ftens, atque operationem praeclaram ac nobilem ipfi afferens, vti nauigationem, ita in homi¬ 
ne duplex eftefle, alterum quo homo eft id quod eft homo, & hoc habet k forma cogitatius 
vel ab intellc&u corruptibili & patibili, vt dicit Themiftius. alterum verb quo melius eft, vc 
eft ipfeintelle&us immaterialis atquq incorruptibilis, quo homo intclligit & fapit vniuer- 
falia, fed petes a virtute cogitatiua quam operationem habebit homo ? an difeurfum circa 
particularia atque cognitionem indiuiduorum decem cathegoriarum illorum inquam com- 
pofitionem 6 c diuifionem, ab intelletftu vero qui vnus eft habet fpeculari primas vel fecun¬ 
das vitas, vt reftatur Simplicius, hinc Philofophus i.dc Anima dixit multis hominibus non 
inefleintclleftum hoc cft operationem, & fpecularionem qua? propria eft huius intellc&us * 
qui vnus eft, quare quod homo fibi annexum arqnc copulatum habeat hunc intelledhim , 
fy hoc eft illi ad melius efle atque non requifitum ad efle hominis quo homo eft, intelligerc 
^ fimiliter quod cft rerum vniuerfalium, hoc eft fpeculari, proprium eft ipfi homini quod foli 
competit & non omni, particularium autem intelligendam omni fo foli homini & femper 
competere dicimus. Rurfus, qui hanc inrelleftus vnionem negant, modumque quo vnituc 
nobisque copulatur refpuunt, attendant velim quo modo Martis atque LunaHntelligentuc 
fuis orbibus inh^reant atque vniuntur, eo modo hienofter intellectis nobis etiam inh^ret ^ ^ . 
atque vnitur, vcriufquc verb modum explicatur Auer. in prima in Algazelem difpntatione. *i!°££** 
Amplius fufeipiendumeft hanccogitatiuamaliquando rationalem, aliquando deliberatiua, 
aliquando phantafiam nuncupari, & hoc ob muniaqn^diuerfa operatur, vt enim circa par¬ 
ticularia ratiocinatur, rationalis dicitur, vt verb rn illis bonum i malo difcernir, atque hoc 
profequendum, illud vero fugiendum confidit* deliberatiua dicitur, vt ex fentenriis nuper 
citatis ipflus Arift.patet, his itaque iadtis cun&a foluere non erit difficile. fatemur enim 
virtutem cogitatiuam conftiruere hominem in fpecie qua homo eft, formamque ellc homi¬ 
nis fpecificam, non autem genericam, atque operationem ipfi homini praftarc particulariu 
J) cognitionem, a quibus id quod bonum profequendum, quod malum fugiendum cogno- 
fcit. nec etiam negamus intelledhim poft aduenienrem non eife formam nccefTariam vt ho¬ 
mo fit. cxtrinfecam vero atque accidentalem nuncupare poflumus, quatenus forma ipfe in- 
lelledtus non eft c gremio materia edu&a, nec etiam negamus hominem quo ad id quod 
homo eft, gradum fenfiriuum non excedere, tam erfi forma hasc fenfitiua longe nobiiioratq; 
praeclarior eft, excedit verb gradum fenfiriuum, quatenus fibi adh^ret atque affiftit hic vnuy 
mrelledhis. Ad eam verb qnx feripta eft 2.de Animalium generatione Arift.fenrenttam,quo 
in loco per animam rationalem vult hominem eife id quod eft homo, dicimus vel vr aliqui 
ibi monent illam difrionem rationalem ingraeco antiquiffimo codice non legi, quod fi ita 
*ft noftrc opinioni hic locus maxime fauet. effiet enim lircrae fenfus per animam fenfitiuam 
hominem elfie animal atque hominem, vel dicendum graneam li teram efle Piavciav, hoc eft 
Co ghati uumj quemadmodum & in 2.de Anima eodem vocabulo vfus eft diftin&o ab iplo 
Jntelle6fcu 3 vtfupra etiam monuimus, quod eb magis hxc fententia mihi arridere videtur, 
qma paulo inferius Arifldicic jbanc rationalem, queadmodum fenfitiuum in materia prius 

potentia 








I 




Cg t-i- 


F 


Jn rxplicdtione 
Tex. i.&ju 
If» fe*. i, 


02 QuintijBonioan.Deprin.naturaj 

potentia fuifle, intellcdum autem fiue mentem, quod idem apud Grxcos fignificat, vt mJV 
exttinfecus aduenire, fuamque adionem cum corpore non communicari, quare per tationa 
lem qua eft homo homo,fi Philofophus intelledum intelligerct,fibi ipfi nullo pado conflare 
pollec, cum primo aflerat hanc rationalem animam educi e potentia materia;, poftea ver& 
extrinfecus acccdere.fuamque adionem cum corpore non communicare, quare in manife- 
fia eflet cotradi&ione. vt ergo hoc fugiamus,fatendum eft per rationalem,hoc eft «T/am^co- 
gitatiuam intelligere,ob quam homo eft id quod eft. vel alferendum eft per rationalem ani¬ 
mam cogitatiuam intelligere quae rationalis nuncupatur ex eo quod circa particularia ratioci 
natur, k c;oius loci ignorantia modernos multas fabulas excogitafle in variofque labyrinthos 
rodos que inexplicabiles incidifle videmus.illos maxime qui aiunt per mentem intelledum 
fpeculatiuum, qui prouenitab ipfis intelligibilibus extrinfecus aduenientem Arift.intelligc- 
re. ponunt enim diicrimen inter intelledum & mentem. Sc quoniam hi necphilofophiam, 
nec aliquam praclaram fciendam aut literas grateas nofcunt,refecandi funt a noftra diiputa- 
lione, dodisque viris fuos conceptus relegandos cenfemus,vt illorum iudicium ferant^pro- 
priam enim vocem femper ignorare mihi vifi funt,vt neicro quam illorum fentendamdefen¬ 
dant atque tuentur.fed hi pnetermittantur,& ad noftrum inflitutum redeamus, illud tamen 
non obftat fi Arift.in aflignandis anima; potendjs intelledus 6 C non cogitatius: meminerit, 
vthac ratione videri poffir, intelledum elfeanima: potentiam noiJ autem cogitatiuam,quo- 
niam ibi Arift.per intelledum potentiam anima intellexit quoddam Commune ad intelledu 
corruptibilem a Themiftio, Theophrafto, & Simplicio didum,ab alijs cogn*atiuam,& ad il¬ 
lum intelledum qui stemus eft,atque vnus numero primis didis a Simplicio applicatus.eo 
dem vero 2.de Anima diftinguit huiufmodiinteIlcdus,atque vult intelledus qui eft?cei7ius 
atque vnus numero fore aliud genus anima-, quoniam non eft potentia eflentialis noftrarani 
ms,fed tatum ad opus.& fubdir,&: hoc folum polfe feparari, liem $tcrnum a corruptibili.& 
paulo inferius vult reliquas anima: partes non efle feparabiles , nec aliud quod obiiciunt fir¬ 
mum eft, animam efleadum corporis. luce enim definitio vt Magnus magifter Simplicius 
monet Sc Philoponus, Themiftius Sc Auer.confentiunt,ex his dennidonibus eft qua: ad vnu 
dicutur, non autem fimp!icirer,quareipfi intclledui competet fecundum fimilitudinem.vd q 
enim vegeradua atque fenfidua funtadus qui perficiunt atque informant corpus organicu. 
ira intelledus eft, non quo ad efle,fed quo ad opus.quare praeter intelledum aliam 

in homine efle formam quouis illam appellare nomine ne fit nominum difeeptatio fiue cogi 
tatiua,fiue ,f/aW*v,fiue patibilem intellcdum atque corrupdbilem,& plures in homine efle 
formas ex didis longe lateque patere arbitror, reliqnu, eft vt quibufdam aliis additis fecunda 
partem didsenunciationis philofophi fententiis ftabiliamus & confirmemus, Sc quibufda 
petitionibus fatisfadis atque reiedis,Arift.in 4-de Animalium generatione reddes rationem 
cur filii aliquando aflimilantur patri, aliquando matri,aliquando auis aut attauis,aliquando 
extraneo homini,fumit hanc dignitatem Corifcum generare vt Corifcus eft, vt homo eft& 
vt animal eft.hsc enim funt verba.Corifcus enim & homo & vt animal generat.fed proprius 
a proprio diftat homo quam animal, generat autem Sc quod particulare eft, Sc quod genus 
eft,fed magis quod particulare eft.hoc enim fitbftantiseft &c.fimilis autem patri fit cum fe¬ 
men patris fuperat, at fi non tendit in oppofitum fed non perfede fuperat natus fimilis erit 
anis & artauis . aliquando monftro fimilis eft,vt Socrates Sc particularis fimilem fibi natum H - 
genetabit.Socrates vt homo fimilem efficiet aut auis , au t aliis ex confanguineis, aut nulli ex 
confanguineis.&hoc fibi aduenitvt homo,aut fimilem alicui monftro effieiet.& hocvt ani¬ 
mal, Sc multaaliaibi philofophus tradit,ad qu?legenda ftudiofos ledores relegamus, quain 
Arift.fententia manifeftum eft plures efle formas in vno compofito vtpro varietate formaru 
varia fit affimilatio & diffimilado natorum ad parentes &ad homines , alioquin fi vnaeflee 
forma, Socrates nunquam generaret vt homo aut vt animal.nec Arift.fundamentum, quo 
varietatem natorum aflimilationis affignat, eflet validum . dicere enim quifpiam poflet in 
homine vnicam efle formam fpecificam a genetica non diftindam,atque perpetuo generare 
vt hominem,non autem vtanimal.Pra-terea, 2. Metaph. probat in formis non efle abitionem 
in vno compofito in infinitum, quam fentenriam velut firmam Ariftotelicam prster ea quae 
fupra ex Themiftio, Thcophraftum tenuifle dicimus Simplicio & Philopono authoribus j. 
Phyfi.idemmet Philoponus i.Phyfi.item Simplicius 2. Phyfi. aflerunt plures formas efle in 
vno compofito, quod idem fentit Alexander a.lib. de Anima, Sc j.natural.qmft. a quibus 

mutuatus 












Settio.Secunda. .103 

A mutuatus Auer. hinc inde hanc veritatem literis mandauit, queamdmodum 8 c qui ipfum 
infeqiuinturoptimeannotarunr. fcd petes harum formarum ortus momento omnium eft, 
an vnaqugqne tempore aliam introdudta praecedit ? huic difficultati Theophraftum i .dc cau 
fis Plantarum his verbis fatisfecit. in prima Plantarum generatione prouenic quidem prius 
radix, qrtam gcrmina,fed non adeo vt fpatium qwoddam temporis amplum pnecedat,fcd ita 
vt breue admodum intelligi poflit, quemadmodum in animalium generatione cor, quaque 
circa cor ipfum confiftunt.natura enim vt ita loquar nullam penitus rem particulatim vt ars 
facere folct, fed omnia vniuerfim, fnnulq; procreat, quamuis alia prius quam alia conficiat * 
exquibus Theophrafti verbis aperte colligere licet naturam has formas procreare nequaqua 
in eode tepore omnes, fed vna prius deinde alia j antequa explicauit Arift. 2 .de animal.genera. Cap. j. 
cum dixit embrionem prius viuere vita plantae, deinde vita animalis, deinde vita hominis, 
qua in re eorum expofitio miquam mihi arrifit, aileren tiura quodprius non afferat ordinem 
introdu&ionis formarum fed ordinem perfettionis, hoc eft prius apparet operatio vegetati-r 
uae tanqtiam caneris imperfectior, deinde fenfitiuae, omnium poftremo intelle<ftiu$ his omni 
® bus perfedtioris apparer operatio, quae inquam interpretatio peripateticis nunquam placuit, 
apud illos enim tempore prius generatur cor ceteris membris, vt Arift.teftatur j.de partibus 
animalium, 6 c 1.de generatione animalium,deindeaUamcmbra. quando enim habuerit erm ‘” 4 ' 
brio perfeCtam corporis partium organizationem, viuit vita vegetatiua aliquo temporis fpa- 
tio, nutritur enim & augetur, pofteafentit atque mouetur& hoc temporis aliquo fpatio, 
perfeCto autem corpore organizato intelligit atque fapir, quare formarum introduCtio tem-i 
pore metietur • num vero forma ipfa momento.an tempore introducatur,feparato loco vide¬ 
bimus, verum fi fuis qu* in Arifto.doClrina Latini authores principia ponunt animaduerte 
re volunt, tantum abeftvt hanc de formarum multitudine fententiam negent, quod etiam 
maxime affirment.tenent enim (quemadmodum eft rei veritas) animam rationalem effe^tec 
nam, fenfitiuam vero & vegetariam corruptibiles in homine, quomodo fieri poteft vt vna 
anima numero £terna fit ac corruptibilis,quare plures animas in homine hac ratione coactus 
Ioannes Grammaticus in $.de Anima pofuit.eft verb & aliud non pratereundtim formarum 7« , 

C multitudinem non haberi ex pradicatis diftinftis elfentialibus vtquibufdam Latinis inepte 
vifumeft. illud enim primumfequeretur incommodum fimplicia corpora vtiignis,,aer, 
aqua, & terra non effent fimplicia, fed & ipfa pluribus prodita formis, quoniam vnam fori 
mam haberent per quam funtfubftantic, aliam per quam funt corpora, & aliam per quam 
funt elementa, lecundum abfurdum,materia prima in fe confidcrata plures haberet formas, 
quia plura habet praedicata eflcntialia, eft enim fubftantia atque potentia vt omnes formas 
recipiat quae attributa funt ipfi materiae per fe tertium incommodum, fimplex omnium re¬ 
rum opifex, fummus ille Deus ex pluribus effct coagmentatus, multa enim attributa ipfi cf- 
fentiaha attribuimus,vti Deus eft aClus, Deus eftfubftantia, fumma bonitas, primum ne- 
ceflanura & aha id genus. Praeterea, Arift. i.de partibus animal.arguens Platonem differen¬ 
tias quae negatione & priuatione proferuntur vt inanimatum, irrationale & impennatum Sc Cd *' } ' 
iniennbucdiuifiuasefrc generis atque fpecicrum conftitutiuas inquit huiufmodi praedica- 
ta nihil conftituere,quoniam priuationes funt diftin&eab ipfis formis Sc differentiis affirma 

D xa V l C T rS iCnlU$ m planta nil aliud % nificat nifi vegetalem animam, quod perbelle 8 . Cm ‘ I0 ‘ 
Metaph.explicauit Auer.his verbis, cum dixerimus in delinitionc animalis quod eft corpus 
nutribile, fenfibile.fidiminuerimtis vltimam differentiam,remanebn definitio veffeta'- 
binum.& fi addatur alia diffecentia/cilicet rationale,fiet definitio hbminis.fi er£o ‘ 

corpus nutribile eft definitio plantarum expers fenfus,aliam formam in^ 
plantis diftimftam i vegetatiua non fignificabit.ergo p radi caca di- 
ftintta formarum multitudinem non arguent, fed peten¬ 
da eft via quam fupra nos diximus ex illuftrio- 
ribus veterioribufqj peripateticis excer¬ 
pta^ quod magis eft,ipfius na 
cur* principiis atque 
lenfui con- 
fona. 











04 QuintijBonioan.Deprin.natura: 

E 

Suertuntur Latinorum rationes. fap* v i. 

Atinorvm vero rationes oppofitas folucrenon eritonerofum, rumiHas 
qui formam vniuerfalem corporis fubftantia: marerix co?uam affirmant» 
tum illas qux formarum multitudinem c medio tollere nituntur. primum 
eroo neceffitates qui Latinos vt hoc figmentum, nempe hanc vniuerfalem 
Sf&vmiHW &°confulam formam fingere impellerunt, minime impellere dcbnerant. 

iufficiens enim eft materia: poteitas, vt ex ipfa ope agentis difponentis for¬ 
nix namral^ducantu^ in Arift.do<ftrina creationem concedere non cogi¬ 

mur, quemadmodum fupra etiam monuimus. Ad primam ergo eorum rationem fic fatisfa- 
ciemus, atque aderimus per primam formam Auer.non formam hanc vniuerfalem corpo¬ 
ratis intelligere, fed DeumOpt. Max.qui eft forma formarum,vt verbis Auer.vtar, vt 
i.Metaph. Arift.probauit. Ad fecundam rationem quod Arift. ibi exponit Auer. 2.Phyfic. 
quemadmodum exponunt Grxci. per priuationem enim qua: eft quodammodo forma in- F 
telligimus vel deterius contrariorum, vel ipfam porentiam materix,qua materia quodam¬ 
modo afluatur ad formas recipiendas. Ad tertiam vero dicimus quod per formam vniuer¬ 
falem quam materia primo recipere dicit Auer. intelligimus formas elementorum quas pri¬ 
mo materia recipit. Ad quartum fatemur ex incorporeo penitus & adu & potentia, quem¬ 
admodum funt punda, non coalefcere aliquod corpus, vt '6. Phyfic. hoc modo dcmfcnftrae 
Arift.vel ex incorporeo, in adu corporeo autem potentia, quemadmodum eft ipfa materia 
corpus ipfnm conftate maxime affirmamus, atque hic eft Alexandri in libro fuo de Anima, 

& loan.Grammatici in i.de Generatione folutio : vel fecundo dicendum eft materiam non 
cfte incorpoream, fed fociatam Sc coquam magnitudinem habere fupra monftrauirnus: vel 
xertio materiam in entium natura femper corpoream inueniri, quia femper lub formis fub- 
fUnti® indiuiduis eft, & vt fic id quod oritur fit atque conftat: materia verb mentis opere 
concepta incorporea penitus eft atque ens rationis, & vt fic ex illa nihil conftat 1 2. Metaph. 
,Auer.authore. Ad quintam corporeitatem,qui in compofito inuenitnr fore adiiciendam, ^ 
aur materis illam poteftate habentis, aut magnitudini qux fibico?ua eft interminate vt fu- 'J 
pra docuimus. Ad fextam, per vltimam formam Arift-intellexit Deum Opt. Max. vt fupra 
diximus . diferimina autem qui ifti ponunt in Auic. & Auer. iampridem cxplofa lunt. 
Adfeptimam generatio bifariam fumitur vt multis in locis Auer.monuit, vel pro difpofi- 
tione qux pricedit vltimam formam, & hoc modo eft adus corporis mobilis: vel pro forma: 
vltimaacceflione, & fic non eft motus, nec fibi competit definitio motus. Ad odauam,lol- 
xiimus cum Simplicio in 8 .Phyfic. quod nunquam materia in entium natura reperiri poteft 
fine forma, nec tamen hanc formam corporis fiditiam ponere cogimur: etenim finis,inquit 
Simplicius, formi corrupti,principium eft formigenerandi, vnde Aucr.diccbat i. Phyfic. 
non ceifare partes fpermatis recedere & partes fieri hominis: an vero dicendum eft inter 
duas formas contrarias intercedere perpetuo quietem in nulloque inftanti materiam efi'e fi¬ 
ne forma, inftans enim duo nobis lignificat vel principium futuri definis pntcrici, quare 
in illo inftanti materia non erit fine forma. fi enim confideramus inftans vt eft principium 
fcituri, materia eft fub forma futura: fi vero vt eft finis preteriti, erit fub forma priteriti, H 
quare nullum erit temporis momentum in quo materia erit fine forma: h?c vero omnia do¬ 
cuit in 6 .Phyfi.Anft. an vero & alio modo dicendum eft, inter duos motus contrarios ca¬ 
dere mediam quietem non fimpliciter. hoc enim fieri non poteft. quilibet enim maceria: 
pars aliqua fpecie mutationis perpetuo cietur, fed intelligicur quies ex duobus terminis a 
quo & ad quem, quemadmodum fi ignis in aquam tranfmutamr, materia ignis dum ad 
aquam alteratur, hoc eft dum ingrollatur ac craffior fiat, quiefeie mareria i forma quam ha¬ 
bebar, nempe ignis,quoniam fecundum illam amplius operari definit Sc i formaaqu? etiam 
quiefeit, quia adhuc ab illa non continetur, Sc quoniam femper reperitur lub aliqua Jorma, 
ideo non quiefeit omnimode i quiere, hoc eft cuiufcunque mutationis priuationc, bene ve¬ 
rum eft ipfam quiefeere quiete oppofita perferarum operationum, quibus prxdi ta erat, vel 
quando (ub termino i quo continebatur, v$l quando fub termino ad quem reperietur,cu¬ 
jus quidem didi hic potiffima eft ratio, fi pnim materia mouerur, motus vero atteftarur 
formi, ergo femper fub aliqua forma efle debet vtpolfitinde moueri. atque hic eft Arift. 













Se6tio Secunda. io $ 


A 


B 


C 


D 


in 8. PHyfic. vcramens &fentenria. Ad nonam, funt ex Peripateticis nonnulli grauiffimi 
authorcs'etiam confcntiente Dino Platone, Simplicio i .Phyfic.tefte, qui aderunt ex tribus 
natura: principiis folam maceriam die vnam numero principium sternum: reliqua vero 
duo, vt forma 8 c priuano fpccie &c non numero erernaetle iufficir: principia vero oportere 
femper manere intelligcre etiam posumus in quolibet orcu reperiri, vt Ammonius dicit, 
vel tres illas fuperius enarratas conditiones vt non fieri ex aliis non mutuo, fed omnia ex his 
vt Auer,tcftatur. Ad id vero quod vltcrius obiiciunc fimul album & nigrum die sterna fpe- 
de, quare non viderentur differre principia prima a lecundis, refpondemus vt Simplicius 
i .Phyfic.monet, tametfi principia lecunda funt sterna, dependent tamen a primis 5 differutq; 
ab illis quia non in qualibet generatione reperiuntiy: quemadmodum illa. Ad decimani 
farisfacit Magnus Simplicius in explicatione eiufdem contextus, ad forma referri maceriam, 
intelligi de materia propinqua & forma propria qua bis omnibus corruptioni obnoxiis en¬ 
tibus . an autem 8 c melius dicendum eft, referri materiam ad formam vniuetfalem atq; hac 
elementorum forma exiftente, non autem illa & Latinis effidta „ Ad vndecimatn, Auer. di- 
dum ita intelligitur ex pura materia omni prorfus expoliata forma, mentis opere enteque 
rationis exiftente nihil fieri certum cft. ex illa autem in entium natura corpcrca ob indiuw 
duas formas exiftente eunda quas oriuntur fieri. Ad duodecimam, afferimus genus non 
referre formam tantum, nec materiam tantum, fed compofitum ex materia & forma, quem-: 
admodum ex Alexandro & Auer.fupra monuimus ♦ quare hoegenus compofitum eft ex ma¬ 
teria & forma. forma autem illa erit forma elementorum communiffima vel vegetatiua&: 
fenfitiua anima, a quibus petitur genus fubalternum. Ad decimamtertiam accidens duplex 
eft, alterum terminatum,quod requirit formam,alterum interminatum,quemadmodum eft 
trina dimenfio, quod formam non requirit prxexillentem . Ad dccimamquartam, an non 
folutndum eft, fed quid alij fentiant expedandum ? an vero afferendum eft formam in illud 
interire ex quo eduda eft * eft autem eduda c gremio materia*, ergo in gremium materis re-, 
uertitur. fed in hac refponfione duo petes, alterum quomodo in gremium materix vertiuur 
atquein materiam tranfmutatur, alterum quare eadem fotma fi non aboletur, iterum noti 
reuerticur, atque mortuorum animalium refurredionem dari,quod apud Arrft. impoffibile 
cft, vt ipfein i.de Anima, & y Phyfic.probauir, niii effec quod eo pado quo pr^erat forma 
in materia priufquam educeretur ab agete, eodem pado poft eius interitum in materia crir. 

Ad fecundum vero dicetur, quod forma non reuerterur; quoniam potentia ad illam recipie- 
dam non eft. eft enim corrupta, fed adhuc petitu r, iJia potentia in quod corrumpitur ? ea¬ 
dem quxftio reuertetur, quemadmodum & fu per ipfam .formam, foluitur quod potentia in 
nihilum vadit. in accidentibus autem quemadmodum eft ipfa potentia particularis in nihi¬ 
lum abiirionem conceffit Ioan.Grammaticus in i .de Ortu & Interitu. Sed hsc dida luu vt c $ 9 * 
philofophanrium prxclaraingenia exerceantur. Ad decimamquintam relpondemus perfe 
ipfam hanc difficultatem expofeere longe maiorem aliam quomodo leuia & grauia monean¬ 
tur pertradandam & difeutiendam, de qua quidem plura diximus in S.Phylic. & 4. Coeli. 

Ad decimamfextam feptimam fatisfadtum eft fupra, quod corporeitas attribuenda eft vel 
magnitudini qux precii materix inrcrminatx vel ipfi materix in potentia, forma tamen co-« 
currente, quantum veri fpedat ad ea argumenta qus plurcs formas in corpore naturali effe j 

defendunt ad noftrx fententix cofirmationem faciunt, quare firmiffimaillacifeiudicamus. 
icd age principis controuerfixalteram partem videamus qua formarum multitudinem La¬ 
tini, queadmodum D.Tho. negabant. Ad primam autem eorum rationem qita afferebant Sol* 4 *** r4f *°- 
formam minus perfedtam in forma perfectiori contineri vti triangulum tn quatragulo & nu- "J 
merum ternaria in quatern. quare (I illa perfediore forma fuperueniete, fuperuacaneamcile {ompj- 
altera mani felium eft, rndemus bene verum effe priorem & imperfectiorem forma contine- fto. 
ri inpofteriore& perfediore, fed non vt formx continentur in prima materia, pura fcili- 
cet quadam & fimplici potentia, fed quemadmodum partem in toto, ita triangulus cum fit 
pars quarranguli non abeunt tres priores linex accedente quarta, fed remanent, atque ex il- 
lis tribus & quarta accedente linea fit quatrangulus , quemadmodum etiam feptimo gradu 
caloris exiftente adueniente o&auo caloris gradu,qui fummus verbi graria eft, non recedunt 
ieptem priores gradus,fed ab oCtauo perficiuntur & fit ignis forma.itaanima vcgetatiuacon 
titietur quidem in fenfitiua ficuc pars in toto atque fentiente anima adueniente, anima vege 
talis incolumis remanet atque incrementum recipic.Sc e*auima fentiente & vegctatiuavna 

O fit 









I 


o 6 Quinti; Bonioan.Deprin.natura 


fit anima quae vocatur aia fenties b. fenfu tanqua h poftrema parte,& qu? ceterarum finis atq ; £ 
abfolutio eft.a fine enim res nominari vt plurimum folenr,quemadmodum fcilicetex tribus 
lineis & quarta fuperuenientequatrangulus confiat, tribusque lineis non corruptis fed (er¬ 
uatis, ita ex vegetabili atque fentiente fentiens vna anima refultat. Rurfus ex vegetante,(cn- 
tien te, & intelligente vna tota fit anima qua intelligens vocatur prioribus vegetatiua fcilicer 
& fentiente non corruptis,fedperfe<ftionem & incrementum fufcipientibus. Ad fecundam, 
diftinguendum eft de formis.quadam enim funt forma, non adinuicem lubordinat?,quem- 
admodum forma' elementorum & ali? formx qua fimul eile non poflitnt, atque hac in feip- 
fas ita conuertuntur,vt vna accedente altera recedat, vt accedente forma ignis, forma aqua: 
recedat, quadam alia funt forma adiryhcem fubordinata, quemadmodum pars lubordina- 
tur ad totum & vna perfe&io eft alterius, his quidem ftantibus affecimus, formas has polle 
idem fubiedtuminformare fimulq; coh?rere,qu? fubordinata funt,viciffimq; feipfas perfide, 
tes. fediterum inftabis, oppofita fimul idem erunt.etenim in ipfa anima vegetabili ineft pri¬ 
uatio anim? fentientis.quomodo ergo fimul anima fentiens Sc vegetatiua coh?rere poliunt?' 
ac quomodo idem fubie&ura informabunt ? an quemadmodum oftauo gradu caloris adue- F. 
niente,feptem priores non corrumpuntur, led permanent?corrumpitur autem priuatio och, 
ui gradus caloris cuifucccditipfeo&auus gradus, fubictftum enim permanet, priuatio au¬ 
tem qua eft abfentia forma futura aboletur vt terminus a quo, queadmodum priore fecftio- 
ne monuimus, ergo ita f?tus qui viuit vita vegetatiua priuatus eft ipfo fentu . adueniente au-, 
tem fentiente priuatio abiit. f?rus autem anima vegetabili viuens qui huic priuationi vt lu- 
biedhim fufternebatur, incolumis permanet, & fic efficitur fentiens fubqua fentiente vege¬ 
tabilis continentur vti pars fub fuo toto, quemadmodum numerus ternarius in quaterna¬ 
rium mutatus, priuatio quaternarii qua erat in ternario adueniente quaternario aboletur , 
ternarius vero qui fubfternebatur illi priuationi,vt fubie&um permanet, legimus enim in t. 
Phyfi.fubieftum permanere & priuationem corrumpi. Ad tertium, accipiendum etiam eft 
vt fupta diximus, formas aliquas cilefubordinatas, atque has habere quoddam materia ge¬ 
nus, fecundum quod genus forma vna remanet in ipfa materia,altera adueniente.qua lolii- 
i invo r '° Auer.eft.in epirhom.Metaph.fimiliter Ad quartam dicimus huiufmodi formas que fub 
clmAtlrix™ ordinara funt habere eafdem communes difpofitiones mutuo fe feruantes atque perficien¬ 
tes. Ad quintam, dicimus quod tam & fi anima fentiens aducniat embrioni exifteti in adhi, 
non tamen eft accidens, quonia perficit ipfum fubie&um, non autc ab illo perficitur; atque 
Cim.t,. &%. hoceftdifcriroen Auer.authore z. de Anima inter formas fubftantia Sc formas accidentis. 

quoniam Sc fiamb?fubie<ftoadueniunt, nihilominus form? accidentis recipiunt afubiedlo 
cui accidunt petfetftionem, forma vero fubftantia perficiunt fubie&um cui adueniunt.qua 
fententiam ante Auer. protulit Alexander libro fuo de Anima. vel alio modo dicendum di¬ 
gnitatem illam, quidquidaduenit reiexiftenti.in a£bu vt in aiftu exiftit, elfe accidens, ani- 
mam vero fentientem adnenire embrioni atftu exiftenti. veruntamen non quatenus atftu fed 
quatenus adhuc poteftate illeeft(& pcrfe&iorem formam expe&arc dicimus. Ad fextam * 
Auer. ditftum invno compofito vnicamelfe formam,intelligendum eft de vltima Sc fpecifi- 
ca forma & totali, non autem de fubordinatis,atque de his qua vti partes funt in toto, que¬ 
admodum fic ipfe Auer.intelligi debet in 2.Pofter.vbi velle videtur in vno compofito vnica 
duntaxat effieformam. Ad feptimam fatemur plurcs animas in vno compofito non elfe,vt 
Plato dicebat,re & loco diffindas, atque hoc modo inuehitur in Platonem Arift. non negat 
autem Arift.plures eife animas in eodem compofito non loco diffindas vt in hepate vegeta- 
tiuam, in corde irafeibilem, in cerebro rationalem, quam fententiam etiam Medici infedan 
tur & nos feparata qu?ftiope abfoluimus, fed re diliundas, loco autem, in corde eodem non 
diuerfo. Ad odauam, hominem vnum effe afferimus ab vltima forma pofteriore & perfe- 
diore adueniente,qu? vinculo quodam & neceflitudine naturali aliis pofterioribus fornus 
vnita vnum facit. & quemadmodum cx materia & forma fit vnum & hoc non ob aliunnifi 
quia hoc adus, illud veri» potentia, ita ex vegetabili & fentiente anima fit vnum non ob alia 
rationem nifi quia vegetabilis anima fe habet vt materia & potentia, fentiens vero vt adus 
& forma. Plato autem afferebat id?am hominis atque ideam bipedis non poife fimul coh?re 
re. qua ratione inuehitur Arift. vnum hominem non poife conflare, non autem ita dicimus 
nos de vegetabili & fentiente, fedquifpiam obiicerc poflet,7.Diuinorum, vult Arift.in po¬ 
ftrema difierentia omnes fuperiores differentias contineri fubicfti, ergo in vno fubie&o vni- 


Caf. I. 


to 


r«x. 4 j. 


ca 














Se£tio Secunda. 107 

A ca‘tantum eft forma vltima atque differenda. An autem afferendum eft vti Aucr. notauitin 

i.cte Animalium partibus,differentias inquitelfentiales non fe mutuo continere,fed camum ty. j. 
accidentales, quemadmodum bipes continetid quod habet pedes, Sc hoc ea ratione di&um 
eife puto, quoniam in ipfis accidentibus multitudo formarum non eft, quando differentia 
inferior ab eodem fumitur a quo & fuperior, at fubftantix perferiores funt prsdi&s Sc ipfc 
longe pluribus formis, quarum vna fuperior Sc altera inferior ab altera differentia ducitur, 
ibi autem dc partibus fcilicetanimaliuin fumit differentias ab accidentibus ipforum anima¬ 
lium qu? magis nobis nota funt, quam eorum forma?. aderimus igitur poftremam differen¬ 
tiam, quam in fubftantiis animaduertimus dupliciter fpedari pofle,vel vtfignificat totam 
atque integram rei formam conflatamq;cx prioribus Sc pofterioribus formis, k poftrema ta¬ 
men vltimata nominata, hocque modo in vltima hac differentia omnes alis differentis con¬ 
tinentur fuperiores atque definitiones harum elfe differentiarum, alio autem modo fumitur 
ipfa differentia vtnon totam formam referat, fed duntaxatpofteriorem Sc nobiliftimamfor- 
nlf partem.hac ratione fuperiores differentias non continet, fed perficit, quare aut proximo 
B generi hscafferenda eft, aut alis differentis ponends funt. qux vero Scotus finxit de forma 
organizationis quanti fintmomenti fupradocuimus. eius vero ratio nullam firmitatem ha¬ 
bet, prster id quod formam mixtionis in quolibet alio ente naturali citra elementa ponimus 
etiam canem mortuum pr?focatum forte cum deorfuni ipfe tendat,non eudem numero mo¬ 
turo quem viuus faciebat complere, mortui quidem canis motus ab elemento eftprxdomi- 
nante, vini autem eft quidem i prxdominaute, refragatur tamen anima. Bacconus ver6 tam 
&(iqus dicit nullius funt momenti, propofitionem tamen quandam in medium attulit qux 
ad hanc cem probandam magnam vim habere videtur, nempe forma nobiliore accedente,de 
teriorem Sc priorem corrumpi in agente inquam duntaxat naturali, quoniam vnius ortus, 
alterius eft interitus, fimilitcralia eft propofitio, qua hoc illud idem pcobare videtur, vt cor¬ 
ruptio eft mutatio totius in totum nullo fenfibili remanente. qux omnia fi rede intelligan- 
tur quemadmodum illa exponemus in tertia fc&ione, tanrumabeft vt fententiam fuam ilii 
aflequantur, quod noftram maxime firment. & de hac difficultate hxc di&a fuificiant. 

Num formae partium diflimilarium differant fpecic. 
an accidenta. 

Opinio varia LtUinorunu. (ap. v 11. 

Artes ipfius animantis ab Arift. c.de hift.animalium, i.de partibus, Sc 
ab Hippocrate Sc Galeno in duplici ferie ponuntur, alia: vero limilares atqj 
homogencedidbc vt caro & os :ali£ vero diflimilares eterogene? Sc organic? 
di<%,vt os cum carne Sc /anguine Sc neruis,ex quibus conitar manus, prio¬ 
res limilares partes diuiduntur in partes libi iimiles vt caro in carnes, Sc ob 
hanc ca ulam limilares appellantur, in quibus apertillimum e/t vnicam for- 
mam fubftantixctfe in toto fimilari Sc fingulis eius partibus, ob eandem enim fubftantix for 
D mam caro eft caro & pars eius, quare apud Philofophos nulla in illis eft controuerfia. pofte- 
riores vero parres eterogenexatque diflimilares qux aprae lecari in parces diUlmiles funt no 
autem in fimiles, quapropter eas diflimilares nominamus, in lftis apud peripateticos magna 
eft controuerfia, in quo grauia Sc difficilia admodum ver/an t, num fcilicetob eadem formam 
fubftantix caro eft caro ob quam neruus eft neruus differentes folum accidente, an ob aliam 
fubftantix formam neruus eft neruus & ob aliam caro eft caro ? priorem prxfenris difficulta 
tis partem Larini nonnulli quemadmodum eft Diuus Tho. infequuntur Sc defendunt, nem- k9 p gf 
pe ob eandem formam neruum effe neruum ob q nam carnem effe carnem.his argumetis mul 4. 
titudo entium ablque neceflitare non eft ponenda. melius enim eft finica Sc pauciora facere 
plura Sc infinita, Arift. 1. Phy fi. refte. at plures fubftantix formas in carne Sc offeponc- 
re nul| a CO g, t necelTnas. per vnam enim perfeftam formam continentem quidquid aliae for¬ 
ma: continent & ob quam caro eft caro Sc ob eandem neruus eft neruus ponentes afferunc. 
quas omnes partiales formas in virtute fuperior continet, ergo vna eft forma ob quam caro 
eft caro,& neruus eft neruus. Prxtcrea corpus viuentis eft continuum,ergo ex diuerfis fpecic 

O ij formis 





















}? 


7. Mctiphyfi 
qu*ft. 17 . 

4. ftnt.difi.il 


C*t>+ 


08 Quinti) Bonioan. De prin. naturi 

formis in fingulis partibus conflare non poteft, quae enim fpecie differunt quo modo exiliis E 
vnum continuum ent ? Ad hic maius eftdifcrimen in potcntijs ipfius animi qttem in par¬ 
tibus mixti,vt in vifione, in auditu & in ra&u. manifeftum eft autem, quod in his adtionum 
differentijs animi fenticntis plures formas ponere nequaquam cogimur, ergo nec in mixti 
partibus a diuerfis a&ionibus obeundis plures licebit ponere formas. Amplius , ex duobus 
qui mutuo numero differunt vnum numero coalefcere no poteft, ergo nec ex pluribus qui 
fpecifico diftantinteruallo animal vnum fpecie conftare poteft. Ad hic, Arido, a. de Anima 
tradidit, animalia aliqua decifa viucre, aut propter id quod modico indigent alimento pauco 
in illis exiftente calore , aut propter eorum vifcofitatem fpiritus prohibentem vit? datores #- 
filire, accipiatur ergo animalium illorum aliquod, vt lacerta, diuifaque ab illa pars viuit, tuc 
autem petunt, vel eflanima vnius fpecieiin vtrifquein parte.f.lacerti diuifa, in totaqueipfa 
lacerta, vel alterius fpcciei. fi primum dabunt, habetur id quod intendunt, vnicam fcilicet 
efle in animalis corpore animam,obvnamquc formam partes diflimilaies effe conflitutas. fi 
fecundum dabunt, tunc lacerta vna diuifa erit in plura fpecie animalia; Priter hic,quemad¬ 
modum aliquod eft ens,ita eft vnum,&vti perfedlius ens,ita perfe&ius vnum .ens enim Sc F 
vnum conuertuntur 4.Metaph.author eft Arifto. atqui animal perfetftius eft ens quam ignis, 
igitur perfetlius vnum.manifeftum eft autem quod ignis vnum eft elementum propter vna 
formam, igitur animal ob vnam formam erit vnum animal. Ad hic fi in qualibet animantis 
compofita atque diifimili parte vnaqu^que clfet forma, tunc animans ipfum plura effet vnu 
fuppofita, quoniam vnaqu^que forma cum ipfa materia vnum conftituit fuppofitum, quare 
fi plures funt formi cum iplts materix pluribus portionibus plurima fimul euaderent fup¬ 
pofita. Priterca tunc digitus mortuus non eflet^quiuoce digitus, quoniam apud aduerfa- 
rios propriam obtinet formam contra philofophum 7.Diuin. Item, fi forma carnis fpecie di 
flaret a forma offis, tunc pnparatio qua educitur forma carnis ab ea qua forma offis produci 
tur,fpecie etiam diftaret.formi enim diucrfi priparamentadiuerfa requirunt, id autem con 
fequens falfum elfe ita probant, quoniam tunc anima qui eft edudla in carne fpecie differret 
ab ea qui eft in elfe anima edtnfta : hos autem arguunt nonnulli alii Latini, quemadmodum 
eft Scotiis eiufque aflccli, pluribus rationibus j diuerf? & fpecific? adliones arguunt diuer- q 
fas atque differentes fpecie formas, & forma enimprouenit efle atque atftio omnis, nec via 
philolophis ad formas atque caufas nobis abditas inueftigandas alia cognita fuit, quiim illa¬ 
rum adtio. atqui animalis partium compofitarum atque diffimilariumadliones fpecie adin- 
uicem differunt, vt fenfui manifeftum eft, alia enim eftoperatio cordis, alia epatis, atqueee- 
rebri, ergo illarum formi fpecie adinuicem diftabunt. Amplius, prifeindatur digitus, tunc 
quxrunt vel digitus abfeifus habet eandem formam quam prius habebat, vel aliam de nouo 
formam acquirit, fi primum dabunt, habetur, inquiunt, id quod petimus, priter animam 
formantem fore aliam formam, fecundum efle non poteft, tum quoniam omnem generatio¬ 
nem priceditalteratio. hic vero nulla apparet alterado,fedtatum motus localis qui eft abfei- 
fio, ergo de nouo aliqua forma in digito gigni non poteft. tum etiam, quod effet aliqua ge¬ 
neratio momentanea quemadmodum retro & nos etiam docuimus.Ad h?c,vna forma mixti 
non poteft tot 8 c varias mixtiones qui in corpore animalis reperiuntur informare .eft enim 
cerebrum temperamenti frigidi & humidi, vel vt aliis placet, frigidi & ficci, cor calidi & 
ficci&ficde de fingulis, ergo nequiteffe vnica mixtionis forma in omnibus animantis par- H 
tibiis, fed quot funt partes, tot funt temperamenta,& fimiliter tot formi diucrfi. Item,in¬ 
quit Philofophus in }.de partibus animalium, cor in animalis corpore (tam & fi Hippocra¬ 
tes cerebrum voluerit, Galenus quandoqueepar, fed poftea vmbilicum dixit, cui confentit 
Plinius & veritas) prius generari, deinde reliquas partes,cum autem omnis generatio 
ad propriam formam terminatur, funt vero & plures partium animalis ge¬ 
nerationes & illi quidem fucceffiu?,ergo in fingulis partibus fin- 
gulas efle formas patem eft. Alias vero rationes qui 
iftorum plures formas probant fupra docui¬ 
mus, & qui nam apud illos for¬ 
ma fit mixtionis, ex hi* 
qui retro dixi¬ 
mus patent 
eft. 


* 


Refelluntur 












Se<5tio Secunda 


109 


Refellantur Latinorum opiniones. fap. v 11 r. 



Cap. vlt m 


Cap. u 


Te*.7*. 
Ttx. U. 


Vamvis praffientis difficultatis ex his quae de formarum multitudi- 
nediximusfolutio, 6c vcriras haberi poHit: plures enim formas(qua- 
ruor primis mundi corporibus exceptis) in quolibet copofito ftatuimus, 
firmisqucdemonflrationibus, Ariftotelisqueteftimonijs ftabiliuimus,at- 
que reiecimus illam in folo animantis corpore i Scoto excogitatam for¬ 
mam mixtionis : tamen habet quid vrile feorfum illam examinare, Sc 
fialferentibus in vno compofico plures formas, etiam ipfis formas par¬ 
tium diffimilarium contingit affirmare, nihilominus hoc particularibus demonftratio- 
nibus eft nobis alTerendum, atque his rationibus quae ad plures formas partium animalis 
diffimilarium per fe atque via diredta probant, non autem contentis vniuerfalibus Sc illis 
per accidens & via indiredta probantibus, age igitur ambas horum Latinorum fententias 
B difeu tiamus Sc examinemus, atque i prima quam primo rccitauimus aufpicabimur. Arift. 

4. Meteor.afferuit calidum Sc frigidum efficere carnem & os Sc pilos atque omnia haec mem 
bra differre calidi cate, frigiditate, mollitie atquehis accidentibus quae vel ipforum forma: 
funt, vel temperamenta quae proprijs eorum formis annexa atque ligara funt,' fimiliter r. de 
partibus, Sc de longitudine Sc vine breuirace, ex calido, frigido, humido & ficco mortem, vi 
tam, iuuen tutem, ienedlutem Sc omnia alia quae infra Lunam fiuntproficifcuntur, hinc in 
animalium femine omnia quatuor exiftunt elementa, ex ea enim parte ipfius quae eft frigida 
Sc ficca efficiuntur offa, nerui atque pili Sc vngues qua: terrea funt vt inquit ArifUn 1. Sc in 
3 * de Anima, ex ea autem parte qu^ calida eft Sc ficca cor atque bilis, ex ea autem quae eft cal¬ 
lida & humida caro Sc languis, Sc ficdealijs lingulis. Animaduertendum autem vlterius in 
quolibet iftorum animantis membrorum eifealicuius elementi praedominium vt in offibus, 
pilis & vnguibus & humore melancolico terram, in cerebro, pituitaque aquam,in corde& , r . 

bile ignem, in carne & fanguine aerem.harc omnia criam Medici vt Galenus & Hippocrates 
docuerunt, ipfii etiam experientia duce. his itaque iadHs itainftamus , quorum membroru 
ea quae pradominantur elementa fpecie differunt & membra fpecie differunt, arqui membro 
rum diffimilarium animalis, vt odis, carnis, fanguinis ea quae pnedominantur elementa in 
illis fpecie differunt, ergomembrahaecanimalis diffimilariaJ fpecie mutuo differunt, quare 
diuerfis erunt fpecificis prodita &ipfa formis. fecunda prxpoinio ex his qua: fupra diximus 
manifeftaeft. prima prjepofitio indu&ione prius,deinde ratione Sc Arift.teftimonio compro 
batur. corpora enim grauia fpecie Sc genere a corporibus lenibus nulla alia ratione differunr, 
nifi quod illorum predominatur terra, iftorum vero ignis, aucaer, quae fpecie & genere nia- 
tuo differunt} fimiliter piper a ladhica differt, quoniam in illo praedominatur ignis, eft enim 
piper acre, quare calidum & ficcum atque igneum, in hac autem aqua atque frigida 8c humi 
da quoniam fomnifera.fimihter in ceteris plantis hoc videre Sc fpcculari licet, fimiliter au¬ 
tem Sc circa humores ^ aliacnimeft Iperies languinis ab ea qua: eft humoris melancolici, 
quoniam illo aer, in hoc vero terra qu$ fpecie adinuicem differunt. Prreterea motus atque 
aftio (equitur id quod in aliquo ente prardominatur,ex i.de codo.vnumquodqueenim ope- 
D racur fecudu id quod habet incxceflu& prn:dominio,crgo fi ea qua: excedunt Sc pr^domina 
tur fpecie diftabut,a<ftiones & illoru operationes fpecifico cr diferimine differet, quare Sc ip- 
fa ex his qexcedut Sc pr§dominan£enua copofita (pecieet diftabur,fpecificis inquam diuerhs 
praedita formis. Adh^c, vniufcuiufquc rei amplior pars atque excedens rem illam denomi- 
nar, eamque conftituit, ergo fi illa mutuo fpecie di ftabunt Sc res c[nx ab illis funr, fpecie di- 
ftare rationabile eft. Vlterius, Arift.i.de Corio, nulla alia methodo coelum ab his qux infra 
lunam funt elementis entibusque corruptibilibus feparauit, prater quod corium diuerfam 
habet operationem ab his qua: hic funt corpora. In his enim pra:dominatur, atque excedit 
Cementorum aliquod leuc aut graue cuius merito operantur. Sedquifpiam in hqcobftabit, 
ferrum candens i maiori parte eft terreum . oftendit enim fuadeorftmi latio, magis tamen 
calefacit quim flamma quae i maiori parte i mino tota eft calida, an ferrum candens ab am¬ 
pliori parte etiam eft igneum ? fed illa aducncitia atque extranea, ac quoniam in corpore re- 
perituc magis dcnfo, ea ratione caliditas fortius operatur quam inflamma cum ftuppa, exi- 
ftente hac materia rara in qua minus caliditas poteft agere, vt z.de Partibus teftatur Arift. 

demum 















I 


i o, Quinti; Bonioan. Deprin.natune 


I, Jphor. I4. 
de rigores <& 
rmiprf'C'6. 


Tttc. xx. 


demum iterum quifpi^m abftrahit. exceffus elementi ampliorque eius pars in aliquo ente ] 
eft ob fuam qualrtarem, ergo fi illi elementorum exceflus fpecie diftabum, qualitates fpecie 
diftare concludere potius quam formas rationabile eft. an autem fi qualitates in aliquo ex- 
Cedenc ente & formam eriam excedere oper^preciuni eft. ficenim conftat Auer.in Auicen. 
CZm.tj. $ .Caeli, elementorum enim qualirates ab eorum formis infeparabiles funr. an etiam quo¬ 
niam mixtum erit, & fecundum fubftantiam non qualitates folum vti retro probauimus. 
quare fi erit in mixto excedens $c predominans aliorum elementum, amplior eriam erit in 
illo mixto formafubftanti?amplioris elementi atque excedentis. an etiam fecundum Hip¬ 
pocratem airerendum eft, vt Galenus certatur in omnibus mixtis idem elfe formam, natura, 
calorem, innatum & in animalibus animam temperiem, quate fi temperamenta fpecie difta¬ 
bunt & formas diftarc oportet. funt enim apud Hippocratem medicina? & philofophi? pa¬ 
gentem hxc duo idem . pr^rerea fi partes diflimilares vnam & eandem haberent formam, 
ergo partes diflimilares elfent fimilares . id autem quod confequicur i ta probatur. legimus 
apud Arift.partes fimilares eandem habere formam inter fe. eadem enim eft forma carnis & 
huius carnis, fanguinis,& huius fanguinis, quare fi partes diflimilares vt neruus 6 c os ean¬ 
dem haberent formam vt hi aflerum, tunc partes diflimilares elTent fimilares &c e contra, 
modo autem funt partes diflimilares quar diflimiles habent formas. praterea fi partes difli- 
pnibres vnam haberent formam, tunc animal non eflet ex diuerfis partibus conflitutum, 
quare vnum effet elementorum fimplex, ergo non doleret, vc diuinus inquit Hippocrates in 
libro de natura humana, hoc autem quod confequitur ita probatur, quoniam omnis diuer- 
fitas prouenit a forma. eft enim aftus qui feparat & diftinguit nono libro Metaph.ncc me- 
bra leonis differunt £ membris ceruiprater quod anima leonis differt ab anima ccrui, i.dc- 
Anima, tefte Arirt. quare animalis eandem partes diflimilares formam habentes, vt hi aiunt 
e^dem effent & non diuerfc, quare animal ex diuerfis non eflet conftitutum partibus, quod 
etiam eft praeter fenfum . conftat enim animal ex carne, neruo, ofle, {anguine &c. Adhsec 
probatum eft fupra adtu, tamecfi remiflo in quolibet mixto ineffe fecundum fubftantias & 
qualitates elementa, idcirco aflerendum eft in fingulis partibus fingulas effe formas: petanc 
vero ftudio/i contra hanc opinionem alias rationes quas contra hanc fententiam retro erexi¬ 
mus. Secundam vero opinionem fupra faris etiam reiecimus, tametfi in aliquibus noftram 
fententiam firmiflimam reddit, in aliquibus vero ab ipfa diferepamus, fiquidem formam 
illam mixtionis atque organizationis lubftanrialem negamus, fed fecundum Arift.ad qua - 
tamfpeciem qualitatis referendam duximus . Amplius totum apud Peripateticos nil aliud 
eft quam partes, quemadmodum feparato loco demonftrabimus,ergoprxter partiales for-, 
mas mixtionis alia mixtionis forma totalis non eft ponenda, praeterea fi iftharc mixtionis 
forma in animantis corpore ea ratione eflet, propterea quod ob illam animal eft corpus, 
runcin elementis illam inefle eriam oporteret. <unc enim & ipfa corpora, hocveio ab ipfis- 
non conceditur & a nobis eriam fupra explofum eft. Item in ^uer.Scotus ita inftat,non efle 
neceflarias formas in rebus inanimis elementorum, quoniam ab eorum formis virtute illas 
continentur,ira etiam & nos inflamus, formae mixtionis partium diflimilarium virtute 
contineri poliunt fub forma illa mixtionis vniucrfali, quare illarum alterafuperflua eft, 
adh^c digitus bis foret mixtus vna quidem mixtione forma? particularis . altera 
autem fornue vniuerfahs. Demum veteres Peripatetici nec quidem 
hanc formam mixtionis fomniarunt, nec locus Arirt. eft, qui 
poflic illis fauere, quare figmentum eft 
horum lententia. 

st 




H 


i j I ns < 
Jfi.i 




lAiUatimta 


Opwh 







Se6iio Secunda. 


iii 



Opinio propria ac ener fio rationum Latinorum^, (ap. ix. 

Os autem dicimus(naturamonftrante via,& Arift.teftimonio)in copofiti* 
i & diflimilacibus partibus formas fpecie^iuerfasineire. cum enim alialon- 
geq; diuerfa /it operatio carnis ab ca qua; offis eft, rationi confentaneum vi 
detur, aliam fpeciequediftindam efle formam, obquam caro eft id quod 
eft caro, ab ca obquam os eftidquod eft os. nec peripatetici conceduntab 
> vnovti vnum eft diuerfa fpecieque diftinda plura prouenire,vti i.de Gene¬ 
ratione & Interitu, & 4.Meteororum Arift.monuir. quomodo ergo vnica 
& illam fimplicem animam neruum, os, carnem alioquin fenfibus diuerfa informare & ab 
ea tot ede diuerfa, vt carnis, oflis, nerui emanare dicere polTiimus ? Accedit & illud quod et 
fupra monuimus omnibus harum di/Ilmiliu partili temperamenta medicis & Philofophis 16 
ge diuerfa longeqj diffimillimafpecieinqua diftinda videri, quate & earuformas fpecie di- 
B ftindtas fateri rationabile eft, idcirco ex his firmam ftabilemque noftram fententiam plures 
nempe & illas fpecie diftindas partibus diflimilibus ineffe formas omnibus manifeftumef- 
fe arbitror. Sed dubitabit forte quifpiam aliquis, mortuo animali corpus vnum multo tem- 

C oris procellit permanere videmus, a quo igitur illam vnitatem corpus feu cadauer illud ha¬ 
ec ? ab aliqua enim forma habere necefle eft, author enim ipfa vnitatis fola eft, quemadmo¬ 
dum materia multitudinis,ergo fateri necefle eft, aut k forma mixtionis atque organizationis 
a Scoto excogitata, vel ab alia noua forma priore vnica quam corpus viuens habebat, deper¬ 
dita : vnitatem corpus feu cadauer illud habere, quorum vtrumque contra noftram firmata 
fententiam eft,& retro ^ nobis eiedum atque reprobatum fuit. Anautem airerendum eftear 
nem, aut os polle bifariam fpedari, altero quidem modo vt hrec funt animata atque vt ex il¬ 
lis manus conftet, cuius officium eft res capere, conftringere, cui allegatas alias partes vtner 
mos eft Sc alia neceflaria intelligi volo, hocautem modo priore forma anima deperdita ?qui- 
uoce funt talia, carent enim propria operatione quam prius dum erant animat? habebant, 
altero autem modo confiderari Sc fpedari poliunt» vc funt fine anima, nempe vc mixta corpo 
' ra folum & hoc pado funtadinuicem copulata per accidens, quam quidem figuram cadaue- 
ris fubftantiam efle non exiftimamus, fed quartam fpeciem qualitatis, & partes animalis mu 
tuo copulat? funt, non vi, aut externa aliqua connexione, fed natura, Arift.tefte 7. Merapln 
illam ergo vnitatem partium dilfimilarium cadauer habet, non ob aliam ab illis diflimilati 
bus partibus diftindam formam, quare manus figuram qua eft pratdita non habet ab alia for 
ma diftinda fubftantiali a forma vniufcuiufq; partis, vt nerui, oflis, cartilaginis ipfam inte¬ 
grantis, hoc vero eo coniedare poflumus, quod partes ipfam manum conftituentes, vt ner- 
• uus & caro feparats iplius funt conftitutiute, quare id quod ex his qux adu funt fubftantia: 
compotitum non eft, bene autem accidentis 8.Metaphyf.ergo forma manus accidens erit & 
figuraquart? fpeciei qualitatis. Aduertendum autem eft, eandem figuram quoad fundamen 
tum (vt noftrates aiunt) in partibus diflimilaribus in mortuo & in viuente animali i 11 efle, 
quo autem ad formam non eandem, etenim in viuente animali fociata erat cum ipfa anima 
atque opera vita: exercebat, in mortuo autem eifdem non vtens operationibus & anima or- 
J) bata?quiuoceab Arift. non femel dicitur. Dubitabit autem vlterius quifpiam quomodo ge¬ 
nera eandem vel diuerfam i fpeciebus formam fignificent ? nifi eflet quod duplex eft aenus, 
alterum analogam quod ad vnum vel ab vno Greci interpretes nuncupant, alterum vtro vni- 
uocum ; in priore autem genere non eft diftinda & diuerfa forma generis ii formis fpecificis 
(dicant quicquid velint Latini) non enim ob aliam formam beat? mentes funt fubflanti. t, ob 
aliam adus puriflimi, atque ob aliam entia, cum ipfefimplicilfimx fint fubftantia:. Accede¬ 
ret & illud pluribus coaugmentatus Dens Opr. Max. ellet alioquin fimpliciflimus &ipfe 
formis, quare genus analogum ab his formis qua: fpecifica: funt formam diuerfam non figni 
ficant, fed vnam atque eandem; genus autem vninocum aliquod nec & ipfum aliquam for¬ 
mam diuerfam it fpecificis formis fignificat..etenim apud Auer. in Porphiri; ifagogis pluri¬ 
misque alijs in locis genus caducum fupremum in fubftantia: cathegoria eft, nec formam & 
fpecificis formis aliam fignificat, alioquin corpora mundi fimplicia vnica contenta forma, 
vt retro demonftrauimus, pluribus eflent compofitaformis, aliquod autem genus vniuo- 
cum habet formam & fpecificis formis diftindam, illud inquam quod praeclariorem ac nobi¬ 
liorem 




Ttx. 15 « 














11 i Quinti; Bonioan. De prin.natur* 

Jiorem fpeciem habuerit fub fe quemadmodum animal non diuerfam a forma equi & leonis £ 
formam fignificabit, alioquin equus bis etfet fentiens:cum vero de homine rationis compo¬ 
te pr<^dicabirur, longe diuerfam formam ab homine lignificabir. abundat autem homo ab 
animali quoniam rationis eft compos, & hoc apud Latinos &noftram catholicam veritatem 
q,ux aflerir animam rationis compotem hominem conftituere. Similiter viuens formam i 
fpecialibus formis viuentibus diuerfam non indicat, verum inter illas viuentes fpecies vna 
eft caneris nobilior atque praeclarior, ad quam accedit fenfus, idque animal brutum, quare 
brutum animal per aliam formam erit viuens, 8 c per aliam fentiens, quoniam anima lua ex 
fentiente &viuenre conflabit, hinc a Simplicio 2. Phyficaeaufcultationis, ac j.Cacl.viuen 
tia potius habentia corpora quam corpora appellantur. Idcirco concludendum eft quod in 
genere vniuoco rcfpedu fpccicrum qua fub ipfo funt ignobilium non diuerfa erit forma ab 
illis qua: ignobiles funt fpeciebus. at quoniam in his fpcciebus aliqua reperietur fpccies ca¬ 
reris abfolutior atque praeftantior, qua prater illas formas ignobiles fuppeditantes vclut ma¬ 
teria vt retro diximus ipfi habet formam perfediorem omnibufque numeris abfolutam, & „ 
ab hac fpecie re gentis ipfum diftinguitur. quam fententiam his verbis 7.Metaph.explicauit 
Arift.aflerens genus aut non eft prater fpecies, aut tanquam poteftas & materia, qua quidc 
propofitio quo ad omnes partes vera eft. in fpeciebus enim qua minus perfe&a funt genus 
non diftinguitur ab illarum formis, quare genus non eft prarer fpecies imperfedas atqueab 
illis re non diftinguitur. in perfediore autem & digniore fpecie genus formam fignificat, a 
forma ipfius longe diuerfam, qua fe habet tanquam materia & poteftas ad abfoluriorem 8 c 
perfedioremformam recipiendam, quo fit,quod aliquando voluerit Arift. in definitione ac¬ 
cipi genus proximum & differentiam proximam, aliquando autem genus remotum fed diffe 
rentiam proximam . atque hoc ea ratione Philofophum volmlfc arbitror, quoniam quando 
fpecies perfeda definitur vti homo, qua habet genus proximum ab ipfa differentia diftin- 
#um , qua in re nugatio nulla committitur, quando vero fpecies imperfeda definitur fu- 
mendum eft genus remotum ne cammitramus nugarionem cum differentia proxima, idem 
•ft.fignificare fupra diximus.quibus fic iadis ac ftabilitis aduerfas Latinocu rones foluere 116 
erit difficile. Ad primam itaque afferimus, varias elfe neceflirates , prima quidem vt contra- ^ 
didio euiretur, fecunda autem quoniam generatio fine alrerationc clfet, tertia quia repugnat 
fenfibus, quarta quia nullum effet mixtum in quo forma: elementorum ineffenr. & multae 
* A aliae funt neccflitates quaeexretrodidis commode colligi poffunt. Ad fecundam, fal lum exi- 
ftimamus, quae funt diuerfa fpecie non polle mutuo continuari, arbor enim arbori mferi- 
tur atque continuatur fpecicab illa differens, 6 c caro arida carni viuenti continuatur, nec 
corpus ipfum viuentis vere continuum eft, etenim parte vna mota, reliquam moueri non 
eft necefle. Ad aliam vero afferimus, maximum fore dubium, num pars laccrrcdiuilalic vnu 
animal, an plura, hoc enim abunde in 2.de Anima pemadauimus.fatis enim eftnunc.dixif- * 
fe vnum ellc animal, vnamque habere formam vlrimam atque fpecificam. Ad aliam vero di 
cimus quod duplex eft vnitas,altera perfedionis qualis eft in ipfo compoiito, ahcraindhu- 
duaqutenon infert perfedionem qualis eft in elementis . fimilirer afferendum eft , vt fupra 
diximus, plurcs elfe formas in vnocompoltto quae adinuicem funilubordinatae atque partes 
illius vltimi adus, vt retro docuimus. Item aiferendiun eft, digitum bifariam poffe fpe 
dari, vno modo vti digitus eft, atque viuus,& fic squiuocc abfeifus dicitur, alio H 
modo vt mixtus eft,& hoc pado idem eft. Ad vltimnm vero afferendum in 
carne & offe eandem elfe animam , differunt autem formis, pio- 
prijs; Scoti autem rationes noftram fententiam firmae, 
praeter id quod formam mixtionis ponunr,quara 
fupra fatis reiecimus, praetermittantur: qiue 
autem de hac difficultate eft no- 
ftrafententia ex didis 
manifefta 

Se&ionis fecund*, finis. 













H3 



PHILOSOPHIAM NEAPOLI PROFITENTIS, 


Peripateticarum difputationum,. 
De principiis Natur^, 

5ECTIO TERTIA. 




P R F A T I O. 

I s itaque , qua ad natum proprietates principiorum accidebant difficultatibus 
difcufjis & rite examinatis , ac nasirum animum ancipitem in illarum principio¬ 
rum effientia percipienda reddentibus exclufts: tam reliquum efi ea,vltima hac 
feftione docere, qu.t prius eramus polliciti: nempe fubslantia naturam explicare 
concreta, ac difficultates ftcut in reliquis prioribus accidebant circa hanc naturam 
concretam contingentes remouere,<gr finis feri erit noftri propofiti condituti .fei 
mirandum profedo omnibus videri debet libri inferiptionem fententia & materie 

.. aut c tradatur nequaquam rejbondere . abfurdum enim efi aliam effie materiam qup 

traClatur ab ea qua inferiptione tradari fignificatur.de principiis enim natura efi libri mferiptio, quare 
ervo concretorum ex illis difficultates aggredimur qup potius d natura, quam natura funtilla que natum 
confknt, i nifi effiet quod libri 'mferiptio ab ea qua tota tradatur materia non perpetuo fumitur, fcd d ma¬ 
iori atque ampliori partem, quemadmodum docuerunt Olimpiodorus & Pbilopcnus m additu primi libri 
Metfjeor. ab his que in fublimi fiunt lib.Arid.infiripJiffie aiunt,. tumetfi multa etiam que in fubterraneis 
fiunt locis ibidem dixerit philofophus. at quoniam eorum qua in fublimi fiunt amplior efi pars quam eori 
quf in fubterraneis locis generantur,hac ratione ab ampliori, parte liber Metor.nuncupatus efi, hoc efi, eo¬ 
rum, qup in fublimi generantur, quare liber hic nosler ab ea qup maior efi parte (funt enim due fediones 
qup de bis principiis differunt■) injeribitur. vltima vero bpc pauca qupdam, ne interruptus fit nosler fermo 
de concreta fubdantia verba facit;cur ergo itu inferibitur ex didis manifedum efi. 

Numin fubftantiascompofitae interitu difTolutio fiatLvftjuc 
ad primam materiam,. 

Explicatur fententia difficultatis. fiap. i. 


V b st a nti a, quae ex materia & forma i p fis etiam fubftantiis vel potius fubftan- 
tialibus partibus vti Simplicio i .Phyfic.placet, exiftentibus concreta coalefcit illis 
omnibus loge praelatior atq; nobilior extat vtrifq; magis fubftantia, & magis ens* 
vt illuftrioribus Peripat.placet, queadmodum fupra & nos docuimus, primaria i 
natura intentione intenta,quq& perfe oritur & per fe interit:partes vero illacon- 
Ilitucntcs nec interire nec oriri in Platone, non femel ArifLconcludit: extac ver6 duplex entis 
interitus. queadmodum & ipfum ens duplex eft,altera fubftitia:, altera accidentis, queadmodu 
i. Phy fi. Se i.de Ortu & Interi. Arift.teftat‘. hi verolic differunt interitus vc Auer. i.Phyf.moncr. 

P quod 



















H4 Quinti; Bonioan. Deprin.natura: 

quod in Cubitanti?, interitu nomen & definitio deperduntur, queadmodum in accidentis inte- E 
ritu, & nome & definitio in munia pmanent. de priore igitur fubftanti? interitu pr?fcns eft no- 
ftra difficultas,num fit vfq; ad primam materia dilfolutio. dico aut hoc qd idem eft an in aduetu 
noux formae materia prima oes exuat ex fe ipfa formas oino, adeo q> nulla formarum q antea in 
materia prima perat, lub nona forma genita amplius fit & perfeueret, & vtexeplis rem manife- 
ftemus, an quando canis interit necelfe eft oes canis formas interire, adeo vt materia nullam dc 
nouo formam polfit recipere aliqua prxexiftente canis formarum fuperftite ? magna porro 8 c 
difficilis per admodum qo cft.qd varinc & diuerfa: tot illuftriu philofophantium fni? monftrare 
poliunt: nos vero cofueto noftro more alio^t placita prius referemus, deinde q nos opinamur. 

Opinio prima Latinorum .;. C a P‘ 11 • 

Ati^orvm nonullivticft D.TI10.&alij in ^ppofiti foltuione probl.aflerunc 
in quouis fu b flantia; in teri ru vfq; ad materiam prima dilfohuionem fore ne- 
ceflariam nimirum fuis confonain medium afferentes qu^ tenenrprincipijs. 
vnii^.n.c^pofiti vnicam elfe formam volunt,vt retro diximus. quo fit,vc nifi p 
ha>c vnica interierit forma materia recipere non pot aliquam aliam formam . 
hac igit forma dilfoluta vfq; in materiam prima nt in interitu fubftantix diffo 
lutio. adha*c Arift.i.de Ghoneinteritu vult efTe totius in totu nullo fenfibile 
remanente quod ante erat mutatione. quare in interitu fubftantia? vt oes formas materia deper¬ 
dat opus eft, ergo vfqne ad materiam prima erit difTolutio. adhxc nifi foret vfque ad materiam 
primam, dilfolutio,nunqua naturalis philofophus ad cognitionem materia; prim,T habenda ve¬ 
niret. via.n.qua i phifico cognofcitur eft via mutationis,ergo vt oes form* intereant necelfe eft. 
ad copofitum.n.aliquod nos duceret trafmutatio non ad materiam prima, quare vt vfq; ad illa 
fieri dilfolutionem operepretium eft. pterea fubie&um ortus fubftantiae & interitus eft ens in 
Tex 9- poteria, quare ft aliqua forma remaneret fubic&u eflet ens in a<ftu . pterea 7.Diuin.digitus mor 
tuus ?quiuocedI*, ergo nulla forma q> antea in viuo digito praeerat nunc eft. Rurfus ages quod¬ 
libet naturale non pot formam in materia ducere nifi prius piacentem corrupat, qa vnius ortus 
eft alterius inreritus, ergo oes formas interire necelfe eft. quare dabitur vfq; ad materiam primi 
diflolurio adhxc in illa difToIiiimur,ex qbus conflamus vt 2.de Aia, & 2.de Gnone & Corrup. — 
teftatur Arift. conflamus vero ex materia prima vfque ad ipfem fieri dilfolurio debet. 




Opinio fecunda & tertia Latinorurru. (ap . m. 

Lu vero Latini fuperioribus ex diametro oppofiti bipartiti funt, qm ex illis 
aliqui penitus dilfolutionem vfque ad materiam prima non fieri fed penitus 
non negant. in mixtis.n.renuunt,in fimplicibus vero affirmant, fed nos prio¬ 
ris lententia: argumenta prius ^fcquamur. i) vero funt qui penitus dilfolu¬ 
tionem negant afferentes formam illa fubftantiae vfem cuius lupra memini¬ 
mus, ^ternam vnanumero ipfiq; materia* coquam generans, ergo naturale in- 
diuidiias & particulares formas corrupens alias de nouo inducit, fed nullo vnqua modo hanc 
formam vlbm corrupere valebit,quam fmam his firmant argumentis, fi dilfolutio vfq; ad prima 
materiam fieret alterum horum eueniret incomodum,vel eodem teporis momento duo forer 
in eade materia portione contraria,vel aliquo tepore materia abfque omni prorfus forma inue- 
nirerur in reru natura qus oia ita deducuntur,fiat dilfolutio in interitu canis vfq; ad materiam H 
primam percotantur,vel eodem teporis momento.portio materi? eft fub forma corrupta & fub 
forma generanda,vel alio 8 c alio momcnto.fi primu dabunt, ergo duo contraria eodem teporis 
momento fimul elfe polfunt, nepe forma corrupta &c forma generanda,qd eft primum incomo¬ 
dum: fi vero fecundu mebrum dabunr,ergo fine omni forma materia prima in reru natura inuc 
niretur,qm fi lub vno tpis momento materia prima eft fub forma corrupta:fub alio vero fub for 
ma gencrado inter duo mometa cadit tepus medium, momentu.n.momento non eft contiguu, 
aut concignum, nec confeqnens,vc <?.Phyii.Arift.demoftrauir,quare in tempore illo medio ab 
omni prorfus forma ma:eria in rerum natura nuda inueniretur, ergo vfque ad materiam prima 
diifblutio non eft concedenda . Amplius, formarum quarum vna perfe&io eft alterius, atque 
illi cohxrens illa accedente reliquam priorem corrumpi non eft necclfarium . at nvilta? lunc 
formsequarum vna eft perfe&io alterius vt retro monuimus, in vno copofito,quarum vna con¬ 
tinetur lub alia atq; ab illa perficif vti in homine aia vegeta titia fub i pia lenti er, tc,eigo in Interi¬ 
tu lubftantiae non eft necelfaria dilfolutio vfque ad materiam primani.primapropofmo atq; fe¬ 
cunda 














Se£tio Tertia. 

. JiAi, fatio manrfeftcefunt. Adhfc fi Matio vfque ad materiam pnmam effct 

A CQn *t? Kt fltSLnc in rerum natura concederetur, aut motus aliquis in inflanti hoc eft 
poflibihs, tunc omnia fune contra Anft.&riplam naturam, qua: omnia ita deducun- 

in n0 " iem P?“ “ sintis pr.rparata atque dilpofita, vt animam hominis recipiat cogitat.ua , 
tur. fit mater ai £ 8 jJ DCtC onuntur vel materia eodem inflanti quo anima cog.tanua 
vel alicuius altcnu a ? priut erat auc non , fi non efl in eodem loco cum in priore 

indemur ert m J „ er3 , prima erit inane/, veri eundem que 

” U '‘““h"Sm3coea, c! ,n .11» qua. corrupta eft fi. quantim pr;er, 

prius occupab p ^ c ji re (olutio ulen in materiam primam)fit alia de nouo gc 

fies (quoniam quoniam ad 

mtaquanmas.eonfeq^* (lt in in ftanti. Alij ver6 quemadmodum Scotus & 
quantitatem eft » q feriptis diHerunc,qus omnia ad tria reduci pof- 

fu.u, prim quae animata,vel qua: inanimata funt intentu, intebigi pol¬ 

ii fe ^lunrnun^cniinlm^ hoc loquantur modo, liue illo differc.etenim in interitu elementorum 
B fe. plurim i; tTia . fune diUolucio quidem & illa fubitaiia formarum vfque ad matcri3 

dim.axac eft forma dc ,lla fpeetfica quo fi. v. nulla alti 
eorum poteft recipere formam materia fupctftite atque incolumi priore.,n his aurem qu t qua- 
uts anima prxd.ta^unc, cum prteter eorum animam formam mixtionis quam organ.zat.on.s 
£££ nuncupauit, pofuent, diflblutio vlquead materiam pnmam non fit remai.ente forma 
mixtionis priore klua. dico autem non fit lubitaria, & momentanea, fit autem poftea fub.tar.a 
temporis Lcefli.m quo forma «lia tandem munon.s d,Abluitur, didum eft au tem fupra te- 
nuitFe virum hunc qu?cunquc fune animata prteter animam efle formam mixtionis & orgamza 
tionis piflare non potente, ex eo quia non quanta eft anima munia forma: orgamzatioms v i 
iplk valens potensoue erat fungi formarum elementorum omm officio; fecundum eorum di- 
dtum eftdiflolutionem forebifariam,alteram lubitamm, qualis eft elementorum atque inani, 
matorum eorum inquam qua-ab vmca continentur forma, alteram vero animatorum fcilicec , 

matorum eorum mq ‘ nizatioms temporaneam ,Sc qua temporis procella abfoluuur fu 
C wMmao/mulwpoft momentaneam, ternum eorum dictum eft, (impliciter m rerum natura 
polfibilis eft hac diflolutio, fine qua in tempore, fiue lubiunea efficiatur. 

Refelluntur Latinorum fententu . C a P- 11 ri * 

Mhim o autem hi omnes aberrare videntur, qua enim aderunt nec vera 
funt, nec Atift.menti confona, qua omnia partui» lupra monftrauimus par- 
tim monftrare aggredimur.manent aurem elementorum torma cum mixtum 
ex illis fit corpus, manet vero & mixtionis forma cum %us in vtero ™ t ''‘ t ^ 
planta, & fimiliterilla manet fentiente accedente, ifta enim forma mutuo Ic 
■ jpfas feruat fouentque, quemadmodum ternarius numerus a quaternario ac¬ 
cedente fouetur"& conferuatur, non autem corrumpitur, & fimiliter triangu us q 1 

acceden.e ™»k> ~ *• 

n tres perficientequatrangulus ciudit . ualcnticnte anima accedente necelle non ut rorma c 
D .'uan te priuari ^natenatn omni u inqiie acc i dentium formarum vfque adma- 

K pnmam dUTohuio fia. cum 2mm dc nouoaducn.cm, pofenon pnor non oppomm , 

fcdfouetur atque conficiatur, cotumq; qnoddamcnadi.« parnbns a.qi.cd.ffc.en.q. pnon 

bu. hoc autem dl;dun,a.a. peredi» f.m, munere formn.qna: fubord,natat a nobts d.fite Innc 
fecunda fcSione. Amplius,confue.a philofophorum .» caufis na.ura: abd.m mdagamta 
‘? C rl » ex propriis 5c quae conuertumur operationibus dmerhs aut eifdem diuerlam vel 
formam a?Zr7,3»«e fi exdem operationes,& quz conuertuntur e^demq; vire, m 
rflantis funt,dum viuunt,& etiam cum exaruerunt, ergo eadem forma effe debet in P la " t ?_ v1 »'-- 
P cnm exaruerit atque corrupta fuerit, plantis enim corrupno ariditas eft Thco- 

primam fiat necefleeft Amplius , A:nlt*i.^an.makn 0 ^w»W^'9^’2* 
cicatricem eandemq; figuram qua: in viuente prxerat ex.ftcre, ? 

in viuo in cadauere efle debet. h en ‘™ cmm vniuetfale efficiens eft, 

effecerit ? an aliquis c^U influxus, aut aliqua occulta caula < p ^ quod 



Caf. 1 . 













ii 5 Quinti; Bonioan.Deprin.naturae 


TeX.l6. 
Com. 48 , 


Ttx.49. 

TtX. 81 . 
Ttx.it. 


Ttx.j 6. 


quod proximum atque indiuiduum agens requirit x.Phyfi.Arift.aiuhorc, quod etiam eodem £ 
libro explicauitAuer.pr.xtcr id talem coelorum influxum prxter lumen Sc motum corpora coe 
lcftiain hxc inferiora producere in Arift.philofophia non legimus, hoc veri» efficiens particu¬ 
lare hic nullum apparet, hoc vero ridiculum, Sc haud phyflcum cft, illud vero etiam eft quod 
omnium admirationem fuperat aliquem motum fore indiuiduum temporeque non metiri con 
tra ea qux 6.Phyfi.Arift.demonftrauit. etenim diflolutio formx momento fit accidentia,qux il 
lam formam fequuntur, vel eodem temporis momento, Sc ipfa corrumpuntur, quod habetur 
prxdi&umabfutdum, vel forma corrupta accidentia permanent tempore fuccefliuo corrum¬ 
penda, quod 6 c ipfi, nec fatentur, nec fateri quidem poffunt. accidentia enim propria qu® ali¬ 
cui foli formx competunt illa corrupta i quo efle habebunt ? vel quomodo permanebunt? De¬ 
mum,omne fenfus iudicium eiufquc rationem hxc fententia aufert & refeindit. fenfibus enim, 
omnibus expolitum eft,mixtum aliquod corpus animatum cum difloluitur in eius interi¬ 
tu illam nequaquam efle repentinam, atque ex tempore fieri, fed multo temporis pto- 
ccflu adueniente illud putrefieri Sc corrumpi ac materiam prxcedente forma expoliatam,, 
aliam recipere, multa itaque alia incommoda atque abfurda contra hanc fentendam ad- F. 
duci poffimt, qux tum haberi poffiint ex his qu? contra ipfam de formarum multitudi-. 
nc retro docuimus., tum etiam quiuis vel modice in Arifto. philofophia verfatus, ex fe po- 
teftabiurda excogitare. Secundam vero Latinorum fentendam longeq; minus probamus, fu- 
pra enim oftendimus formam illam corporis fubftantix figmentum & chimeram aliquam nulri 
Ia ratione a Latinis effidlam,quo fit concedi oportet vfque ad materiam primam formarum ali 
quam effe diiroIudonem,in multis enim vti in elementis qux funt prima mundi corpora atque, 
fimplicia vnica duntaxat eft forma, hoc enim monftratum eft prius, quare vt omnis forma abo¬ 
leatur in elementi interitu neceffeeft, ergo vfquead materiam primam fitdiiToludo. Ptxterea 
formx qux fibiipfis opponuntur, oppofitisque pr?dit® &ipf? funt prxpararaends atque his 
concomitantur difpofnionibus oppofuis fimul cohfrerc atque in eodem efle fubiedlo non pcrfr 
funt alioquin oppofita fimul in eodem fubie&o inueniri pollent, mult? autem funt huiufmodi 
form?> quales fpecificas nuncupamus,qux & iplx oppoutx funt,oppofitifque pr?ditx difpofi.-t 
tionibus, vti forma ignis & forma rerrx, fimiliter forma equi Sc forma leonis. ergo in interitu 
iftorum vfquead materiam fieri difloludonem neceffeeft. pugnant enim fibi intiicem atq; re-. G 
liqua accedente alteram interire neceffeeft; Demum, in illud vfqtxc. res refoluuntur cx quos 
primo coftant a.de Anima Sc a.de Generatione Sc Interitu, res autem naturales ex materia pri¬ 
mum conftant. ergo vfque in illam in earum interitu diffoluuntur. Ad hxc, 1 .Phyfic.& 7-Diui 
norum, vldmumin quod omnia reioluntur Sc ex quo omnia fiunt appellat Arift.matcriam pri 
nam. Tertia Scoti fententia vti fupra mihi nequaquam arrifit, ita nunc arridere non poteft,orte 
dimus autem retro in miftis tum etiam inanimis plures formas, efle vd elementorum illafque 
remilTas atq; mutuo pallas,infuperforma illa organizadonis voluntate potius, quam aut rone, 
aut Arift» fententia excogitata reiecimus,& ad quarta fpeciem qualitatis clfc referendam proba- 
uimus.totum enim, vtiam conftituimus, nilaliudeftquam partes fimul iuft?,atque vnum etta 
duntnaturx coniunbkione & non ob aliquam formam ex illis exorientem ex Arift.y.Metaphyf. 
multa demum argumeta contra hanc formam 4 Scoto appellatam organizadonis k i unioribus 
inuehuntur, qux apud illos petantur, qux autem attulimus potiora funt. 

Opinio propria. (ap. v. ** 



O s autem opinamur exiftentibus formis nonnullis quas fubordinatas noftri 
padim appellant mutuoque fe fouentes & fe conferuantes,vti cx his quse retro 
docuimus, cuicunque mamfeftum eflearbitror.quibufdam vero formis exifte 
flentibus,quas fpecificas & non fubordinatas i noftris nuncupari fibi ipfis mu 
tuo pugnantes & nequaquam coh^rentes aduentuque vnius atque exortu al- 
reram recedere atque corrumpi in illis dilfolutionem non efle vfque ad ma¬ 
teriam primam, fed informa: pofterioris aduentu prior mareriam fuppeditar, atque vnum 
fit, quemadmodum cx tribus lineis ex quibus confe&us eft triangulus, vt materia acceden¬ 
te quarta poftrema perfecftiorcque & forma fit quatrangiilus torus, ita anima ex pofteriore 
& priorevna tota conficitur, dubitabit autem aliquis, fi ex priore & pofteriore anima vt vege¬ 
tabili & fentientefit vnum quoddam totum, quid eft has partes, vniens ? aut ^ quo totum vni- 
tatem illam habebit ? An quemadmodum nulla cft ratio quare ex materia Sc fornn.fit vnum f 

nift 















SectioTertia. 


ii 7 


In fnc. 

Tex. i. 
Tex. 17. 
Cap, u 


Z.& 


A nifi quia hocn&us , illuti autem potentia, ita ex vegetatiua qua:gerit vicem materi® &fentien 
te, qua: gerit vicem form^fic vnum totum nulla alia rarione,nifi quia hoc a<ftus, illud vercx po¬ 
tentia , infuperdubitabitaliquis forma: rerum fiintindiuidua», animaque ipfapnfertim qu« 
nullas habet partes vt in Platonem miiehitur Arifto. i. lib.de Anima, ergo tota dici non poteft 
& compofita. An vero & anima etiam apud Arift.pacres habere dicitur vti intelledhim partem 
anima?, quaanimacognolcit& lapit in j.eiuldem commentario ede tradit vegetati uum atque 
fenfmuum partes & animi potentias i.de Anima, & de iuuentute & fenedhue appellare folct. 
illas veco loco non feparatas vti Platoni videbatur, fimilicer forma: vti &anim?ip(e indiuidus c 
funt, diuidux autem lunt per accidens, & ratione qua in materia reperiunturvti 8, & 10 . Me- 
taph.tradit And. quod etiam optime exponens vidit Euftratius Ethic.6. in iftis ergo huius ge¬ 
neri 5 formis duntaxat materia pirore forma non exuta,fed illa quidem permanente atque inco¬ 
lumi, pofteriorem recipit.atque in his dilfolutio vfque ad materiam non fit formarum, in iftis 
veto in quibus oppohrio eft & quales fpecifice dicuntur vfque ad primam materiam fieri dido 
Ultionem necedarium eft. vnius enim Ortus alterius eft Interitus.& cum ift? forrns iimul coh? 
o rcre non poflunt fed opponuntur, vbi autem eft oppofitio ibi corruptio & interitus , quareal- 
teia in alienus aduentu potentioris fubiethim informare non poteft. i contrario enim omnis 
eti corrupcio,quare corrumpetur formis quas matetia prius habuerat corruptis nonam forma 
recipit, ergo vlqircad materiam primam harum formarum dilTolurio critnecedario. quam fen 
renuam Arift.8.DiuinOrum his verbis vifus eft confirmafle. fiunt autem plurcs materia eiufde 
quando alterius altera fuerit, vt phlegma ex cralTo Semulci. fi cralTum ex dulci, ex cholera vero 
propterca quod in materiam primam refoluatur cholera, dupliciter enim hoc ex hoc, aut quia C *?‘ ,+ * 
principium erit,aut exeoquod refolutum eft in principiun?,&eodem libro paulo inferius, ih- 
quit quacunque itaque fic tranfmutantur adinuiccm ad materiam oportet-redire, vr fi ex mor¬ 
tuo animal in materiam primum, deindete animal erit, & acetum in aquam, deinde fic vinu 
erit: ex quibus Arift.didtis longe lateq; patere arbitrorrtoftram fententiam veridlmameire.ma 
tena enim primaquareft fub mortuo, vt fub cadauere, nequaquam poteft formam animalis vt 
pote vermis recipere, n.fi prius omnibus quibus antea induta erat materia formis, dilm in mor 
£ ruo fubfternebatur exuatur, atque formam animalis nouarn dilfolutis vfque ad materia prima 
pr^cedetibus formis recipiat, horu aut ratio eft qm huiufmqdi form? mutuo fe copati non pof¬ 
lunt. lubordinats.n.non funt, fed oppofits,quare in iftis dilfolutio vfq; ad materia prima erit. 


Suertuntur Latinorum rationes. 


0*p- 


Tex. u. 


V I. 


Voni am aduerfantdr-nobis ex LatinisnSnulii, quos prius in medium at- 1 

tulimus, quouisin inrcntn vfque ad materiam primam fore dilfolutiOrteirii 
quibnfdam Arift. vulgatisq*, fcnrcntiis ex libro de Ortu 8c Interitu ab Arift. 
omnium cofeniu fcnptis, vt vnius Ortus alterius eft Interitus,& corruptio¬ 
nem efte mutationem totius in toto nullo fen fi bili remanente,age illas ekplt- 
cemus i quarum quidem enunciationum explicatione qiias tIli excogitarunt 
ruunt rationes.prima itaque propofitio vnius inrerirus alterius generatio vi¬ 
ce \eria trifariam animo concipi atque inrelligi poteft.primo quidem modo vt generatio vnius 
Iit alterius corruptio formaliter, & econrra.qui fenfus falius eft. vnum enim oppofitorum alte 
rius oppofui forma elle non poteft.corruptio aurem & generatio oppofit4 fnnr. ergo corruptio 
non poteft efte formaliter caufa generationis,&econcni.Pnererea ens nequit efle caufa formali* 
non «jntis & econtra, generatio autem eft ens, corruptio non ens j.Phyfi. & r. de Generatione 
& corruptione, ergo corruptio nequit efle caufa formalis generationis, aut econrra. Demum 
fi corruptio eftet generano dc ecorra, tunc corrupi eflec generari & econrra. quod fieri no por. 
Alio modop6cintelIigi,comiptionis fit caufa generatio, qui fenfus parrim verus parrim fiilftis 
eft.verus quideeft (i hoc modo incelligitur,quod generas no pot generare fibi fimilenifi corru- 
par cotrariu libi atq; difpofiriones c6traria$,& hoc modo no pot dici corruptio caufa generatio 
n is, fed generatio caufa corruptionis.incedit aut natura corruptionem vt via ad ipfam generatio 
fie.idcirco.n.naCLira aliquod corrupit,vr ex illo quidpia pofTit generari.ac quonia lic de gencra- 
nonr relpedlu corruptionis dici non poteft, hac ratione ipfam propofirionem (ic non inreiligic 
Aiift.quoniam falfus eft. Arift.amem illam intendit natufadocenre propofitionem Sc eius con 
T vcram *^ eir * lis aiuem huius propolinonis fenfus atque is verus & que intendit 
Anft.h?c.f.verba vniusgencracio alterius corruptio & econtra,fignificac neceftariam quandam 

connexionem 













■> 

c*p%j u 


Tcx.f. 

TtX.lJ.&feq. 


118 Quinti; Bonioan.Deprin.natune 

connexionem & mutuam confequentia ordineq; reciprocum, qn.n.alimiod corrdpitur poft 11. V 
lms corruptionem aliquod generatur,* fjfr id quod generatur aliqd aliud corrupitur hic,ergo 
eft nodus * catena mdidolubilis.iplam aut iic Ar.ft.imel]igit,quia illam fumit vr .pbaret gene¬ 
rationem nunquadefeduca, fedefle perpetua,quodquidem no fumpfiffet.fihocmodonSintel 
rigeretur cum id quod irwend.t,nempe perenem generationem non allbqueretur, eftetia Sc hate 
lententia adeo natur* principiis cofentiens & lenfibus expolita omnibus vt clarior & apertior 
pcrle videatur 4 qnod ^batione indigear, cum.n.aial corrupitur vermis generatur, lifrcu ver¬ 
mis corrumpitur aliud tale generatur, in elementis autem apertiflime boc videtur, fed in hanc 
intellegam propolmonem duplex inflantia fieri folet, prima cum homo corrupitur non ftatim 
aliquod generatur,fed magno teporis procdlb, ergo ordinem ellentiale generationis & corrup. 
haec jPpo non iiguificarc videtur, fecunda inflantia cu homini caput abfeinditur, nil generatur. 

An aiit forma cadaiieris»ied hoceilenon pot, omnem.n.generationem procedit alteratio alte— 
ratio aut omnis fit in tepore, atqui in morte hois capite multati nulla pot effc alteratio, tum qa 
momentanea fere eft, tum qa abicifio motus localis efl. p motum aut localem generatio no fit 
ergo in tali hois intentu quidpiam non generarur,.quare verum non videtur quod vnius cor- F 
ruptio alterius fit generatio. Ad primam qua? procedit in interitu i natura Sc non ab arte aiunt 
nonulh generari formam cadaueris,etcnim homo corrupitur abaccelfii alicuius qualitatis fum- 
me calui* aut fngid*,& fie generantur mult ? form*qu*oc's formam vnius cadaueris fubeunt. 

An vero dicendum eftquidquainhomiqis interitu non generari protinus fed teporis proceffu: 
eandem vero q erat formam cadaueris in hoieviuo remanere in iplb mortuo,fed vocatur cada- 
uer,qm anima qua fuflenrabatur caret,vnde 4 cadendo cadauer didum eft. Ad fecundam aure 
infantiam iunt qui allerunt Arift.jppqnem effe veram in intericu qui fit 4 natura qm illa eft ter¬ 
minata .h*c aut capitis abfeifio mors eff ab arte. artis aut opera infinita fere funt, Sc ideo fune 
per accidens huiulmodi oes ab arte intentus, quare aiunt, in bis Arift.propofitio interitus ab 
arte modis non eft vera, fed hoc nihil eft, qfti &,fi ars abfeifionem capitis facit, fequitur abfei- 
iionem illam alteratio atque inteperies.que 4 natura exiftenres in caufa funt vt homo intereat, 
ideo ah) allerunt ex Auer.i.colliget contra Galenum allerente intemperiem paffe prouenire, 
vel ex primarum quatuor qualitatum excellii, aut exfolutione confinui/in abfeifione eraoca- 
pitis.qu* quauis tu motus localis : producit tn inteperiem ob vehementem dolorem Sc tboera- G 
mentum in abfeifione variat atq; alterat', quare pot gigni forma cadaueris cum illa pcedat‘alte- 
ratio,ted neq; hoc firmum eft.forma.n.cadauens aliquo agente particulare indiget vt educat 1 £ 
poteria materia?, hic aut nullum eft agens particulare prscer vFe quod maxime reduirit' ad indi- 
luduum Sc particularem effedum jpducendu, quare alio mo afferendum cftin canitis abfeifione 
nil repente generari, led ea qpr?erat forma cadaueris remaner, inteperies aut que exfolutione 
cpntmui habef^ca eft intentus: teporis verb^pceffu corruptis formis oibus materia preexiften ti- 
bus nouam forma recipit vnius, ergo ortus alterius & interitus & yice verfa vel tuis proceffu, 
vel eodem tepore, teporis aut procellti in his q pluribus pdita funt formis,codem toein his q ab 
vmca continentur forma, vtin elementis fimplicibus corporibus, fed ad principalem inftitutu. 
cuius gratia^ponem declarandam fumpfimus redeamus, fi vnius ortus alterius eft intentus, 
ergo cum aia vegeran ua.generatur.forma mixtionis debet corrupi.cu aut generatus aia fentiens 
vegetabilis corrup. debet, quare vfque in materiam primam erit formarum diflolutio.hoc erat 
pi?cipuum cu. innitebantur aduerl* partis fautores argumento, funt autqui afferunt Arifto. rr 
prsfaia propoli nonem vnius.fontis alterius eft interirus,&econtra,dTe vera in Ortu & Interi H 
ru corporum fimphcium, nempeelementoru in quibus duntaxacvnicaeftforma.&dehuiuf- 
modi Ortu & Intentu/irift.in initio illius libri loquirur.qui.f.verfatur in elementis fimpliu- 
bus corporibus ab vn.ca contentis forma, in fine autillius libri agit Philofcphus de mixtione 
qux ellgenerano mixtorum, atqj differre dicit ab hac generatione qua: tradatur in initio libri. 
quare tam 1 a< ueniar enfitiua,neceflc quide no efteorrupi vegetabile,propterea quia vnius 
ortus alternis eft.nrentus,qm ifthsc propofitio, aiunt, vera eft duntaxatin corporibus fimpli- 
cibus no aut in m.xns,vri vegetantia & fenfitiua. An vem illa propofitio vera eft e't in mixtis ? 

tyqm Anft.de omni generatione & corruptione in initio libri eiufde proponit fc pertradare , 

talimpl.cu.qua m.ftoru,ergo in omnibus vera erit prxfata ^pofirio. Accedit quod initio eiuf- 
e 1 ri reprehendit Platone qui tantu de Generatione & Interitu cofiderauit quo modo rebus 
lnelfiac de generatione non omni, fed ea qu* elementorum eft, quo modo aut carnes vel offa 
ve a iarum hmoi rerum nihil, quarepnfacapropofirio vera eric & in mixtis. Pmerea, eodem 
lb. 1.accipit Anft.hancpropofitionpm vt probet generationem effe sternam &no defedura, 

tunc 


i 


Sedtio Tertia. np 

A tuc inflamus,generatio mixtoru eftxrernanon minus qua generatio elementorum,ergo ilia jp- 
pofitiolocu habebit et in mixtis.Accedit, Alex.4.Meteor. ponens diferimen inter generatione 
qu x 4.Meteor.tractatur, & illa quae in t.de Genera. & Interitu, inquit, quod hxcquxin lib.de Te ** & 
Generatione tradatur eft vniuer('alior,qm.f.competit fimplicibus Sc mixtis, illa vero qua? in 4. c ° m ' 6 ' 
Meteor.exa&ior Sc magis particularis,in mixtis duntaxat,quare melius aderendu puto profata 
propoficionepolTeaccomodai iin omni generatione licet no pari modo, qm no eft eadem ratio 
omnis generationis.mixta.n.diuerfum modu habent oriundi ab eo modo quo elemeta oriurur, 
quiaipfaabhis diuerfa funr,quare prxfara propofitio (impliciter loeu habet Sc vera eft in cor¬ 
poribus fimplicibus,fecudu quid aut vera eft in mixtis.dico aut /impliciter vera efTc in corpori 
bus fimplicibus,qm illa vere oriuntur Sc occidunt,mixta aut n 5 vere corrupuntur fecundu tota 
eoru (ubftaria, fed remittuntur, atque ex illis femicorruptis vt ita loquar & remiffis generatur 
miftu,in quo forma: ipfie funt elementorum remiflx atque refra&£,corrupuntur, ergo ipfa mi- 
fcibilia fecundum elle (implex atque finceru elcmenta,quod prius cu feorfum effient obtinebar. 
p dicuntur infuper corrupi, qm magna ex parte qualitatii amittunt fuaru multos gradus &plu- 
" rimu et fune integritatis formae hoc explicauit Arift.in fi.libri de generatio.&corruptione.quare 
praefata propofitio in fimplicibus corporibus vera erit (impliciter, in mixtis aut fccundu quid 
& in eum quem diximus modu.eoru nunc argumentu nullum eft. nam accedente ala fentiente 
vegetatiua non (impliciter corrumpi tur ? atq; in no ens /impliciter tendit vt illi credunt, fed elle 
quod prius feorfum a (entiente habebat nempe totaliratem &: vniuerfitatem qua feorfum erat 
praedita (entienteintrodu<ftaamittir,firque illius pars qua: antea erat totum continens,nunc ve 
ro continetur.vti.n.numerus ternarius accedente quaternario elfefuum (impliciter no pdir, 
fed pars quaternionis efficitur atque totalitate elfientiamque /incera,qua feorfum habebat amic 
tit,huquepars quaternionis,eirequc futim no ita (implex eft. (imiliter intelligenda eft fecunda 
pr^accepta propofitio corruptione & generatione elfie mutatione totius in totum nullo fenfibi- 
li remanente vera quide eft (impliciter in fimplicibus elementis, fecundum quidautem in mi¬ 
xtis, nec eft intelligendu aqua cu ip/a mutatur in igne nihil remanere, remanec.n.materia qu£ 
sterna eft,fed formam non remanere i qua nomen Sc definitio dependet.mixta igitur corrum¬ 
pi & generari dicuntur,quando mutantur, definunt eflcfimplicia, atque finceru ede, quoan- 
C tea erant prsdita deperdi,alij aut alio modo dicunt,accedenteaaa fenfitiua corrumpi priuatio- 
ne eius quae erat in embrione vegetabili,qmquicquid oritur cx contrario oritur, fed (uperiore 
modum magis probamus.ex his ergo manifcftu eft quod argumenta quibus aduerfarij innite¬ 
bantur potiora (oluta funt,atque duarum dignitatum explicatio manifcfta eft. reliqua aut argu 
mentaaut nullafirmiratem habent,autexdiclis folutafunt, aut noftram fniam firmant, fate¬ 
mur igitur fubiedtugenerationis fubftantixcifie ens in potentia refpe&u formxqua habet reci 
pere,digitus aut mortuus squiuoce dr ex eo, quia propria forma nepe alam amifit, no aut ex eo 
quod omniu formaru fadfca eft diifiolutio. Ad argumenta vero alterius partis oppofitx quae om¬ 
nem (impliciter dillolurionem negat ex didlis rcfponfum eft,nullo.n.momento materia fiue for 
ma reperitur.eft.n.momentu principiu futuri Sc (inis prxterid tpis.quare (I materia fpeChif, vc 
eft fub momento principio fururi, eft fub forma generanda, fi vero vt eft finis prxteriri eft fub 
forma corrupta,negamus aut /impliciter materia cl/e in loco.quod.n.generatur no eft in loco j. 

Phyfi. argumentu igitur id quod non eft verum fupponic, nec fcquitur motu elfe in no tpe. po¬ 
tius.n.petit argumentu quo modo profata propofitio i nobis retro explicata accomodari poffic 
D ipfis accidentibus, quod feparato loco abfoluemus. ea veroqu^ tertia opinio Scoti & fequaciu 
affirmat quibufdam ablatis vt retro docuimus,noftram fententiam firmiflima reddut.& h^ede 
pr^fenti difficultate & Tertia Sedtione ad Dei Optimi Maximi, eiufque matris, cui fic honor Sc 
gloria, laudem, didb fufficiant. 

FINIS. 


Venetijs. Ex Officina Petri Dehuchini. 1/71.